ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਨ੍ਰਿਸਿਂਹ ਪਞ੍ਚਰਤ੍ਨਮ੍
लक्ष्मीनृसिंह पञ्चरत्नम् in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Attributed to Adi Shankaracharya (Stotra literature) · Adi Shankaracharya · c. 8th century CE
Narasimha, the half-man half-lion avatara of Vishnu, appeared to slay the demon Hiranyakashipu and protect his devotee Prahlada. Adi Shankaracharya, who composed hymns to many forms of the divine, addressed this 'Pancharatnam' not in praise of the Lord's deeds but to the seeker's own restless mind — likening it to a bee that flits among illusory pleasures. In five gem-like verses he dismantles the charm of the world and points the mind to the one true refuge: the lotus-feet of Lakshmi-Narasimha.
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
Devotees of Narasimha hold that the fierce-yet-loving Lord, who burst from a pillar to save Prahlada, swiftly shields those who take refuge in him; reciting these five gems is said to dissolve fear and delusion and to fix the wavering mind firmly upon the Lord.
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਭੁਜੀਵਪ੍ਰਿਯਮਿਚ੍ਛਸਿ ਚੇਨ੍ ਨਰਹਰਿਪੂਜਾਂ ਕੁਰੁ ਸਤਤਂ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਲਙ੍ਕ੍ਰਿਤਿਧ੍ਰਿਤਿਕੁਸ਼ਲੋ ਬਿਮ੍ਬਾਲਙ੍ਕ੍ਰਿਤਿਮਾਤਨੁਤੇ । ਚੇਤੋਭ੍ਰਿਙ੍ਗ ਭ੍ਰਮਸਿ ਵ੍ਰਿਥਾ ਭਵਮਰੁਭੂਮੌ ਵਿਰਸਾਯਾਂ ਭਜ ਭਜ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਨਰਸਿਂਹਾ- ਨਘਪਦਸਰਸਿਜਮਕਰਨ੍ਦਮ੍ ॥ ੧ ॥
Tvatprabhujivapriyamicchasi cen naraharipujam kuru satatam Pratibimbalankritidhritikushalo bimbalankritimatanute | Cetobhringa bhramasi vritha bhavamarubhumau virasayam Bhaja bhaja lakshminarasimha- naghapadasarasijamakarandam || 1 ||
ਅਰਥ:यदि तू अपने स्वामी (प्रभु) का प्रेम पाना चाहता है, तो निरन्तर नरहरि (नृसिंह) की पूजा कर। जो केवल प्रतिबिम्ब को सजाने में निपुण है, वह वास्तव में मूल बिम्ब को ही अलंकृत करता है। हे मनरूपी भ्रमर! तू इस नीरस संसाररूपी मरुभूमि में व्यर्थ क्यों भटकता है? भज, भज — लक्ष्मीनृसिंह के निष्पाप चरणकमलों के मकरन्द (मधु) का सेवन कर!
ਸ਼ੁਕ੍ਤੌ ਰਜਤਪ੍ਰਤਿਭਾ ਜਾਤਾ ਕਟਕਾਦ੍ਯਰ੍ਥਸਮਰ੍ਥਾ ਚੇਤ੍ ਦੁਃਖਮਯੀ ਤੇ ਸਂਸ੍ਰਿਤਿਰੇਸ਼ਾ ਨਿਰ੍ਵ੍ਰਿਤਿਦਾਨੇ ਨਿਪੁਣਾ ਭਵਤਿ । ਚੇਤੋਭ੍ਰਿਙ੍ਗ ਭ੍ਰਮਸਿ ਵ੍ਰਿਥਾ ਭਵਮਰੁਭੂਮੌ ਵਿਰਸਾਯਾਂ ਭਜ ਭਜ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਨਰਸਿਂਹਾ- ਨਘਪਦਸਰਸਿਜਮਕਰਨ੍ਦਮ੍ ॥ ੨ ॥
Shuktau rajatapratibha jata katakadyarthasamartha cet Duhkhamayi te samsritiresha nirvritidane nipuna bhavati | Cetobhringa bhramasi vritha bhavamarubhumau virasayam Bhaja bhaja lakshminarasimha- naghapadasarasijamakarandam || 2 ||
ਅਰਥ:जैसे सीप में चाँदी की झलक दिखती है — पर क्या वह कभी कंगन आदि बन सकती है? — वैसे ही तेरा यह दुःखमय संसार कभी सच्चा सुख नहीं दे सकता। हे मनरूपी भ्रमर! तू नीरस संसार-मरुभूमि में व्यर्थ क्यों भटकता है? भज, भज — लक्ष्मीनृसिंह के निष्पाप चरणकमलों का मकरन्द!
ਆਕ੍ਰਿਤਿਸਾਮ੍ਯਾਚ੍ਛਾਲ੍ਮਲਿਕੁਸੁਮੇ ਸ੍ਥਲਨਲਿਨਤ੍ਵਭ੍ਰਮਮਕਰੋਃ ਗਨ੍ਧਰਸਾਵਿਹ ਕਿਮੁ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵਿਕਚ ਸਰੋਰੁਹਪਰਿਮਲਮਿਲਿਤੇ । ਚੇਤੋਭ੍ਰਿਙ੍ਗ ਭ੍ਰਮਸਿ ਵ੍ਰਿਥਾ ਭਵਮਰੁਭੂਮੌ ਵਿਰਸਾਯਾਂ ਭਜ ਭਜ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਨਰਸਿਂਹਾ- ਨਘਪਦਸਰਸਿਜਮਕਰਨ੍ਦਮ੍ ॥ ੩ ॥
Akritisamyacchalmalikusume sthalanalinatvabhramamakaroh Gandharasaviha kimu vidyate vikacha saroruhaparimalamilite | Cetobhringa bhramasi vritha bhavamarubhumau virasayam Bhaja bhaja lakshminarasimha- naghapadasarasijamakarandam || 3 ||
ਅਰਥ:केवल आकृति की समानता से तूने (गन्धहीन) सेमल के फूल को सुगन्धित स्थलकमल समझ लिया! भला यहाँ वह गन्ध और रस कहाँ, जो खिले हुए सुगन्धित कमल में होता है? हे मनरूपी भ्रमर! तू व्यर्थ क्यों भटकता है? भज, भज — लक्ष्मीनृसिंह के निष्पाप चरणकमलों का मकरन्द!
ਸ੍ਰਕ੍ਚਨ੍ਦਨਵਨਿਤਾਦੀਨ੍ ਵਿਸ਼ਯਾਨਸੁਖਾਯ ਭੁਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਵ ਕਿਮੁ ਮੂਢ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਇਦਂ ਰਜਨੀਕਰ- ਕਿਰਣਵਿਯਦ੍ਵਾਰਿਵਿਭ੍ਰਮਂ ਚਲਿਤਮ੍ । ਚੇਤੋਭ੍ਰਿਙ੍ਗ ਭ੍ਰਮਸਿ ਵ੍ਰਿਥਾ ਭਵਮਰੁਭੂਮੌ ਵਿਰਸਾਯਾਂ ਭਜ ਭਜ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਨਰਸਿਂਹਾ- ਨਘਪਦਸਰਸਿਜਮਕਰਨ੍ਦਮ੍ ॥ ੪ ॥
Srakchandanavanitadin vishayanasukhaya bhunkshva kimu mudha Sarvam idam rajanikara- kiranaviyadvarivibhramam chalitam | Cetobhringa bhramasi vritha bhavamarubhumau virasayam Bhaja bhaja lakshminarasimha- naghapadasarasijamakarandam || 4 ||
ਅਰਥ:हे मूढ़! माला, चन्दन, स्त्री आदि विषयों को सुख के लिए तू क्यों भोगता है? यह सब चन्द्रकिरणों से आकाश में जल के भ्रम (मृगतृष्णा) के समान चंचल एवं मिथ्या है। हे मनरूपी भ्रमर! तू व्यर्थ क्यों भटकता है? भज, भज — लक्ष्मीनृसिंह के निष्पाप चरणकमलों का मकरन्द!
ਤਵ ਹਿਤਮੇਕਂ ਵਚਨਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼੍ਰਿਣੁ ਸੁਖਕਾਮੋ ਯਦਿ ਸਤਤਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟਂ ਸਕਲਂ ਹਿ ਮ੍ਰਿਸ਼ਾ ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਚ ਸ੍ਮਰ ਤਦਿਤਿ ਮਤਿਮਾਨ੍ । ਚੇਤੋਭ੍ਰਿਙ੍ਗ ਭ੍ਰਮਸਿ ਵ੍ਰਿਥਾ ਭਵਮਰੁਭੂਮੌ ਵਿਰਸਾਯਾਂ ਭਜ ਭਜ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਨਰਸਿਂਹਾ- ਨਘਪਦਸਰਸਿਜਮਕਰਨ੍ਦਮ੍ ॥ ੫ ॥
Tava hitamekam vachanam vakshye shrinu sukhakamo yadi satatam Svapne drishtam sakalam hi mrisha jagrati cha smara taditi matiman | Cetobhringa bhramasi vritha bhavamarubhumau virasayam Bhaja bhaja lakshminarasimha- naghapadasarasijamakarandam || 5 ||
ਅਰਥ:यदि तू सदा सुख चाहता है तो सुन, मैं तेरे हित का एक वचन कहता हूँ — स्वप्न में देखा हुआ सब कुछ मिथ्या होता है; हे बुद्धिमान्! इसी सत्य का जाग्रत अवस्था में भी स्मरण कर। हे मनरूपी भ्रमर! तू व्यर्थ क्यों भटकता है? भज, भज — लक्ष्मीनृसिंह के निष्पाप चरणकमलों का मकरन्द!
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
लक्ष्मीनृसिंह पञ्चरत्नम् ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
Turns the restless mind away from fleeting pleasures toward the eternal feet of Lakshmi-Narasimha
Cultivates viveka (discernment) between the real and the unreal through striking poetic images
Invokes the fierce protective grace of Narasimha, the destroyer of fear and evil
Composed by Adi Shankaracharya, it carries the blessing of the great non-dual master
Deepens devotion (bhakti) and dispassion (vairagya) when recited reflectively
Traditionally chanted for protection from danger and for steadiness of mind
A complete contemplation on the impermanence of the world and the refuge of the Lord
लक्ष्मीनृसिंह पञ्चरत्नम् ਪਾਠ ਵਿਧੀ
Sit calmly before an image of Lakshmi-Narasimha, light a lamp and recite the five verses slowly, reflecting on each image — the silver in the shell, the scentless flower, the mirage, the dream. Let the refrain 'bhaja bhaja Lakshmi-Narasimha' settle the mind on the Lord's lotus-feet. It is especially recited on Narasimha Jayanti (Vaishakha Shukla Chaturdashi).
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ लक्ष्मीनृसिंह पञ्चरत्नम् ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ