ହଂସଯୁକ୍ତଵିମାନସ୍ଥେ — ନାରାଯଣି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ (ମାତୃକା ରୂପ)
हंसयुक्तविमानस्थे — नारायणि नमोऽस्तु ते (मातृका रूप) in Odia · ଓଡ଼ିଆ
ଆପଣଙ୍କ ଭାଷା/ଲିପିରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
✦ ଅର୍ଥ
ଏହା ଦୁର୍ଗା ସପ୍ତଶତୀର ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟର ନାରାୟଣୀ ସ୍ତୁତିର ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟ ଅଂଶ, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାତୃକା (ମାତୃଶକ୍ତି) ରୂପରେ — ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ମାହେଶ୍ୱରୀ, କୌମାରୀ, ବୈଷ୍ଣବୀ, ବାରାହୀ, ନାରସିଂହୀ, ଐନ୍ଦ୍ରୀ, ଶିବଦୂତୀ ଓ ଚାମୁଣ୍ଡା — ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଳୋକ 'ନାରାୟଣି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ'ରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୂପ କୌଣସି ମହାନ ଦେବତାଙ୍କ ଆୟୁଧ, ବାହନ ଓ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରେ, ଯାହା ପ୍ରକଟ କରେ ଯେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଗୋଟିଏ ହିଁ ଦେବୀ।
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କଥା
Durga Saptashati Chapter 11 · Sage Markandeya (Markandeya Purana) · Ancient (part of the Markandeya Purana, c. 400–600 CE)
ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହାନ ଅସୁର ଶୁମ୍ଭର ବଧ ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ — ସେମାନଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ — କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ନାରାୟଣୀ ସ୍ତୁତି ଗାନ କରନ୍ତି। ଏହି ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅଂଶରେ ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ମାତୃ-ରୂପରେ (ମାତୃକା) ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି — ସେହି ଶକ୍ତିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ରକ୍ତବୀଜ ଓ ଦୈତ୍ୟସେନାମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରକଟିତ ହୋଇଥିଲେ — ଏହା ଚିହ୍ନି ଯେ ଗୋଟିଏ ଦେବୀ ନାରାୟଣୀ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ମାହେଶ୍ୱରୀ, କୌମାରୀ, ବୈଷ୍ଣବୀ, ବାରାହୀ, ନାରସିଂହୀ, ଐନ୍ଦ୍ରୀ, ଶିବଦୂତୀ ଓ ଚାମୁଣ୍ଡା ରୂପରେ ପ୍ରକଟିତ ହୁଅନ୍ତି।
✦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଥିବା ପରି
ଭକ୍ତମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ଏହି ଶ୍ଳୋକଗୁଡ଼ିକର ପାଠରେ ସେମାନେ ଏକ ସଙ୍ଗେ ସମସ୍ତ ମାତୃ-ରୂପର ରକ୍ଷାତ୍ମକ ଶକ୍ତିରେ ବେଷ୍ଟିତ ହୁଅନ୍ତି — ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କ ଶାନ୍ତି, ବୈଷ୍ଣବୀଙ୍କ ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ଚାମୁଣ୍ଡାଙ୍କ ଅନିଷ୍ଟର ଉଗ୍ର ସଂହାର — ଯେପରି, ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଦୈତ୍ୟସେନାମାନଙ୍କଠାରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଲେ, ସେପରି ଉପାସକ ମଧ୍ୟ ସବୁ ଆଡ଼ୁ ବିପଦରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରୁହନ୍ତି।
ଅର୍ଥ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ ପାଠ
ଯେକୌଣସି ଧାଡ଼ି କିମ୍ବା ▶ ବଟନ୍ ଛୁଇଁ ଶୁଣନ୍ତୁ
ହଂସଯୁକ୍ତଵିମାନସ୍ଥେ ବ୍ରହ୍ମାଣୀରୂପଧାରିଣି । କୌଶାମ୍ଭଃକ୍ଷରିକେ ଦେଵି ନାରାଯଣି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ॥
haṃsayuktavimānasthe brahmāṇīrūpadhāriṇi kauśāmbhaḥkṣarike devi nārāyaṇi namo'stu te
ଅର୍ଥ:ହେ ହଂସଯୁକ୍ତ ବିମାନରେ ବିରାଜମାନା, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ରୂପ ଧାରିଣୀ, କୁଶ-ଜଳରେ ଅଭିଷେକକାରିଣୀ ଦେବୀ! ହେ ନାରାୟଣି! ତୁମ୍ଭକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ତ୍ରିଶୂଳ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସର୍ପ ଧାରିଣୀ, ମହାନ ବୃଷଭରେ ଆରୂଢ଼ା ମାହେଶ୍ୱରୀ ରୂପିଣୀ! ହେ ନାରାୟଣି! ତୁମ୍ଭକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ମୟୂର ଓ କୁକ୍କୁଟରେ ବେଷ୍ଟିତା, ମହାଶକ୍ତି ଧାରିଣୀ, ନିଷ୍ପାପା କୌମାରୀ ରୂପରେ ସ୍ଥିତା! ହେ ନାରାୟଣି! ତୁମ୍ଭକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ଶାର୍ଙ୍ଗ ରୂପ ପରମ ଆୟୁଧ ଧାରିଣୀ! ପ୍ରସନ୍ନା ହୁଅ, ହେ ବୈଷ୍ଣବୀ ରୂପିଣୀ! ହେ ନାରାୟଣି! ତୁମ୍ଭକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଉଗ୍ର ମହାଚକ୍ର ଧାରିଣୀ, ଦନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଉଦ୍ଧାରକାରିଣୀ, କଲ୍ୟାଣୀ ବରାହ (ବାରାହୀ) ରୂପିଣୀ! ହେ ନାରାୟଣି! ତୁମ୍ଭକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଉଗ୍ର ନୃସିଂହ ରୂପରେ ଦୈତ୍ୟବଧରେ ଉଦ୍ୟତା, ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ ରକ୍ଷାରେ ଯୁକ୍ତା! ହେ ନାରାୟଣି! ତୁମ୍ଭକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ମୁକୁଟଧାରିଣୀ, ମହାନ ବଜ୍ରଧାରିଣୀ, ସହସ୍ର ନେତ୍ରରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା, ବୃତ୍ରର ପ୍ରାଣହାରିଣୀ ଐନ୍ଦ୍ରୀ! ହେ ନାରାୟଣି! ତୁମ୍ଭକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଶିବଦୂତୀ ରୂପରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମହାବଳ ନାଶକାରିଣୀ, ଘୋର ରୂପା ଓ ମହାନାଦକାରିଣୀ! ହେ ନାରାୟଣି! ତୁମ୍ଭକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଦନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ବିକରାଳ ମୁଖୀ, ମୁଣ୍ଡମାଳାରେ ବିଭୂଷିତା, ମୁଣ୍ଡ ମର୍ଦନକାରିଣୀ ଚାମୁଣ୍ଡେ! ହେ ନାରାୟଣି! ତୁମ୍ଭକୁ ନମସ୍କାର।
ତ୍ରିଶୂଲଚନ୍ଦ୍ରାହିଧରେ ମହାଵୃଷଭଵାହିନି । ମାହେଶ୍ଵରୀସ୍ଵରୂପେଣ ନାରାଯଣି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ॥
triśūlacandrāhidhare mahāvṛṣabhavāhini māheśvarīsvarūpeṇa nārāyaṇi namo'stu te
ମଯୂରକୁକ୍କୁଟଵୃତେ ମହାଶକ୍ତିଧରେଽନଘେ । କୌମାରୀରୂପସଂସ୍ଥାନେ ନାରାଯଣି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ॥
mayūrakukkuṭavṛte mahāśaktidhare'naghe kaumārīrūpasaṃsthāne nārāyaṇi namo'stu te
ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଶାର୍ଙ୍ଗଗୃହୀତପରମାଯୁଧେ । ପ୍ରସୀଦ ଵୈଷ୍ଣଵୀରୂପେ ନାରାଯଣି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ॥
śaṅkhacakragadāśārṅgagṛhītaparamāyudhe prasīda vaiṣṇavīrūpe nārāyaṇi namo'stu te
ଗୃହୀତୋଗ୍ରମହାଚକ୍ରେ ଦଂଷ୍ଟ୍ରୋଦ୍ଧୃତଵସୁନ୍ଧରେ । ଵରାହରୂପିଣି ଶିଵେ ନାରାଯଣି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ॥
gṛhītogramahācakre daṃṣṭroddhṛtavasundhare varāharūpiṇi śive nārāyaṇi namo'stu te
ନୃସିଂହରୂପେଣୋଗ୍ରେଣ ହନ୍ତୁଂ ଦୈତ୍ଯାନ୍ କୃତୋଦ୍ଯମେ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯତ୍ରାଣସହିତେ ନାରାଯଣି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ॥
nṛsiṃharūpeṇogreṇa hantuṃ daityān kṛtodyame trailokyatrāṇasahite nārāyaṇi namo'stu te
କିରୀଟିନି ମହାଵଜ୍ରେ ସହସ୍ରନଯନୋଜ୍ଜ୍ଵଲେ । ଵୃତ୍ରପ୍ରାଣହରେ ଚୈନ୍ଦ୍ରି ନାରାଯଣି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ॥
kirīṭini mahāvajre sahasranayanojjvale vṛtraprāṇahare caindri nārāyaṇi namo'stu te
ଶିଵଦୂତୀସ୍ଵରୂପେଣ ହତଦୈତ୍ଯମହାବଲେ । ଘୋରରୂପେ ମହାରାଵେ ନାରାଯଣି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ॥
śivadūtīsvarūpeṇa hatadaityamahābale ghorarūpe mahārāve nārāyaṇi namo'stu te
ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକରାଲଵଦନେ ଶିରୋମାଲାଵିଭୂଷଣେ । ଚାମୁଣ୍ଡେ ମୁଣ୍ଡମଥନେ ନାରାଯଣି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ॥
daṃṣṭrākarālavadane śiromālāvibhūṣaṇe cāmuṇḍe muṇḍamathane nārāyaṇi namo'stu te
ଶବ୍ଦ-ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥ
ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଯେକୌଣସି ଶବ୍ଦରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ
हंसयुक्तविमानस्थे — नारायणि नमोऽस्तु ते (मातृका रूप) ପାଠର ଲାଭ
ସମସ୍ତ ସପ୍ତ-ମାତୃକା (ସାତ ମାତା) ଶକ୍ତିକୁ ଗୋଟିଏ ଦେବୀ ନାରାୟଣୀ ରୂପରେ ଆବାହନ କରେ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଳୋକ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୌଣସି ବିଶେଷ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ସହ ଯୋଡ଼େ — ସୃଷ୍ଟି (ବ୍ରାହ୍ମଣୀ), ସଂହାର (ମାହେଶ୍ୱରୀ), ଶୌର୍ଯ୍ୟ (କୌମାରୀ, ଐନ୍ଦ୍ରୀ), ରକ୍ଷା (ବୈଷ୍ଣବୀ, ବାରାହୀ, ନାରସିଂହୀ)
ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ଷାତ୍ମକ ଆବାହନ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ, ଯାହା ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଚାରିଆଡ଼ୁ ମାତୃକାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟନ କରେ
ଭିତର ଓ ବାହାର 'ଦୈତ୍ୟ'ମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଜୟ ପାଇଁ ଦୁର୍ଗା ସପ୍ତଶତୀରେ ପାଠ କରାଯାଏ
ବାରମ୍ବାର ଶରଣାଗତି — 'ନାରାୟଣି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ' — ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ଭକ୍ତି ବିକଶିତ କରେ
ନବରାତ୍ରିରେ ଓ ମାତୃକାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରୁଥିବା ଦେବୀ ମନ୍ଦିରରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ
हंसयुक्तविमानस्थे — नारायणि नमोऽस्तु ते (मातृका रूप) ପାଠ ବିଧି
ଦୀପ ଓ ଧୂପ ଜାଳି ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରତିମା ସମ୍ମୁଖରେ ପାଠ କରନ୍ତୁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଳୋକକୁ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ମାତୃକା ରୂପ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରୁ କରୁ — ତାଙ୍କ ଆୟୁଧ, ବାହନ ଓ ମୁଦ୍ରାର କଳ୍ପନା କରୁ — ପଢ଼ନ୍ତୁ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ 'ନାରାୟଣି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ'ରେ ଅନ୍ତଃକରଣରୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତୁ। ଏହି ଶ୍ଳୋକଗୁଡ଼ିକ ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ (ନାରାୟଣୀ ସ୍ତୁତି)ର ଅଂଶ; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମାତୃ-ରୂପମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନଅ-ଶ୍ଳୋକର ସ୍ତୋତ୍ର ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ାଯାଇପାରେ।
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ॐ
ସମ୍ପୂର୍ଣ हंसयुक्तविमानस्थे — नारायणि नमोऽस्तु ते (मातृका रूप) ଶ୍ଳୋକ-ଶ୍ଳୋକ ଅର୍ଥ ସହିତ ପଢ଼ନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପାଠ ଦେଖନ୍ତୁ