ਵਿਸ਼੍ਣੁ ਸਹਸ੍ਰਨਾਮ
विष्णु सहस्रनाम in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਹਸਰਨਾਮ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ 1000 ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਸਤੋਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਦਵਿਆਸ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਇਹ ਸਤੋਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ। ਨਿਤ ਪਾਠ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Mahabharata, Anushasana Parva (Book 13), Chapter 149 · Sage Vyasa (composed); narrated by Bhishma Pitamaha · Ancient — traditionally c. 3000 BCE; scholarly c. 400 BCE
ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਸ਼ਰਸ਼ੱਯਾ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ-ਮੌਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਭੀਸ਼ਮ ਕੋਲ ਗਏ। ਸੋਗਗ੍ਰਸਤ ਰਾਜੇ ਨੇ ਛੇ ਡੂੰਘੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸੀ — 'ਇਸ ਜਗਤ ਦਾ ਇੱਕੋ ਦੇਵ ਕੌਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣੀ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?' ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਧਰਮ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਾਰਗ ਦੱਸਿਆ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਪਰੰਪਰਾ ਆਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਹਸਰਨਾਮ ਦੇ ਨਾਮ ਖ਼ੁਦ ਜੀਵੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਭਗਤ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਹਰ ਪ੍ਰਾਣ-ਘਾਤਕ ਯਤਨ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਿਹਾ। ਫਲਸ਼ਰੁਤੀ ਖ਼ੁਦ ਵਚਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਕਦੇ ਕੋਈ ਅਮੰਗਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ' — ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਅਣਗਿਣਤ ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਨਿਤ ਪਾਠ ਨਾਲ ਰੋਗ, ਡਰ ਅਤੇ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਜਪੋ
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਮ੍ਬਰਧਰਂ ਵਿਸ਼੍ਣੁਂ ਸ਼ਸ਼ਿਵਰ੍ਣਂ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਮ੍ । ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਦਨਂ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ ਸਰ੍ਵਵਿਘ੍ਨੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ॥
Shuklambaradharam vishnum shashivarnam chaturbhujam Prasannavadanam dhyayet sarvavighnopashantaye
ਅਰਥ:मैं भगवान विष्णु का ध्यान करता हूँ — श्वेत वस्त्रधारी, सर्वव्यापक, चन्द्र-से वर्ण वाले, चतुर्भुज और सदा प्रसन्नमुख — समस्त विघ्नों की शान्ति के लिए।
ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਰਦਵਕ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯਾਃ ਪਾਰਿਸ਼ਦ੍ਯਾਃ ਪਰਃ ਸ਼ਤਮ੍ । ਵਿਘ੍ਨਂ ਨਿਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਸਤਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਕ੍ਸੇਨਂ ਤਮਾਸ਼੍ਰਯੇ ॥
Yasya dviradavaktradyah parishadyah parah shatam Vighnam nighnanti satatam vishvaksenam tamashraye
ਅਰਥ:मैं विष्वक्सेन की शरण लेता हूँ, जिनके सौ से अधिक पार्षद — गजमुख गणेश आदि — निरन्तर समस्त विघ्नों का नाश करते हैं।
ਵ੍ਯਾਸਂ ਵਸਿਸ਼੍ਠਨਪ੍ਤਾਰਂ ਸ਼ਕ੍ਤੇਃ ਪੌਤ੍ਰਮਕਲ੍ਮਸ਼ਮ੍ । ਪਰਾਸ਼ਰਾਤ੍ਮਜਂ ਵਨ੍ਦੇ ਸ਼ੁਕਤਾਤਂ ਤਪੋਨਿਧਿਮ੍ ॥ ਵ੍ਯਾਸਾਯ ਵਿਸ਼੍ਣੁਰੂਪਾਯ ਵ੍ਯਾਸਰੂਪਾਯ ਵਿਸ਼੍ਣਵੇ । ਨਮੋ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿਧਯੇ ਵਾਸਿਸ਼੍ਠਾਯ ਨਮੋ ਨਮਃ ॥
Vyasam vasishthanaptaram shakteh pautramakalmasham Parasharatmajam vande shukatatam taponidhim Vyasaya vishnurupaya vyasarupaya vishnave Namo vai brahmanidhaye vasishthaya namo namah
ਅਰਥ:मैं व्यास को प्रणाम करता हूँ — वसिष्ठ के प्रपौत्र, शक्ति के पौत्र, पराशर के निष्कलंक पुत्र, शुक के पिता और तपोनिधि।
ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਮਰਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਜਨ੍ਮਸਂਸਾਰਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ । ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਮਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਵਿਸ਼੍ਣਵੇ ਪ੍ਰਭਵਿਸ਼੍ਣਵੇ ॥ ੴ ਨਮੋ ਵਿਸ਼੍ਣਵੇ ਪ੍ਰਭਵਿਸ਼੍ਣਵੇ ॥
Yasya smaranamatrena janmasamsarabandhanat Vimuchyate namastasmai vishnave prabhavishnave Om namo vishnave prabhavishnave
ਅਰਥ:उस सर्वशक्तिमान विष्णु को नमस्कार, जिनके स्मरण मात्र से मनुष्य जन्म-संसार के बन्धन से मुक्त हो जाता है। ॐ विष्णु को नमस्कार।
ਯੁਧਿਸ਼੍ਠਿਰ ਉਵਾਚ — ਕਿਮੇਕਂ ਦੈਵਤਂ ਲੋਕੇ ਕਿਂ ਵਾਪ੍ਯੇਕਂ ਪਰਾਯਣਮ੍ । ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਃ ਕਂ ਕਮਰ੍ਚਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯੁਰ੍ਮਾਨਵਾਃ ਸ਼ੁਭਮ੍ ॥ ਕੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਾਣਾਂ ਭਵਤਃ ਪਰਮੋ ਮਤਃ । ਕਿਂ ਜਪਨ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਜਨ੍ਮਸਂਸਾਰਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ ॥
Yudhishthira uvacha — Kimekam daivatam loke kim vapyekam parayanam Stuvantah kam kamarchantah prapnuyurmanavah shubham Ko dharmah sarvadharmanam bhavatah paramo matah Kim japanmuchyate janturjanmasamsarabandhanat
ਅਰਥ:युधिष्ठिर ने भीष्म से पूछा: जगत् का एक देव कौन है? एक परम आश्रय क्या है? किसकी स्तुति-पूजा से मनुष्य कल्याण पाते हैं? कौन-सा परम धर्म है, और किसका जप करने से जीव जन्म-मरण के बन्धन से मुक्त होता है?
ਭੀਸ਼੍ਮ ਉਵਾਚ — ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਭੁਂ ਦੇਵਦੇਵਮਨਨ੍ਤਂ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ੍ਤੁਵਨ੍ ਨਾਮਸਹਸ੍ਰੇਣ ਪੁਰੁਸ਼ਃ ਸਤਤੋਤ੍ਥਿਤਃ ॥ ਏਸ਼ ਮੇ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਾਣਾਂ ਧਰ੍ਮੋऽਧਿਕਤਮੋ ਮਤਃ । ਯਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਂ ਸ੍ਤਵੈਰਰ੍ਚੇਨ੍ਨਰਃ ਸਦਾ ॥
Bhishma uvacha — Jagatprabhum devadevamanantam purushottamam Stuvan namasahasrena purushah satatotthitah Esha me sarvadharmanam dharmodhikatamo matah Yadbhaktya pundarikaksham stavairarchennarah sada
ਅਰਥ:भीष्म बोले: जो सदा सावधान रहकर सहस्रनाम से जगत्पति — देवदेव, अनन्त पुरुषोत्तम — की स्तुति करता है, वह समस्त दुःखों से पार हो जाता है। मेरे मत में यही सर्वश्रेष्ठ धर्म है कि मनुष्य सदा भक्ति से कमलनयन प्रभु की स्तुति-पूजा करे।
ੴ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਕਾਰਂ ਭੁਜਗਸ਼ਯਨਂ ਪਦ੍ਮਨਾਭਂ ਸੁਰੇਸ਼ਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਧਾਰਂ ਗਗਨਸਦ੍ਰਿਸ਼ਂ ਮੇਘਵਰ੍ਣਂ ਸ਼ੁਭਾਙ੍ਗਮ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਕਾਨ੍ਤਂ ਕਮਲਨਯਨਂ ਯੋਗਿਭਿਰ੍ਧ੍ਯਾਨਗਮ੍ਯਂ ਵਨ੍ਦੇ ਵਿਸ਼੍ਣੁਂ ਭਵਭਯਹਰਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕੈਕਨਾਥਮ੍ ॥
Om shantakaram bhujagashayanam padmanabham suresham Vishvadharam gaganasadrisham meghavarnam shubhangam Lakshmikantam kamalanayanam yogibhirdhyanagamyam Vande vishnum bhavabhayaharam sarvalokaikanatham
ਅਰਥ:मैं विष्णु को नमस्कार करता हूँ — समस्त लोकों के एकमात्र स्वामी, भव-भय हरने वाले, शान्त रूप, शेषशायी, पद्मनाभ, सुरेश; विश्व के आधार, गगन-से व्यापक, मेघवर्ण, शुभांग; लक्ष्मीकान्त, कमलनयन, योगियों द्वारा ध्यान में प्राप्य।
॥ ਅਥ ਵਿਸ਼੍ਣੋਃ ਸਹਸ੍ਰਨਾਮਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍ ॥ ਹਰਿਃ ੴ ।
Atha vishnoh sahasranamastotram Harih Om
ਅਰਥ:अब भगवान विष्णु के सहस्रनाम का पाठ आरम्भ होता है। हरिः ॐ।
ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵਿਸ਼੍ਣੁਰ੍ਵਸ਼ਟ੍ਕਾਰੋ ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ । ਭੂਤਕ੍ਰਿਦ੍ਭੂਤਭ੍ਰਿਦ੍ਭਾਵੋ ਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਭੂਤਭਾਵਨਃ ॥ ੧॥
Vishvam vishnurvashatkaro bhutabhavyabhavatprabhuh Bhutakridbhutabhridbhavo bhutatma bhutabhavanah
ਅਰਥ:वे विश्वरूप हैं; सर्वव्यापक विष्णु; यज्ञ में जिनके लिए वषट्कार होता है; भूत-भविष्य-वर्तमान के स्वामी; भूतों के स्रष्टा, धारक, साक्षात् सत्ता, सब भूतों के आत्मा और पोषक।
ਪੂਤਾਤ੍ਮਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਚ ਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਪਰਮਾ ਗਤਿਃ । ਅਵ੍ਯਯਃ ਪੁਰੁਸ਼ਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞੋऽਕ੍ਸ਼ਰ ਏਵ ਚ ॥ ੨॥
Putatma paramatma cha muktanam parama gatih Avyayah purushah sakshi kshetrajnokshara eva cha
ਅਰਥ:पवित्र आत्मा, परमात्मा, मुक्तों की परम गति; अव्यय, पुरुष, सबके साक्षी, क्षेत्रज्ञ और अविनाशी अक्षर।
ਯੋਗੋ ਯੋਗਵਿਦਾਂ ਨੇਤਾ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁਸ਼ੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਨਾਰਸਿਂਹਵਪੁਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਕੇਸ਼ਵਃ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤ੍ਤਮਃ ॥ ੩॥
Yogo yogavidam neta pradhanapurusheshvarah Narasimhavapuh shriman keshavah purushottamah
ਅਰਥ:वे योगस्वरूप और योगियों के नेता हैं; प्रधान (प्रकृति) और पुरुष के ईश्वर; नृसिंहरूप, श्रीमान, केशव और पुरुषोत्तम।
ਸਰ੍ਵਃ ਸ਼ਰ੍ਵਃ ਸ਼ਿਵਃ ਸ੍ਥਾਣੁਰ੍ਭੂਤਾਦਿਰ੍ਨਿਧਿਰਵ੍ਯਯਃ । ਸਮ੍ਭਵੋ ਭਾਵਨੋ ਭਰ੍ਤਾ ਪ੍ਰਭਵਃ ਪ੍ਰਭੁਰੀਸ਼੍ਵਰਃ ॥ ੪॥
Sarvah sharvah shivah sthanurbhutadirnidhiravyayah Sambhavo bhavano bharta prabhavah prabhurishvarah
ਅਰਥ:सर्व, शर्व, शिव, स्थाणु, भूतों के आदि, अव्यय निधि; उद्भव, भावन, भर्ता, प्रभव, प्रभु और ईश्वर।
ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਃ ਸ਼ਮ੍ਭੁਰਾਦਿਤ੍ਯਃ ਪੁਸ਼੍ਕਰਾਕ੍ਸ਼ੋ ਮਹਾਸ੍ਵਨਃ । ਅਨਾਦਿਨਿਧਨੋ ਧਾਤਾ ਵਿਧਾਤਾ ਧਾਤੁਰੁਤ੍ਤਮਃ ॥ ੫॥
Svayambhuh shambhuradityah pushkaraksho mahasvanah Anadinidhano dhata vidhata dhaturuttamah
ਅਰਥ:स्वयम्भू, शम्भु, आदित्य, पुष्कराक्ष, महास्वन; अनादि-अनन्त, धाता, विधाता और सब तत्त्वों के परम आधार।
ਅਪ੍ਰਮੇਯੋ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ਃ ਪਦ੍ਮਨਾਭੋऽਮਰਪ੍ਰਭੁਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਮਨੁਸ੍ਤ੍ਵਸ਼੍ਟਾ ਸ੍ਥਵਿਸ਼੍ਠਃ ਸ੍ਥਵਿਰੋ ਧ੍ਰੁਵਃ ॥ ੬॥
Aprameyo hrishikeshah padmanabhomaraprabhuh Vishvakarma manustvashta sthavishthah sthaviro dhruvah
ਅਰਥ:अप्रमेय, हृषीकेश, पद्मनाभ, अमरप्रभु; विश्वकर्मा, मनु, त्वष्टा, स्थविष्ठ, स्थविर और ध्रुव।
ਅਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਃ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣੋ ਲੋਹਿਤਾਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਤਰ੍ਦਨਃ । ਪ੍ਰਭੂਤਸ੍ਤ੍ਰਿਕਕੁਬ੍ਧਾਮ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਮਙ੍ਗਲਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੭॥
Agrahyah shashvatah krishno lohitakshah pratardanah Prabhutastrikakubdhama pavitram mangalam param
ਅਰਥ:अग्राह्य, शाश्वत, कृष्ण, लोहिताक्ष, प्रतर्दन; प्रभूत, त्रिककुब्धाम, पवित्र और परम मंगल।
ਈਸ਼ਾਨਃ ਪ੍ਰਾਣਦਃ ਪ੍ਰਾਣੋ ਜ੍ਯੇਸ਼੍ਠਃ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭੋ ਭੂਗਰ੍ਭੋ ਮਾਧਵੋ ਮਧੁਸੂਦਨਃ ॥ ੮॥
Ishanah pranadah prano jyeshthah shreshthah prajapatih Hiranyagarbho bhugarbho madhavo madhusudanah
ਅਰਥ:ईशान, प्राणद, प्राण, ज्येष्ठ, श्रेष्ठ, प्रजापति; हिरण्यगर्भ, भूगर्भ, माधव और मधुसूदन।
ਈਸ਼੍ਵਰੋ ਵਿਕ੍ਰਮੀ ਧਨ੍ਵੀ ਮੇਧਾਵੀ ਵਿਕ੍ਰਮਃ ਕ੍ਰਮਃ । ਅਨੁਤ੍ਤਮੋ ਦੁਰਾਧਰ੍ਸ਼ਃ ਕ੍ਰਿਤਜ੍ਞਃ ਕ੍ਰਿਤਿਰਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ ॥ ੯॥
Ishvaro vikrami dhanvi medhavi vikramah kramah Anuttamo duradharshah kritajnah kritiratmavan
ਅਰਥ:ईश्वर, विक्रमी, धन्वी, मेधावी, विक्रम, क्रम; अनुत्तम, दुराधर्ष, कृतज्ञ, कृति और आत्मवान।
ਸੁਰੇਸ਼ਃ ਸ਼ਰਣਂ ਸ਼ਰ੍ਮ ਵਿਸ਼੍ਵਰੇਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਭਵਃ । ਅਹਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਵ੍ਯਾਲਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ ਸਰ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ॥ ੧੦॥
Sureshah sharanam sharma vishvaretah prajabhavah Ahah samvatsaro vyalah pratyayah sarvadarshanah
ਅਰਥ:सुरेश, शरण, शर्म (सुख), विश्वरेता, प्रजाभव; अह (दिन), संवत्सर, व्याल, प्रत्यय और सर्वदर्शी।
ਅਜਃ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸਿਦ੍ਧਃ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਸਰ੍ਵਾਦਿਰਚ੍ਯੁਤਃ । ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪਿਰਮੇਯਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਯੋਗਵਿਨਿਃਸ੍ਰਿਤਃ ॥ ੧੧॥
Ajah sarveshvarah siddhah siddhih sarvadirachyutah Vrishakapirameyatma sarvayogavinihsritah
ਅਰਥ:अज, सर्वेश्वर, सिद्ध, सिद्धि, सर्वादि, अच्युत; वृषाकपि, अमेयात्मा और सब योगों से परे।
ਵਸੁਰ੍ਵਸੁਮਨਾਃ ਸਤ੍ਯਃ ਸਮਾਤ੍ਮਾऽਸਮ੍ਮਿਤਃ ਸਮਃ । ਅਮੋਘਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਕਰ੍ਮਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕ੍ਰਿਤਿਃ ॥ ੧੨॥
Vasurvasumanah satyah samatmasammitah samah Amoghah pundarikaksho vrishakarma vrishakritih
ਅਰਥ:वसु, वसुमना, सत्य, समात्मा, असम्मित, सम; अमोघ, पुण्डरीकाक्ष, वृषकर्मा और वृषाकृति।
ਰੁਦ੍ਰੋ ਬਹੁਸ਼ਿਰਾ ਬਭ੍ਰੁਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਯੋਨਿਃ ਸ਼ੁਚਿਸ਼੍ਰਵਾਃ । ਅਮ੍ਰਿਤਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਸ੍ਥਾਣੁਰ੍ਵਰਾਰੋਹੋ ਮਹਾਤਪਾਃ ॥ ੧੩॥
Rudro bahushira babhrurvishvayonih shuchishravah Amritah shashvatasthanurvararoho mahatapah
ਅਰਥ:रुद्र, बहुशिरा, बभ्रु, विश्वयोनि, शुचिश्रवा; अमृत, शाश्वत-स्थाणु, वरारोह और महातपा।
ਸਰ੍ਵਗਃ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਭਾਨੁਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਕ੍ਸੇਨੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਵੇਦੋ ਵੇਦਵਿਦਵ੍ਯਙ੍ਗੋ ਵੇਦਾਙ੍ਗੋ ਵੇਦਵਿਤ੍ ਕਵਿਃ ॥ ੧੪॥
Sarvagah sarvavidbhanurvishvakseno janardanah Vedo vedavidavyango vedango vedavit kavih
ਅਰਥ:सर्वग, सर्वविद्, भानु, विष्वक्सेन, जनार्दन; वेद, वेदवित्, अव्यंग, वेदांग और वेदविद् कवि।
ਲੋਕਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਃ ਸੁਰਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਧਰ੍ਮਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਃ ਕ੍ਰਿਤਾਕ੍ਰਿਤਃ । ਚਤੁਰਾਤ੍ਮਾ ਚਤੁਰ੍ਵ੍ਯੂਹਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਂਸ਼੍ਟ੍ਰਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਃ ॥ ੧੫॥
Lokadhyakshah suradhyaksho dharmadhyakshah kritakritah Chaturatma chaturvyuhashchaturdamshtrashchaturbhujah
ਅਰਥ:लोकाध्यक्ष, सुराध्यक्ष, धर्माध्यक्ष, कृत-अकृत; चतुरात्मा, चतुर्व्यूह, चतुर्दंष्ट्र और चतुर्भुज।
ਭ੍ਰਾਜਿਸ਼੍ਣੁਰ੍ਭੋਜਨਂ ਭੋਕ੍ਤਾ ਸਹਿਸ਼੍ਣੁਰ੍ਜਗਦਾਦਿਜਃ । ਅਨਘੋ ਵਿਜਯੋ ਜੇਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਯੋਨਿਃ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਃ ॥ ੧੬॥
Bhrajishnurbhojanam bhokta sahishnurjagadadijah Anagho vijayo jeta vishvayonih punarvasuh
ਅਰਥ:भ्राजिष्णु, भोजन, भोक्ता, सहिष्णु, जगदादिज; अनघ, विजय, जेता, विश्वयोनि और पुनर्वसु।
ਉਪੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਾਮਨਃ ਪ੍ਰਾਂਸ਼ੁਰਮੋਘਃ ਸ਼ੁਚਿਰੂਰ੍ਜਿਤਃ । ਅਤੀਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ ਸਰ੍ਗੋ ਧ੍ਰਿਤਾਤ੍ਮਾ ਨਿਯਮੋ ਯਮਃ ॥ ੧੭॥
Upendro vamanah pramshuramoghah shuchirurjitah Atindrah sangrahah sargo dhritatma niyamo yamah
ਅਰਥ:उपेन्द्र, वामन, प्रांशु, अमोघ, शुचि, ऊर्जित; अतीन्द्र, संग्रह, सर्ग, धृतात्मा, नियम और यम।
ਵੇਦ੍ਯੋ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸਦਾਯੋਗੀ ਵੀਰਹਾ ਮਾਧਵੋ ਮਧੁਃ । ਅਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਮਹਾਮਾਯੋ ਮਹੋਤ੍ਸਾਹੋ ਮਹਾਬਲਃ ॥ ੧੮॥
Vedyo vaidyah sadayogi viraha madhavo madhuh Atindriyo mahamayo mahotsaho mahabalah
ਅਰਥ:वेद्य, वैद्य, सदायोगी, वीरहा, माधव, मधु; अतीन्द्रिय, महामाय, महोत्साह और महाबल।
ਮਹਾਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੋ ਮਹਾਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ । ਅਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਵਪੁਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਮੇਯਾਤ੍ਮਾ ਮਹਾਦ੍ਰਿਧ੍ਰਿਕ੍ ॥ ੧੯॥
Mahabuddhirmahaviryo mahashaktirmahadyutih Anirdeshyavapuh shrimanameyatma mahadridhrik
ਅਰਥ:महाबुद्धि, महावीर्य, महाशक्ति, महाद्युति; अनिर्देश्यवपु, श्रीमान, अमेयात्मा और महाद्रिधृक् (मन्दराधारी)।
ਮਹੇਸ਼੍ਵਾਸੋ ਮਹੀਭਰ੍ਤਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਃ ਸਤਾਂ ਗਤਿਃ । ਅਨਿਰੁਦ੍ਧਃ ਸੁਰਾਨਨ੍ਦੋ ਗੋਵਿਨ੍ਦੋ ਗੋਵਿਦਾਂ ਪਤਿਃ ॥ ੨੦॥
Maheshvaso mahibharta shrinivasah satam gatih Aniruddhah suranando govindo govidam patih
ਅਰਥ:महेष्वास (महाधनुर्धर), महीभर्ता, श्रीनिवास, सतां गति; अनिरुद्ध, सुरानन्द, गोविन्द और गोविदां पति।
ਮਰੀਚਿਰ੍ਦਮਨੋ ਹਂਸਃ ਸੁਪਰ੍ਣੋ ਭੁਜਗੋਤ੍ਤਮਃ । ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭਃ ਸੁਤਪਾਃ ਪਦ੍ਮਨਾਭਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ॥ ੨੧॥
Marichirdamano hamsah suparno bhujagottamah Hiranyanabhah sutapah padmanabhah prajapatih
ਅਰਥ:मरीचि, दमन, हंस, सुपर्ण, भुजगोत्तम; हिरण्यनाभ, सुतपा, पद्मनाभ और प्रजापति।
ਅਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵਦ੍ਰਿਕ੍ ਸਿਂਹਃ ਸਨ੍ਧਾਤਾ ਸਨ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਸ੍ਥਿਰਃ । ਅਜੋ ਦੁਰ੍ਮਰ੍ਸ਼ਣਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਤ੍ਮਾ ਸੁਰਾਰਿਹਾ ॥ ੨੨॥
Amrityuh sarvadrik simhah sandhata sandhiman sthirah Ajo durmarshanah shasta vishrutatma surariha
ਅਰਥ:अमृत्यु, सर्वदृक्, सिंह, सन्धाता, सन्धिमान, स्थिर; अज, दुर्मर्षण, शास्ता, विश्रुतात्मा और सुरारिहा।
ਗੁਰੁਰ੍ਗੁਰੁਤਮੋ ਧਾਮ ਸਤ੍ਯਃ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਃ । ਨਿਮਿਸ਼ੋऽਨਿਮਿਸ਼ਃ ਸ੍ਰਗ੍ਵੀ ਵਾਚਸ੍ਪਤਿਰੁਦਾਰਧੀਃ ॥ ੨੩॥
Gururgurutamo dhama satyah satyaparakramah Nimishonimishah sragvi vachaspatirudaradhih
ਅਰਥ:गुरु, गुरुतम, धाम, सत्य, सत्यपराक्रम; निमिष, अनिमिष, स्रग्वी, वाचस्पति और उदारधी।
ਅਗ੍ਰਣੀਰ੍ਗ੍ਰਾਮਣੀਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਨ੍ਯਾਯੋ ਨੇਤਾ ਸਮੀਰਣਃ । ਸਹਸ੍ਰਮੂਰ੍ਧਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਤ੍ ॥ ੨੪॥
Agranirgramanih shriman nyayo neta samiranah Sahasramurdha vishvatma sahasrakshah sahasrapat
ਅਰਥ:अग्रणी, ग्रामणी, श्रीमान, न्याय, नेता, समीरण; सहस्रमूर्धा, विश्वात्मा, सहस्राक्ष और सहस्रपात्।
ਆਵਰ੍ਤਨੋ ਨਿਵ੍ਰਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਸਂਵ੍ਰਿਤਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਮਰ੍ਦਨਃ । ਅਹਃ ਸਂਵਰ੍ਤਕੋ ਵਹ੍ਨਿਰਨਿਲੋ ਧਰਣੀਧਰਃ ॥ ੨੫॥
Avartano nivrittatma samvritah sampramardanah Ahah samvartako vahniranilo dharanidharah
ਅਰਥ:आवर्तन, निवृत्तात्मा, संवृत, सम्प्रमर्दन; अह (प्रलयकाल), संवर्तक, वह्नि, अनिल और धरणीधर।
ਸੁਪ੍ਰਸਾਦਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾ ਵਿਸ਼੍ਵਧ੍ਰਿਗ੍ਵਿਸ਼੍ਵਭੁਗ੍ਵਿਭੁਃ । ਸਤ੍ਕਰ੍ਤਾ ਸਤ੍ਕ੍ਰਿਤਃ ਸਾਧੁਰ੍ਜਹ੍ਨੁਰ੍ਨਾਰਾਯਣੋ ਨਰਃ ॥ ੨੬॥
Suprasadah prasannatma vishvadhrigvishvabhugvibhuh Satkarta satkritah sadhurjahnurnarayano narah
ਅਰਥ:सुप्रसाद, प्रसन्नात्मा, विश्वधृक्, विश्वभुक्, विभु; सत्कर्ता, सत्कृत, साधु, जह्नु, नारायण और नर।
ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯੋऽਪ੍ਰਮੇਯਾਤ੍ਮਾ ਵਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟਃ ਸ਼ਿਸ਼੍ਟਕ੍ਰਿਚ੍ਛੁਚਿਃ । ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਃ ਸਿਦ੍ਧਸਙ੍ਕਲ੍ਪਃ ਸਿਦ੍ਧਿਦਃ ਸਿਦ੍ਧਿਸਾਧਨਃ ॥ ੨੭॥
Asankhyeyoprameyatma vishishtah shishtakrichchhuchih Siddharthah siddhasankalpah siddhidah siddhisadhanah
ਅਰਥ:असंख्येय, अप्रमेयात्मा, विशिष्ट, शिष्टकृत्, शुचि; सिद्धार्थ, सिद्धसंकल्प, सिद्धिद और सिद्धिसाधन।
ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਹੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭੋ ਵਿਸ਼੍ਣੁਰ੍ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰ੍ਵਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਦਰਃ । ਵਰ੍ਧਨੋ ਵਰ੍ਧਮਾਨਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸਾਗਰਃ ॥ ੨੮॥
Vrishahi vrishabho vishnurvrishaparva vrishodarah Vardhano vardhamanashcha viviktah shrutisagarah
ਅਰਥ:वृषाही, वृषभ, विष्णु, वृषपर्वा, वृषोदर; वर्धन, वर्धमान, विविक्त और श्रुतिसागर।
ਸੁਭੁਜੋ ਦੁਰ੍ਧਰੋ ਵਾਗ੍ਮੀ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਸੁਦੋ ਵਸੁਃ । ਨੈਕਰੂਪੋ ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਰੂਪਃ ਸ਼ਿਪਿਵਿਸ਼੍ਟਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਃ ॥ ੨੯॥
Subhujo durdharo vagmi mahendro vasudo vasuh Naikarupo brihadrupah shipivishtah prakashanah
ਅਰਥ:सुभुज, दुर्धर, वाग्मी, महेन्द्र, वसुद, वसु; नैकरूप, बृहद्रूप, शिपिविष्ट और प्रकाशन।
ਓਜਸ੍ਤੇਜੋਦ੍ਯੁਤਿਧਰਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਤਾਪਨਃ । ਰਿਦ੍ਧਃ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਂਸ਼ੁਰ੍ਭਾਸ੍ਕਰਦ੍ਯੁਤਿਃ ॥ ੩੦॥
Ojastejodyutidharah prakashatma pratapanah Riddhah spashtaksharo mantrashchandramshurbhaskaradyutih
ਅਰਥ:ओज-तेज-द्युति धारण करने वाले; प्रकाशात्मा, प्रतापन; ऋद्ध, स्पष्टाक्षर, मन्त्र, चन्द्रांशु और भास्करद्युति।
ਅਮ੍ਰਿਤਾਂਸ਼ੂਦ੍ਭਵੋ ਭਾਨੁਃ ਸ਼ਸ਼ਬਿਨ੍ਦੁਃ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਔਸ਼ਧਂ ਜਗਤਃ ਸੇਤੁਃ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ॥ ੩੧॥
Amritamshudbhavo bhanuh shashabinduh sureshvarah Aushadham jagatah setuh satyadharmaparakramah
ਅਰਥ:अमृतांशूद्भव, भानु, शशबिन्दु, सुरेश्वर; जगत् की औषधि, सेतु, सत्यधर्म और पराक्रमी।
ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵਨ੍ਨਾਥਃ ਪਵਨਃ ਪਾਵਨੋऽਨਲਃ । ਕਾਮਹਾ ਕਾਮਕ੍ਰਿਤ੍ਕਾਨ੍ਤਃ ਕਾਮਃ ਕਾਮਪ੍ਰਦਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ॥ ੩੨॥
Bhutabhavyabhavannathah pavanah pavanonalah Kamaha kamakritkantah kamah kamapradah prabhuh
ਅਰਥ:भूत-भविष्य-वर्तमान के नाथ; पवन, पावन, अनल; कामहा, कामकृत्, कान्त, काम और कामप्रद प्रभु।
ਯੁਗਾਦਿਕ੍ਰਿਦ੍ਯੁਗਾਵਰ੍ਤੋ ਨੈਕਮਾਯੋ ਮਹਾਸ਼ਨਃ । ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਜਿਦਨਨ੍ਤਜਿਤ੍ ॥ ੩੩॥
Yugadikridyugavarto naikamayo mahashanah Adrishyo vyaktarupashcha sahasrajidanantajit
ਅਰਥ:युगों के कर्ता और परिवर्तक; नैकमाय, महाशन; अदृश्य, व्यक्तरूप, सहस्रजित् और अनन्तजित्।
ਇਸ਼੍ਟੋऽਵਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟਃ ਸ਼ਿਸ਼੍ਟੇਸ਼੍ਟਃ ਸ਼ਿਖਣ੍ਡੀ ਨਹੁਸ਼ੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਃ । ਕ੍ਰੋਧਹਾ ਕ੍ਰੋਧਕ੍ਰਿਤ੍ਕਰ੍ਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਬਾਹੁਰ੍ਮਹੀਧਰਃ ॥ ੩੪॥
Ishtovishishtah shishteshtah shikhandi nahusho vrishah Krodhaha krodhakritkarta vishvabahurmahidharah
ਅਰਥ:इष्ट, अविशिष्ट, शिष्टेष्ट, शिखण्डी, नहुष, वृष; क्रोधहा, क्रोधकृत्, कर्ता, विश्वबाहु और महीधर।
ਅਚ੍ਯੁਤਃ ਪ੍ਰਥਿਤਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪ੍ਰਾਣਦੋ ਵਾਸਵਾਨੁਜਃ । ਅਪਾਂਨਿਧਿਰਧਿਸ਼੍ਠਾਨਮਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਿਤਃ ॥ ੩੫॥
Achyutah prathitah pranah pranado vasavanujah Apamnidhiradhishthanamapramattah pratishthitah
ਅਰਥ:अच्युत, प्रथित, प्राण, प्राणद, वासवानुज; अपांनिधि, अधिष्ठान, अप्रमत्त और प्रतिष्ठित।
ਸ੍ਕਨ੍ਦਃ ਸ੍ਕਨ੍ਦਧਰੋ ਧੁਰ੍ਯੋ ਵਰਦੋ ਵਾਯੁਵਾਹਨਃ । ਵਾਸੁਦੇਵੋ ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਭਾਨੁਰਾਦਿਦੇਵਃ ਪੁਰਨ੍ਦਰਃ ॥ ੩੬॥
Skandah skandadharo dhuryo varado vayuvahanah Vasudevo brihadbhanuradidevah purandarah
ਅਰਥ:स्कन्द, स्कन्दधर, धुर्य, वरद, वायुवाहन; वासुदेव, बृहद्भानु, आदिदेव और पुरन्दर।
ਅਸ਼ੋਕਸ੍ਤਾਰਣਸ੍ਤਾਰਃ ਸ਼ੂਰਃ ਸ਼ੌਰਿਰ੍ਜਨੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਅਨੁਕੂਲਃ ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਤਃ ਪਦ੍ਮੀ ਪਦ੍ਮਨਿਭੇਕ੍ਸ਼ਣਃ ॥ ੩੭॥
Ashokastaranastarah shurah shaurirjaneshvarah Anukulah shatavartah padmi padmanibhekshanah
ਅਰਥ:अशोक, तारण, तार, शूर, शौरि, जनेश्वर; अनुकूल, शतावर्त, पद्मी और पद्मनिभेक्षण।
ਪਦ੍ਮਨਾਭੋऽਰਵਿਨ੍ਦਾਕ੍ਸ਼ਃ ਪਦ੍ਮਗਰ੍ਭਃ ਸ਼ਰੀਰਭ੍ਰਿਤ੍ । ਮਹਰ੍ਦ੍ਧਿਰ੍ਰਿਦ੍ਧੋ ਵ੍ਰਿਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਮਹਾਕ੍ਸ਼ੋ ਗਰੁਡਧ੍ਵਜਃ ॥ ੩੮॥
Padmanabhoravindakshah padmagarbhah sharirabhrit Maharddhirriddho vriddhatma mahaksho garudadhvajah
ਅਰਥ:पद्मनाभ, अरविन्दाक्ष, पद्मगर्भ, शरीरभृत्; महर्द्धि, ऋद्ध, वृद्धात्मा, महाक्ष और गरुडध्वज।
ਅਤੁਲਃ ਸ਼ਰਭੋ ਭੀਮਃ ਸਮਯਜ੍ਞੋ ਹਵਿਰ੍ਹਰਿਃ । ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਲਕ੍ਸ਼ਣ੍ਯੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਵਾਨ੍ ਸਮਿਤਿਞ੍ਜਯਃ ॥ ੩੯॥
Atulah sharabho bhimah samayajno havirharih Sarvalakshanalakshanyo lakshmivan samitinjayah
ਅਰਥ:अतुल, शरभ, भीम, समयज्ञ, हविर्हरि; सर्वलक्षणलक्षण्य, लक्ष्मीवान और समितिञ्जय।
ਵਿਕ੍ਸ਼ਰੋ ਰੋਹਿਤੋ ਮਾਰ੍ਗੋ ਹੇਤੁਰ੍ਦਾਮੋਦਰਃ ਸਹਃ । ਮਹੀਧਰੋ ਮਹਾਭਾਗੋ ਵੇਗਵਾਨਮਿਤਾਸ਼ਨਃ ॥ ੪੦॥
Viksharo rohito margo heturdamodarah sahah Mahidharo mahabhago vegavanamitashanah
ਅਰਥ:विक्षर, रोहित, मार्ग, हेतु, दामोदर, सह; महीधर, महाभाग, वेगवान और अमिताशन।
ਉਦ੍ਭਵਃ ਕ੍ਸ਼ੋਭਣੋ ਦੇਵਃ ਸ਼੍ਰੀਗਰ੍ਭਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਕਰਣਂ ਕਾਰਣਂ ਕਰ੍ਤਾ ਵਿਕਰ੍ਤਾ ਗਹਨੋ ਗੁਹਃ ॥ ੪੧॥
Udbhavah kshobhano devah shrigarbhah parameshvarah Karanam karanam karta vikarta gahano guhah
ਅਰਥ:उद्भव, क्षोभण, देव, श्रीगर्भ, परमेश्वर; करण, कारण, कर्ता, विकर्ता, गहन और गुह।
ਵ੍ਯਵਸਾਯੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਃ ਸਂਸ੍ਥਾਨਃ ਸ੍ਥਾਨਦੋ ਧ੍ਰੁਵਃ । ਪਰਰ੍ਦ੍ਧਿਃ ਪਰਮਸ੍ਪਸ਼੍ਟਸ੍ਤੁਸ਼੍ਟਃ ਪੁਸ਼੍ਟਃ ਸ਼ੁਭੇਕ੍ਸ਼ਣਃ ॥ ੪੨॥
Vyavasayo vyavasthanah samsthanah sthanado dhruvah Pararddhih paramaspashtastushtah pushtah shubhekshanah
ਅਰਥ:व्यवसाय, व्यवस्थान, संस्थान, स्थानद, ध्रुव; परर्द्धि, परमस्पष्ट, तुष्ट, पुष्ट और शुभेक्षण।
ਰਾਮੋ ਵਿਰਾਮੋ ਵਿਰਜੋ ਮਾਰ੍ਗੋ ਨੇਯੋ ਨਯੋऽਨਯਃ । ਵੀਰਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠੋ ਧਰ੍ਮੋ ਧਰ੍ਮਵਿਦੁਤ੍ਤਮਃ ॥ ੪੩॥
Ramo viramo virajo margo neyo nayonayah Virah shaktimatam shreshtho dharmo dharmaviduttamah
ਅਰਥ:राम, विराम, विरज, मार्ग, नेय, नय, अनय; वीर, शक्तिमानों में श्रेष्ठ, धर्म और धर्मविदुत्तम।
ਵੈਕੁਣ੍ਠਃ ਪੁਰੁਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪ੍ਰਾਣਦਃ ਪ੍ਰਣਵਃ ਪ੍ਰਿਥੁਃ । ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੋ ਵਾਯੁਰਧੋਕ੍ਸ਼ਜਃ ॥ ੪੪॥
Vaikunthah purushah pranah pranadah pranavah prithuh Hiranyagarbhah shatrughno vyapto vayuradhokshajah
ਅਰਥ:वैकुण्ठ, पुरुष, प्राण, प्राणद, प्रणव, पृथु; हिरण्यगर्भ, शत्रुघ्न, व्याप्त, वायु और अधोक्षज।
ਰਿਤੁਃ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ਕਾਲਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਠੀ ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ । ਉਗ੍ਰਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮੋ ਵਿਸ਼੍ਵਦਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ॥ ੪੫॥
Rituh sudarshanah kalah parameshthi parigrahah Ugrah samvatsaro daksho vishramo vishvadakshinah
ਅਰਥ:ऋतु, सुदर्शन, काल, परमेष्ठी, परिग्रह; उग्र, संवत्सर, दक्ष, विश्राम और विश्वदक्षिण।
ਵਿਸ੍ਤਾਰਃ ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਥਾਣੁਃ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਬੀਜਮਵ੍ਯਯਮ੍ । ਅਰ੍ਥੋऽਨਰ੍ਥੋ ਮਹਾਕੋਸ਼ੋ ਮਹਾਭੋਗੋ ਮਹਾਧਨਃ ॥ ੪੬॥
Vistarah sthavarasthanuh pramanam bijamavyayam Arthonartho mahakosho mahabhogo mahadhanah
ਅਰਥ:विस्तार, स्थावर-स्थाणु, प्रमाण, अव्यय बीज; अर्थ, अनर्थ, महाकोश, महाभोग और महाधन।
ਅਨਿਰ੍ਵਿਣ੍ਣਃ ਸ੍ਥਵਿਸ਼੍ਠੋऽਭੂਰ੍ਧਰ੍ਮਯੂਪੋ ਮਹਾਮਖਃ । ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਨੇਮਿਰ੍ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੀ ਕ੍ਸ਼ਮਃ ਕ੍ਸ਼ਾਮਃ ਸਮੀਹਨਃ ॥ ੪੭॥
Anirvinnah sthavishthobhurdharmayupo mahamakhah Nakshatranemirnakshatri kshamah kshamah samihanah
ਅਰਥ:अनिर्विण्ण, स्थविष्ठ, अभू, धर्मयूप, महामख; नक्षत्रनेमि, नक्षत्री, क्षम, क्षाम और समीहन।
ਯਜ੍ਞ ਇਜ੍ਯੋ ਮਹੇਜ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਤੁਃ ਸਤ੍ਰਂ ਸਤਾਂ ਗਤਿਃ । ਸਰ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ੀ ਵਿਮੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋ ਜ੍ਞਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ ੪੮॥
Yajna ijyo mahejyashcha kratuh satram satam gatih Sarvadarshi vimuktatma sarvajno jnanamuttamam
ਅਰਥ:यज्ञ, इज्य, महेज्य, क्रतु, सत्र, सतां गति; सर्वदर्शी, विमुक्तात्मा, सर्वज्ञ और उत्तम ज्ञान।
ਸੁਵ੍ਰਤਃ ਸੁਮੁਖਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਃ ਸੁਘੋਸ਼ਃ ਸੁਖਦਃ ਸੁਹ੍ਰਿਤ੍ । ਮਨੋਹਰੋ ਜਿਤਕ੍ਰੋਧੋ ਵੀਰਬਾਹੁਰ੍ਵਿਦਾਰਣਃ ॥ ੪੯॥
Suvratah sumukhah sukshmah sughoshah sukhadah suhrit Manoharo jitakrodho virabahurvidaranah
ਅਰਥ:सुव्रत, सुमुख, सूक्ष्म, सुघोष, सुखद, सुहृत्; मनोहर, जितक्रोध, वीरबाहु और विदारण।
ਸ੍ਵਾਪਨਃ ਸ੍ਵਵਸ਼ੋ ਵ੍ਯਾਪੀ ਨੈਕਾਤ੍ਮਾ ਨੈਕਕਰ੍ਮਕ੍ਰਿਤ੍ । ਵਤ੍ਸਰੋ ਵਤ੍ਸਲੋ ਵਤ੍ਸੀ ਰਤ੍ਨਗਰ੍ਭੋ ਧਨੇਸ਼੍ਵਰਃ ॥ ੫੦॥
Svapanah svavasho vyapi naikatma naikakarmakrit Vatsaro vatsalo vatsi ratnagarbho dhaneshvarah
ਅਰਥ:स्वापन, स्ववश, व्यापी, नैकात्मा, नैककर्मकृत्; वत्सर, वत्सल, वत्सी, रत्नगर्भ और धनेश्वर।
ਧਰ੍ਮਗੁਬ੍ਧਰ੍ਮਕ੍ਰਿਦ੍ਧਰ੍ਮੀ ਸਦਸਤ੍ਕ੍ਸ਼ਰਮਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ । ਅਵਿਜ੍ਞਾਤਾ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਰ੍ਵਿਧਾਤਾ ਕ੍ਰਿਤਲਕ੍ਸ਼ਣਃ ॥ ੫੧॥
Dharmagubdharmakriddharmi sadasatksharamaksharam Avijnata sahasramshurvidhata kritalakshanah
ਅਰਥ:धर्मगुप्, धर्मकृत्, धर्मी, सत्-असत्, क्षर-अक्षर; अविज्ञाता, सहस्रांशु, विधाता और कृतलक्षण।
ਗਭਸ੍ਤਿਨੇਮਿਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥਃ ਸਿਂਹੋ ਭੂਤਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਆਦਿਦੇਵੋ ਮਹਾਦੇਵੋ ਦੇਵੇਸ਼ੋ ਦੇਵਭ੍ਰਿਦ੍ਗੁਰੁਃ ॥ ੫੨॥
Gabhastinemih sattvasthah simho bhutamaheshvarah Adidevo mahadevo devesho devabhridguruh
ਅਰਥ:गभस्तिनेमि, सत्त्वस्थ, सिंह, भूतमहेश्वर; आदिदेव, महादेव, देवेश और देवभृद् गुरु।
ਉਤ੍ਤਰੋ ਗੋਪਤਿਰ੍ਗੋਪ੍ਤਾ ਜ੍ਞਾਨਗਮ੍ਯਃ ਪੁਰਾਤਨਃ । ਸ਼ਰੀਰਭੂਤਭ੍ਰਿਦ੍ਭੋਕ੍ਤਾ ਕਪੀਨ੍ਦ੍ਰੋ ਭੂਰਿਦਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ॥ ੫੩॥
Uttaro gopatirgopta jnanagamyah puratanah Sharirabhutabhridbhokta kapindro bhuridakshinah
ਅਰਥ:उत्तर, गोपति, गोप्ता, ज्ञानगम्य, पुरातन; शरीर-भूत-भृत्, भोक्ता, कपीन्द्र और भूरिदक्षिण।
ਸੋਮਪੋऽਮ੍ਰਿਤਪਃ ਸੋਮਃ ਪੁਰੁਜਿਤ੍ਪੁਰੁਸਤ੍ਤਮਃ । ਵਿਨਯੋ ਜਯਃ ਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧੋ ਦਾਸ਼ਾਰ੍ਹਃ ਸਾਤ੍ਵਤਾਮ੍ਪਤਿਃ ॥ ੫੪॥ ਵਿਨਿਯੋਜ੍ਯਃ
Somapomritapah somah purujitpurusattamah Vinayo jayah satyasandho dasharhah satvatampatih viniyojyah
ਅਰਥ:सोमप, अमृतप, सोम, पुरुजित्, पुरुसत्तम; विनय, जय, सत्यसन्ध, दाशार्ह और सात्वतां पति।
ਜੀਵੋ ਵਿਨਯਿਤਾ ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਮੁਕੁਨ੍ਦੋऽਮਿਤਵਿਕ੍ਰਮਃ । ਅਮ੍ਭੋਨਿਧਿਰਨਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਮਹੋਦਧਿਸ਼ਯੋऽਨ੍ਤਕਃ ॥ ੫੫॥
Jivo vinayita sakshi mukundomitavikramah Ambhonidhiranantatma mahodadhishayontakah
ਅਰਥ:जीव, विनयिता, साक्षी, मुकुन्द, अमितविक्रम; अम्भोनिधि, अनन्तात्मा, महोदधिशय और अन्तक।
ਅਜੋ ਮਹਾਰ੍ਹਃ ਸ੍ਵਾਭਾਵ੍ਯੋ ਜਿਤਾਮਿਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਮੋਦਨਃ । ਆਨਨ੍ਦੋ ਨਨ੍ਦਨੋ ਨਨ੍ਦਃ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਾ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥ ੫੬॥
Ajo maharhah svabhavyo jitamitrah pramodanah Anando nandano nandah satyadharma trivikramah
ਅਰਥ:अज, महार्ह, स्वाभाव्य, जितामित्र, प्रमोदन; आनन्द, नन्दन, नन्द, सत्यधर्मा और त्रिविक्रम।
ਮਹਰ੍ਸ਼ਿਃ ਕਪਿਲਾਚਾਰ੍ਯਃ ਕ੍ਰਿਤਜ੍ਞੋ ਮੇਦਿਨੀਪਤਿਃ । ਤ੍ਰਿਪਦਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਮਹਾਸ਼੍ਰਿਙ੍ਗਃ ਕ੍ਰਿਤਾਨ੍ਤਕ੍ਰਿਤ੍ ॥ ੫੭॥
Maharshih kapilacharyah kritajno medinipatih Tripadastridashadhyaksho mahashringah kritantakrit
ਅਰਥ:महर्षि, कपिलाचार्य, कृतज्ञ, मेदिनीपति; त्रिपद, त्रिदशाध्यक्ष, महाशृंग और कृतान्तकृत्।
ਮਹਾਵਰਾਹੋ ਗੋਵਿਨ੍ਦਃ ਸੁਸ਼ੇਣਃ ਕਨਕਾਙ੍ਗਦੀ । ਗੁਹ੍ਯੋ ਗਭੀਰੋ ਗਹਨੋ ਗੁਪ੍ਤਸ਼੍ਚਕ੍ਰਗਦਾਧਰਃ ॥ ੫੮॥
Mahavaraho govindah sushenah kanakangadi Guhyo gabhiro gahano guptashchakragadadharah
ਅਰਥ:महावराह, गोविन्द, सुषेण, कनकांगदी; गुह्य, गभीर, गहन, गुप्त और चक्र-गदाधर।
ਵੇਧਾਃ ਸ੍ਵਾਙ੍ਗੋऽਜਿਤਃ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣੋ ਦ੍ਰਿਢਃ ਸਙ੍ਕਰ੍ਸ਼ਣੋऽਚ੍ਯੁਤਃ । ਵਰੁਣੋ ਵਾਰੁਣੋ ਵ੍ਰਿਕ੍ਸ਼ਃ ਪੁਸ਼੍ਕਰਾਕ੍ਸ਼ੋ ਮਹਾਮਨਾਃ ॥ ੫੯॥
Vedhah svangojitah krishno dridhah sankarshanochyutah Varuno varuno vrikshah pushkaraksho mahamanah
ਅਰਥ:वेधा, स्वांग, अजित, कृष्ण, दृढ़, सङ्कर्षण, अच्युत; वरुण, वारुण, वृक्ष, पुष्कराक्ष और महामना।
ਭਗਵਾਨ੍ ਭਗਹਾऽऽਨਨ੍ਦੀ ਵਨਮਾਲੀ ਹਲਾਯੁਧਃ । ਆਦਿਤ੍ਯੋ ਜ੍ਯੋਤਿਰਾਦਿਤ੍ਯਃ ਸਹਿਸ਼੍ਣੁਰ੍ਗਤਿਸਤ੍ਤਮਃ ॥ ੬੦॥
Bhagavan bhagahanandi vanamali halayudhah Adityo jyotiradityah sahishnurgatisattamah
ਅਰਥ:भगवान, भगहा, आनन्दी, वनमाली, हलायुध; आदित्य, ज्योतिरादित्य, सहिष्णु और गतिसत्तम।
ਸੁਧਨ੍ਵਾ ਖਣ੍ਡਪਰਸ਼ੁਰ੍ਦਾਰੁਣੋ ਦ੍ਰਵਿਣਪ੍ਰਦਃ । ਦਿਵਸ੍ਪ੍ਰਿਕ੍ ਸਰ੍ਵਦ੍ਰਿਗ੍ਵ੍ਯਾਸੋ ਵਾਚਸ੍ਪਤਿਰਯੋਨਿਜਃ ॥ ੬੧॥
Sudhanva khandaparashurdaruno dravinapradah Divasprik sarvadrigvyaso vachaspatirayonijah
ਅਰਥ:सुधन्वा, खण्डपरशु, दारुण, द्रविणप्रद; दिवस्पृक्, सर्वदृक्, व्यास, वाचस्पति और अयोनिज।
ਤ੍ਰਿਸਾਮਾ ਸਾਮਗਃ ਸਾਮ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਭੇਸ਼ਜਂ ਭਿਸ਼ਕ੍ । ਸਂਨ੍ਯਾਸਕ੍ਰਿਚ੍ਛਮਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਨਿਸ਼੍ਠਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਪਰਾਯਣਮ੍ ॥ ੬੨॥
Trisama samagah sama nirvanam bheshajam bhishak Samnyasakrichchhamah shanto nishtha shantih parayanam
ਅਰਥ:त्रिसामा, सामग, साम, निर्वाण, भेषज, भिषक्; संन्यासकृत्, शम, शान्त, निष्ठा, शान्ति और परायण।
ਸ਼ੁਭਾਙ੍ਗਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਦਃ ਸ੍ਰਸ਼੍ਟਾ ਕੁਮੁਦਃ ਕੁਵਲੇਸ਼ਯਃ । ਗੋਹਿਤੋ ਗੋਪਤਿਰ੍ਗੋਪ੍ਤਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਾਕ੍ਸ਼ੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪ੍ਰਿਯਃ ॥ ੬੩॥
Shubhangah shantidah srashta kumudah kuvaleshayah Gohito gopatirgopta vrishabhaksho vrishapriyah
ਅਰਥ:शुभांग, शान्तिद, स्रष्टा, कुमुद, कुवलेशय; गोहित, गोपति, गोप्ता, वृषभाक्ष और वृषप्रिय।
ਅਨਿਵਰ੍ਤੀ ਨਿਵ੍ਰਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੇਪ੍ਤਾ ਕ੍ਸ਼ੇਮਕ੍ਰਿਚ੍ਛਿਵਃ । ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸਵਕ੍ਸ਼ਾਃ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਃ ਸ਼੍ਰੀਪਤਿਃ ਸ਼੍ਰੀਮਤਾਂਵਰਃ ॥ ੬੪॥
Anivarti nivrittatma sankshepta kshemakrichchhivah Shrivatsavakshah shrivasah shripatih shrimatamvarah
ਅਰਥ:अनिवर्ती, निवृत्तात्मा, संक्षेप्ता, क्षेमकृत्, शिव; श्रीवत्सवक्ष, श्रीवास, श्रीपति और श्रीमतां वर।
ਸ਼੍ਰੀਦਃ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਧਿਃ ਸ਼੍ਰੀਵਿਭਾਵਨਃ । ਸ਼੍ਰੀਧਰਃ ਸ਼੍ਰੀਕਰਃ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਂਲ੍ਲੋਕਤ੍ਰਯਾਸ਼੍ਰਯਃ ॥ ੬੫॥
Shridah shrishah shrinivasah shrinidhih shrivibhavanah Shridharah shrikarah shreyah shrimanllokatrayashrayah
ਅਰਥ:श्रीद, श्रीश, श्रीनिवास, श्रीनिधि, श्रीविभावन; श्रीधर, श्रीकर, श्रेय, श्रीमान और लोकत्रयाश्रय।
ਸ੍ਵਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਵਙ੍ਗਃ ਸ਼ਤਾਨਨ੍ਦੋ ਨਨ੍ਦਿਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਗਣੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਵਿਜਿਤਾਤ੍ਮਾऽਵਿਧੇਯਾਤ੍ਮਾ ਸਤ੍ਕੀਰ੍ਤਿਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੬੬॥
Svakshah svangah shatanando nandirjyotirganeshvarah Vijitatmavidheyatma satkirtishchhinnasamshayah
ਅਰਥ:स्वक्ष, स्वंग, शतानन्द, नन्दि, ज्योतिर्गणेश्वर; विजितात्मा, अविधेयात्मा, सत्कीर्ति और छिन्नसंशय।
ਉਦੀਰ੍ਣਃ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਨੀਸ਼ਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਸ੍ਥਿਰਃ । ਭੂਸ਼ਯੋ ਭੂਸ਼ਣੋ ਭੂਤਿਰ੍ਵਿਸ਼ੋਕਃ ਸ਼ੋਕਨਾਸ਼ਨਃ ॥ ੬੭॥
Udirnah sarvatashchakshuranishah shashvatasthirah Bhushayo bhushano bhutirvishokah shokanashanah
ਅਰਥ:उदीर्ण, सर्वतश्चक्षु, अनीश, शाश्वत-स्थिर; भूशय, भूषण, भूति, विशोक और शोकनाशन।
ਅਰ੍ਚਿਸ਼੍ਮਾਨਰ੍ਚਿਤਃ ਕੁਮ੍ਭੋ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਵਿਸ਼ੋਧਨਃ । ਅਨਿਰੁਦ੍ਧੋऽਪ੍ਰਤਿਰਥਃ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨੋऽਮਿਤਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥ ੬੮॥
Archishmanarchitah kumbho vishuddhatma vishodhanah Aniruddhopratirathah pradyumnomitavikramah
ਅਰਥ:अर्चिष्मान, अर्चित, कुम्भ, विशुद्धात्मा, विशोधन; अनिरुद्ध, अप्रतिरथ, प्रद्युम्न और अमितविक्रम।
ਕਾਲਨੇਮਿਨਿਹਾ ਵੀਰਃ ਸ਼ੌਰਿਃ ਸ਼ੂਰਜਨੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਤ੍ਰਿਲੋਕਾਤ੍ਮਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕੇਸ਼ਃ ਕੇਸ਼ਵਃ ਕੇਸ਼ਿਹਾ ਹਰਿਃ ॥ ੬੯॥
Kalaneminiha virah shaurih shurajaneshvarah Trilokatma trilokeshah keshavah keshiha harih
ਅਰਥ:कालनेमिनिहा, वीर, शौरि, शूरजनेश्वर; त्रिलोकात्मा, त्रिलोकेश, केशव, केशिहा और हरि।
ਕਾਮਦੇਵਃ ਕਾਮਪਾਲਃ ਕਾਮੀ ਕਾਨ੍ਤਃ ਕ੍ਰਿਤਾਗਮਃ । ਅਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਵਪੁਰ੍ਵਿਸ਼੍ਣੁਰ੍ਵੀਰੋऽਨਨ੍ਤੋ ਧਨਞ੍ਜਯਃ ॥ ੭੦॥
Kamadevah kamapalah kami kantah kritagamah Anirdeshyavapurvishnurvironanto dhananjayah
ਅਰਥ:कामदेव, कामपाल, कामी, कान्त, कृतागम; अनिर्देश्यवपु, विष्णु, वीर, अनन्त और धनञ्जय।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਰਿਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਵਰ੍ਧਨਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਞੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪ੍ਰਿਯਃ ॥ ੭੧॥
Brahmanyo brahmakrid brahma brahma brahmavivardhanah Brahmavid brahmano brahmi brahmajno brahmanapriyah
ਅਰਥ:ब्रह्मण्य, ब्रह्मकृत्, ब्रह्मा, ब्रह्म, ब्रह्मविवर्धन; ब्रह्मविद्, ब्राह्मण, ब्रह्मी, ब्रह्मज्ञ और ब्राह्मणप्रिय।
ਮਹਾਕ੍ਰਮੋ ਮਹਾਕਰ੍ਮਾ ਮਹਾਤੇਜਾ ਮਹੋਰਗਃ । ਮਹਾਕ੍ਰਤੁਰ੍ਮਹਾਯਜ੍ਵਾ ਮਹਾਯਜ੍ਞੋ ਮਹਾਹਵਿਃ ॥ ੭੨॥
Mahakramo mahakarma mahateja mahoragah Mahakraturmahayajva mahayajno mahahavih
ਅਰਥ:महाक्रम, महाकर्मा, महातेजा, महोरग; महाक्रतु, महायज्वा, महायज्ञ और महाहवि।
ਸ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸ੍ਤਵਪ੍ਰਿਯਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਸ੍ਤੁਤਿਃ ਸ੍ਤੋਤਾ ਰਣਪ੍ਰਿਯਃ । ਪੂਰ੍ਣਃ ਪੂਰਯਿਤਾ ਪੁਣ੍ਯਃ ਪੁਣ੍ਯਕੀਰ੍ਤਿਰਨਾਮਯਃ ॥ ੭੩॥
Stavyah stavapriyah stotram stutih stota ranapriyah Purnah purayita punyah punyakirtiranamayah
ਅਰਥ:स्तव्य, स्तवप्रिय, स्तोत्र, स्तुति, स्तोता, रणप्रिय; पूर्ण, पूरयिता, पुण्य, पुण्यकीर्ति और अनामय।
ਮਨੋਜਵਸ੍ਤੀਰ੍ਥਕਰੋ ਵਸੁਰੇਤਾ ਵਸੁਪ੍ਰਦਃ । ਵਸੁਪ੍ਰਦੋ ਵਾਸੁਦੇਵੋ ਵਸੁਰ੍ਵਸੁਮਨਾ ਹਵਿਃ ॥ ੭੪॥
Manojavastirthakaro vasureta vasupradah Vasuprado vasudevo vasurvasumana havih
ਅਰਥ:मनोजव, तीर्थकर, वसुरेता, वसुप्रद; वसुप्रद, वासुदेव, वसु, वसुमना और हवि।
ਸਦ੍ਗਤਿਃ ਸਤ੍ਕ੍ਰਿਤਿਃ ਸਤ੍ਤਾ ਸਦ੍ਭੂਤਿਃ ਸਤ੍ਪਰਾਯਣਃ । ਸ਼ੂਰਸੇਨੋ ਯਦੁਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠਃ ਸਨ੍ਨਿਵਾਸਃ ਸੁਯਾਮੁਨਃ ॥ ੭੫॥
Sadgatih satkritih satta sadbhutih satparayanah Shuraseno yadushreshthah sannivasah suyamunah
ਅਰਥ:सद्गति, सत्कृति, सत्ता, सद्भूति, सत्परायण; शूरसेन, यदुश्रेष्ठ, सन्निवास और सुयामुन।
ਭੂਤਾਵਾਸੋ ਵਾਸੁਦੇਵਃ ਸਰ੍ਵਾਸੁਨਿਲਯੋऽਨਲਃ । ਦਰ੍ਪਹਾ ਦਰ੍ਪਦੋ ਦ੍ਰਿਪ੍ਤੋ ਦੁਰ੍ਧਰੋऽਥਾਪਰਾਜਿਤਃ ॥ ੭੬॥
Bhutavaso vasudevah sarvasunilayonalah Darpaha darpado dripto durdharothaparajitah
ਅਰਥ:भूतावास, वासुदेव, सर्वासुनिलय, अनल; दर्पहा, दर्पद, दृप्त, दुर्धर और अपराजित।
ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਮਹਾਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਦੀਪ੍ਤਮੂਰ੍ਤਿਰਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ । ਅਨੇਕਮੂਰ੍ਤਿਰਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸ਼ਤਮੂਰ੍ਤਿਃ ਸ਼ਤਾਨਨਃ ॥ ੭੭॥
Vishvamurtirmahamurtirdiptamurtiramurtiman Anekamurtiravyaktah shatamurtih shatananah
ਅਰਥ:विश्वमूर्ति, महामूर्ति, दीप्तमूर्ति, अमूर्तिमान; अनेकमूर्ति, अव्यक्त, शतमूर्ति और शतानन।
ਏਕੋ ਨੈਕਃ ਸਵਃ ਕਃ ਕਿਂ ਯਤ੍ ਤਤ੍ਪਦਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਲੋਕਬਨ੍ਧੁਰ੍ਲੋਕਨਾਥੋ ਮਾਧਵੋ ਭਕ੍ਤਵਤ੍ਸਲਃ ॥ ੭੮॥
Eko naikah savah kah kim yat tatpadamanuttamam Lokabandhurlokanatho madhavo bhaktavatsalah
ਅਰਥ:एक, नैक, सव, क, किं, यत्, तत्, परम पद; लोकबन्धु, लोकनाथ, माधव और भक्तवत्सल।
ਸੁਵਰ੍ਣਵਰ੍ਣੋ ਹੇਮਾਙ੍ਗੋ ਵਰਾਙ੍ਗਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਾਙ੍ਗਦੀ । ਵੀਰਹਾ ਵਿਸ਼ਮਃ ਸ਼ੂਨ੍ਯੋ ਘ੍ਰਿਤਾਸ਼ੀਰਚਲਸ਼੍ਚਲਃ ॥ ੭੯॥
Suvarnavarno hemango varangashchandanangadi Viraha vishamah shunyo ghritashirachalashchalah
ਅਰਥ:सुवर्णवर्ण, हेमांग, वरांग, चन्दनांगदी; वीरहा, विषम, शून्य, घृताशी, अचल और चल।
ਅਮਾਨੀ ਮਾਨਦੋ ਮਾਨ੍ਯੋ ਲੋਕਸ੍ਵਾਮੀ ਤ੍ਰਿਲੋਕਧ੍ਰਿਕ੍ । ਸੁਮੇਧਾ ਮੇਧਜੋ ਧਨ੍ਯਃ ਸਤ੍ਯਮੇਧਾ ਧਰਾਧਰਃ ॥ ੮੦॥
Amani manado manyo lokasvami trilokadhrik Sumedha medhajo dhanyah satyamedha dharadharah
ਅਰਥ:अमानी, मानद, मान्य, लोकस्वामी, त्रिलोकधृक्; सुमेधा, मेधज, धन्य, सत्यमेधा और धराधर।
ਤੇਜੋਵ੍ਰਿਸ਼ੋ ਦ੍ਯੁਤਿਧਰਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਭ੍ਰਿਤਾਂ ਵਰਃ । ਪ੍ਰਗ੍ਰਹੋ ਨਿਗ੍ਰਹੋ ਵ੍ਯਗ੍ਰੋ ਨੈਕਸ਼੍ਰਿਙ੍ਗੋ ਗਦਾਗ੍ਰਜਃ ॥ ੮੧॥
Tejovrisho dyutidharah sarvashastrabhritam varah Pragraho nigraho vyagro naikashringo gadagrajah
ਅਰਥ:तेजोवृष, द्युतिधर, सर्व शस्त्रधारियों में श्रेष्ठ; प्रग्रह, निग्रह, व्यग्र, नैकशृंग और गदाग्रज।
ਚਤੁਰ੍ਮੂਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਬਾਹੁਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵ੍ਯੂਹਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗਤਿਃ । ਚਤੁਰਾਤ੍ਮਾ ਚਤੁਰ੍ਭਾਵਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵੇਦਵਿਦੇਕਪਾਤ੍ ॥ ੮੨॥
Chaturmurtishchaturbahushchaturvyuhashchaturgatih Chaturatma chaturbhavashchaturvedavidekapat
ਅਰਥ:चतुर्मूर्ति, चतुर्बाहु, चतुर्व्यूह, चतुर्गति; चतुरात्मा, चतुर्भाव, चतुर्वेदविद् और एकपात्।
ਸਮਾਵਰ੍ਤੋऽਨਿਵ੍ਰਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਦੁਰ੍ਜਯੋ ਦੁਰਤਿਕ੍ਰਮਃ । ਦੁਰ੍ਲਭੋ ਦੁਰ੍ਗਮੋ ਦੁਰ੍ਗੋ ਦੁਰਾਵਾਸੋ ਦੁਰਾਰਿਹਾ ॥ ੮੩॥
Samavartonivrittatma durjayo duratikramah Durlabho durgamo durgo duravaso durariha
ਅਰਥ:समावर्त, अनिवृत्तात्मा, दुर्जय, दुरतिक्रम; दुर्लभ, दुर्गम, दुर्ग, दुरावास और दुरारिहा।
ਸ਼ੁਭਾਙ੍ਗੋ ਲੋਕਸਾਰਙ੍ਗਃ ਸੁਤਨ੍ਤੁਸ੍ਤਨ੍ਤੁਵਰ੍ਧਨਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਕਰ੍ਮਾ ਮਹਾਕਰ੍ਮਾ ਕ੍ਰਿਤਕਰ੍ਮਾ ਕ੍ਰਿਤਾਗਮਃ ॥ ੮੪॥
Shubhango lokasarangah sutantustantuvardhanah Indrakarma mahakarma kritakarma kritagamah
ਅਰਥ:शुभांग, लोकसारंग, सुतन्तु, तन्तुवर्धन; इन्द्रकर्मा, महाकर्मा, कृतकर्मा और कृतागम।
ਉਦ੍ਭਵਃ ਸੁਨ੍ਦਰਃ ਸੁਨ੍ਦੋ ਰਤ੍ਨਨਾਭਃ ਸੁਲੋਚਨਃ । ਅਰ੍ਕੋ ਵਾਜਸਨਃ ਸ਼੍ਰਿਙ੍ਗੀ ਜਯਨ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਵਿਜ੍ਜਯੀ ॥ ੮੫॥
Udbhavah sundarah sundo ratnanabhah sulochanah Arko vajasanah shringi jayantah sarvavijjayi
ਅਰਥ:उद्भव, सुन्दर, सुन्द, रत्ननाभ, सुलोचन; अर्क, वाजसन, शृंगी, जयन्त और सर्वविज्जयी।
ਸੁਵਰ੍ਣਬਿਨ੍ਦੁਰਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਵਾਗੀਸ਼੍ਵਰੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਮਹਾਹ੍ਰਦੋ ਮਹਾਗਰ੍ਤੋ ਮਹਾਭੂਤੋ ਮਹਾਨਿਧਿਃ ॥ ੮੬॥
Suvarnabindurakshobhyah sarvavagishvareshvarah Mahahrado mahagarto mahabhuto mahanidhih
ਅਰਥ:सुवर्णबिन्दु, अक्षोभ्य, समस्त वाणी के ईश्वरों के ईश्वर; महाह्रद, महागर्त, महाभूत और महानिधि।
ਕੁਮੁਦਃ ਕੁਨ੍ਦਰਃ ਕੁਨ੍ਦਃ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਃ ਪਾਵਨੋऽਨਿਲਃ । ਅਮ੍ਰਿਤਾਸ਼ੋऽਮ੍ਰਿਤਵਪੁਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਤੋਮੁਖਃ ॥ ੮੭॥
Kumudah kundarah kundah parjanyah pavanonilah Amritashomritavapuh sarvajnah sarvatomukhah
ਅਰਥ:कुमुद, कुन्दर, कुन्द, पर्जन्य, पावन, अनिल; अमृताश, अमृतवपु, सर्वज्ञ और सर्वतोमुख।
ਸੁਲਭਃ ਸੁਵ੍ਰਤਃ ਸਿਦ੍ਧਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਿਚ੍ਛਤ੍ਰੁਤਾਪਨਃ । ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋऽਦੁਮ੍ਬਰੋऽਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸ਼੍ਚਾਣੂਰਾਨ੍ਧ੍ਰਨਿਸ਼ੂਦਨਃ ॥ ੮੮॥
Sulabhah suvratah siddhah shatrujichchhatrutapanah Nyagrodhodumbaroshvatthashchanurandhranishudanah
ਅਰਥ:सुलभ, सुव्रत, सिद्ध, शत्रुजित्, शत्रुतापन; न्यग्रोध, उदुम्बर, अश्वत्थ और चाणूर-आन्ध्र-निषूदन।
ਸਹਸ੍ਰਾਰ੍ਚਿਃ ਸਪ੍ਤਜਿਹ੍ਵਃ ਸਪ੍ਤੈਧਾਃ ਸਪ੍ਤਵਾਹਨਃ । ਅਮੂਰ੍ਤਿਰਨਘੋऽਚਿਨ੍ਤ੍ਯੋ ਭਯਕ੍ਰਿਦ੍ਭਯਨਾਸ਼ਨਃ ॥ ੮੯॥
Sahasrarchih saptajihvah saptaidhah saptavahanah Amurtiranaghochintyo bhayakridbhayanashanah
ਅਰਥ:सहस्रार्चि, सप्तजिह्व, सप्तैधा, सप्तवाहन; अमूर्ति, अनघ, अचिन्त्य, भयकृत् और भयनाशन।
ਅਣੁਰ੍ਬ੍ਰਿਹਤ੍ਕ੍ਰਿਸ਼ਃ ਸ੍ਥੂਲੋ ਗੁਣਭ੍ਰਿਨ੍ਨਿਰ੍ਗੁਣੋ ਮਹਾਨ੍ । ਅਧ੍ਰਿਤਃ ਸ੍ਵਧ੍ਰਿਤਃ ਸ੍ਵਾਸ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਂਸ਼ੋ ਵਂਸ਼ਵਰ੍ਧਨਃ ॥ ੯੦॥
Anurbrihatkrishah sthulo gunabhrinnirguno mahan Adhritah svadhritah svasyah pragvamsho vamshavardhanah
ਅਰਥ:अणु-बृहत्, कृश-स्थूल; गुणभृत्, निर्गुण, महान; अधृत, स्वधृत, स्वास्य, प्राग्वंश और वंशवर्धन।
ਭਾਰਭ੍ਰਿਤ੍ ਕਥਿਤੋ ਯੋਗੀ ਯੋਗੀਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਕਾਮਦਃ । ਆਸ਼੍ਰਮਃ ਸ਼੍ਰਮਣਃ ਕ੍ਸ਼ਾਮਃ ਸੁਪਰ੍ਣੋ ਵਾਯੁਵਾਹਨਃ ॥ ੯੧॥
Bharabhrit kathito yogi yogishah sarvakamadah Ashramah shramanah kshamah suparno vayuvahanah
ਅਰਥ:भारभृत्, कथित, योगी, योगीश, सर्वकामद; आश्रम, श्रमण, क्षाम, सुपर्ण और वायुवाहन।
ਧਨੁਰ੍ਧਰੋ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦੋ ਦਣ੍ਡੋ ਦਮਯਿਤਾ ਦਮਃ । ਅਪਰਾਜਿਤਃ ਸਰ੍ਵਸਹੋ ਨਿਯਨ੍ਤਾऽਨਿਯਮੋऽਯਮਃ ॥ ੯੨॥
Dhanurdharo dhanurvedo dando damayita damah Aparajitah sarvasaho niyantaniyamoyamah
ਅਰਥ:धनुर्धर, धनुर्वेद, दण्ड, दमयिता, दम; अपराजित, सर्वसह, नियन्ता, अनियम और अयम।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਾਨ੍ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਃ ਸਤ੍ਯਃ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਃ । ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਃ ਪ੍ਰਿਯਾਰ੍ਹੋऽਰ੍ਹਃ ਪ੍ਰਿਯਕ੍ਰਿਤ੍ ਪ੍ਰੀਤਿਵਰ੍ਧਨਃ ॥ ੯੩॥
Sattvavan sattvikah satyah satyadharmaparayanah Abhiprayah priyarhorhah priyakrit pritivardhanah
ਅਰਥ:सत्त्ववान, सात्त्विक, सत्य, सत्यधर्मपरायण; अभिप्राय, प्रियार्ह, अर्ह, प्रियकृत् और प्रीतिवर्धन।
ਵਿਹਾਯਸਗਤਿਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸੁਰੁਚਿਰ੍ਹੁਤਭੁਗ੍ਵਿਭੁਃ । ਰਵਿਰ੍ਵਿਰੋਚਨਃ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸਵਿਤਾ ਰਵਿਲੋਚਨਃ ॥ ੯੪॥
Vihayasagatirjyotih suruchirhutabhugvibhuh Ravirvirochanah suryah savita ravilochanah
ਅਰਥ:विहायसगति, ज्योति, सुरुचि, हुतभुक्, विभु; रवि, विरोचन, सूर्य, सविता और रविलोचन।
ਅਨਨ੍ਤੋ ਹੁਤਭੁਗ੍ਭੋਕ੍ਤਾ ਸੁਖਦੋ ਨੈਕਜੋऽਗ੍ਰਜਃ । ਅਨਿਰ੍ਵਿਣ੍ਣਃ ਸਦਾਮਰ੍ਸ਼ੀ ਲੋਕਾਧਿਸ਼੍ਠਾਨਮਦ੍ਭੁਤਃ ॥ ੯੫॥
Ananto hutabhugbhokta sukhado naikajograjah Anirvinnah sadamarshi lokadhishthanamadbhutah
ਅਰਥ:अनन्त, हुतभुक्-भोक्ता, सुखद, नैकज, अग्रज; अनिर्विण्ण, सदामर्षी, लोकाधिष्ठान और अद्भुत।
ਸਨਾਤ੍ਸਨਾਤਨਤਮਃ ਕਪਿਲਃ ਕਪਿਰਵ੍ਯਯਃ । ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਦਃ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕ੍ਰਿਤ੍ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਭੁਕ੍ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਦਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ॥ ੯੬॥
Sanatsanatanatamah kapilah kapiravyayah Svastidah svastikritsvasti svastibhuksvastidakshinah
ਅਰਥ:सनात्, सनातनतम, कपिल, कपि, अव्यय; स्वस्तिद, स्वस्तिकृत्, स्वस्ति, स्वस्तिभुक् और स्वस्तिदक्षिण।
ਅਰੌਦ੍ਰਃ ਕੁਣ੍ਡਲੀ ਚਕ੍ਰੀ ਵਿਕ੍ਰਮ੍ਯੂਰ੍ਜਿਤਸ਼ਾਸਨਃ । ਸ਼ਬ੍ਦਾਤਿਗਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸਹਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀਕਰਃ ॥ ੯੭॥
Araudrah kundali chakri vikramyurjitashasanah Shabdatigah shabdasahah shishirah sharvarikarah
ਅਰਥ:अरौद्र, कुण्डली, चक्री, विक्रमी, ऊर्जितशासन; शब्दातिग, शब्दसह, शिशिर और शर्वरीकर।
ਅਕ੍ਰੂਰਃ ਪੇਸ਼ਲੋ ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ਕ੍ਸ਼ਮਿਣਾਂਵਰਃ । ਵਿਦ੍ਵਤ੍ਤਮੋ ਵੀਤਭਯਃ ਪੁਣ੍ਯਸ਼੍ਰਵਣਕੀਰ੍ਤਨਃ ॥ ੯੮॥
Akrurah peshalo daksho dakshinah kshaminamvarah Vidvattamo vitabhayah punyashravanakirtanah
ਅਰਥ:अक्रूर, पेशल, दक्ष, दक्षिण, क्षमिणां वर; विद्वत्तम, वीतभय और पुण्यश्रवणकीर्तन।
ਉਤ੍ਤਾਰਣੋ ਦੁਸ਼੍ਕ੍ਰਿਤਿਹਾ ਪੁਣ੍ਯੋ ਦੁਃਸ੍ਵਪ੍ਨਨਾਸ਼ਨਃ । ਵੀਰਹਾ ਰਕ੍ਸ਼ਣਃ ਸਨ੍ਤੋ ਜੀਵਨਃ ਪਰ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ॥ ੯੯॥
Uttarano dushkritiha punyo duhsvapnanashanah Viraha rakshanah santo jivanah paryavasthitah
ਅਰਥ:उत्तारण, दुष्कृतिहा, पुण्य, दुःस्वप्ननाशन; वीरहा, रक्षण, सन्त, जीवन और पर्यवस्थित।
ਅਨਨ੍ਤਰੂਪੋऽਨਨ੍ਤਸ਼੍ਰੀਰ੍ਜਿਤਮਨ੍ਯੁਰ੍ਭਯਾਪਹਃ । ਚਤੁਰਸ਼੍ਰੋ ਗਭੀਰਾਤ੍ਮਾ ਵਿਦਿਸ਼ੋ ਵ੍ਯਾਦਿਸ਼ੋ ਦਿਸ਼ਃ ॥ ੧੦੦॥
Anantaruponantashrirjitamanyurbhayapahah Chaturashro gabhiratma vidisho vyadisho dishah
ਅਰਥ:अनन्तरूप, अनन्तश्री, जितमन्यु, भयापह; चतुरश्र, गभीरात्मा, विदिश, व्यादिश और दिश।
ਅਨਾਦਿਰ੍ਭੂਰ੍ਭੁਵੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਸੁਵੀਰੋ ਰੁਚਿਰਾਙ੍ਗਦਃ । ਜਨਨੋ ਜਨਜਨ੍ਮਾਦਿਰ੍ਭੀਮੋ ਭੀਮਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ॥ ੧੦੧॥
Anadirbhurbhuvo lakshmih suviro ruchirangadah Janano janajanmadirbhimo bhimaparakramah
ਅਰਥ:अनादि, भू-भुवः, लक्ष्मी, सुवीर, रुचिरांगद; जनन, जनजन्मादि, भीम और भीमपराक्रम।
ਆਧਾਰਨਿਲਯੋऽਧਾਤਾ ਪੁਸ਼੍ਪਹਾਸਃ ਪ੍ਰਜਾਗਰਃ । ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਃ ਸਤ੍ਪਥਾਚਾਰਃ ਪ੍ਰਾਣਦਃ ਪ੍ਰਣਵਃ ਪਣਃ ॥ ੧੦੨॥
Adharanilayodhata pushpahasah prajagarah Urdhvagah satpathacharah pranadah pranavah panah
ਅਰਥ:आधारनिलय, अधाता, पुष्पहास, प्रजागर; ऊर्ध्वग, सत्पथाचार, प्राणद, प्रणव और पण।
ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਾਣਨਿਲਯਃ ਪ੍ਰਾਣਭ੍ਰਿਤ੍ਪ੍ਰਾਣਜੀਵਨਃ । ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦੇਕਾਤ੍ਮਾ ਜਨ੍ਮਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁਜਰਾਤਿਗਃ ॥ ੧੦੩॥
Pramanam prananilayah pranabhritpranajivanah Tattvam tattvavidekatma janmamrityujaratigah
ਅਰਥ:प्रमाण, प्राणनिलय, प्राणभृत्, प्राणजीवन; तत्त्व, तत्त्वविद्, एकात्मा और जन्म-मृत्यु-जरा से परे।
ਭੂਰ੍ਭੁਵਃਸ੍ਵਸ੍ਤਰੁਸ੍ਤਾਰਃ ਸਵਿਤਾ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਃ । ਯਜ੍ਞੋ ਯਜ੍ਞਪਤਿਰ੍ਯਜ੍ਵਾ ਯਜ੍ਞਾਙ੍ਗੋ ਯਜ੍ਞਵਾਹਨਃ ॥ ੧੦੪॥
Bhurbhuvahsvastarustarah savita prapitamahah Yajno yajnapatiryajva yajnango yajnavahanah
ਅਰਥ:भूर्भुवःस्व-स्तरु, तार, सविता, प्रपितामह; यज्ञ, यज्ञपति, यज्वा, यज्ञांग और यज्ञवाहन।
ਯਜ੍ਞਭ੍ਰਿਦ੍ ਯਜ੍ਞਕ੍ਰਿਦ੍ ਯਜ੍ਞੀ ਯਜ੍ਞਭੁਗ੍ ਯਜ੍ਞਸਾਧਨਃ । ਯਜ੍ਞਾਨ੍ਤਕ੍ਰਿਦ੍ ਯਜ੍ਞਗੁਹ੍ਯਮਨ੍ਨਮਨ੍ਨਾਦ ਏਵ ਚ ॥ ੧੦੫॥
Yajnabhrid yajnakrid yajni yajnabhug yajnasadhanah Yajnantakrid yajnaguhyamannamannada eva cha
ਅਰਥ:यज्ञभृत्, यज्ञकृत्, यज्ञी, यज्ञभुक्, यज्ञसाधन; यज्ञान्तकृत्, यज्ञगुह्य, अन्न और अन्नाद।
ਆਤ੍ਮਯੋਨਿਃ ਸ੍ਵਯਞ੍ਜਾਤੋ ਵੈਖਾਨਃ ਸਾਮਗਾਯਨਃ । ਦੇਵਕੀਨਨ੍ਦਨਃ ਸ੍ਰਸ਼੍ਟਾ ਕ੍ਸ਼ਿਤੀਸ਼ਃ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਃ ॥ ੧੦੬॥
Atmayonih svayanjato vaikhanah samagayanah Devakinandanah srashta kshitishah papanashanah
ਅਰਥ:आत्मयोनि, स्वयञ्जात, वैखान, सामगायन; देवकीनन्दन, स्रष्टा, क्षितीश और पापनाशन।
ਸ਼ਙ੍ਖਭ੍ਰਿਨ੍ਨਨ੍ਦਕੀ ਚਕ੍ਰੀ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਧਨ੍ਵਾ ਗਦਾਧਰਃ । ਰਥਾਙ੍ਗਪਾਣਿਰਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਹਰਣਾਯੁਧਃ ॥ ੧੦੭॥
Shankhabhrinnandaki chakri sharngadhanva gadadharah Rathangapanirakshobhyah sarvapraharanayudhah
ਅਰਥ:शंखभृत्, नन्दकी, चक्री, शार्ङ्गधन्वा, गदाधर; रथांगपाणि, अक्षोभ्य और सर्वप्रहरणायुध।
ਵਨਮਾਲੀ ਗਦੀ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੀ ਸ਼ਙ੍ਖੀ ਚਕ੍ਰੀ ਚ ਨਨ੍ਦਕੀ । ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਨਾਰਾਯਣੋ ਵਿਸ਼੍ਣੁਰ੍ਵਾਸੁਦੇਵੋऽਭਿਰਕ੍ਸ਼ਤੁ ॥ ੧੦੮॥
Vanamali gadi sharngi shankhi chakri cha nandaki Shriman narayano vishnurvasudevobhirakshatu
ਅਰਥ:वनमाला, गदा, शार्ङ्ग, शंख, चक्र और नन्दक धारण करने वाले — श्रीमान नारायण, विष्णु, वासुदेव हमारी पूर्ण रक्षा करें!
॥ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ॥
Phalashrutih
ਅਰਥ:फलश्रुति — इन सहस्रनामों के पाठ का फल:
ਭੀਸ਼੍ਮ ਉਵਾਚ — ਇਤੀਦਂ ਕੀਰ੍ਤਨੀਯਸ੍ਯ ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਨਾਮ੍ਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਦਿਵ੍ਯਾਨਾਮਸ਼ੇਸ਼ੇਣ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥
Bhishma uvacha — Itidam kirtaniyasya keshavasya mahatmanah Namnam sahasram divyanamasheshena prakirtitam
ਅਰਥ:भीष्म बोले: इस प्रकार मैंने स्तुति-योग्य महात्मा केशव के एक हजार दिव्य नामों का पूर्ण कीर्तन किया।
ਯ ਇਦਂ ਸ਼੍ਰਿਣੁਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਯੇਤ੍ । ਨਾਸ਼ੁਭਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸੋऽਮੁਤ੍ਰੇਹ ਚ ਮਾਨਵਃ ॥
Ya idam sharinuyannityam yashchapi parikirtayet Nashubham prapnuyatkinchitsomutreha cha manavah
ਅਰਥ:जो मनुष्य प्रतिदिन इसे सुनता और इसका कीर्तन करता है, उसका इस लोक और परलोक में कोई अशुभ नहीं होता।
ਦੁਰ੍ਗਾਣ੍ਯਤਿਤਰਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪੁਰੁਸ਼ਃ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਨਾਮਸਹਸ੍ਰੇਣ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਕ੍ਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥ ਵਾਸੁਦੇਵਾਸ਼੍ਰਯੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯੋ ਵਾਸੁਦੇਵਪਰਾਯਣਃ । ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਯਾਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਨਾਤਨਮ੍ ॥
Durganyatitaratyashu purushah purushottamam Stuvannamasahasrena nityam bhaktisamanvitah Vasudevashrayo martyo vasudevaparayanah Sarvapapavishuddhatma yati brahma sanatanam
ਅਰਥ:जो भक्तिपूर्वक प्रतिदिन इन सहस्रनामों से पुरुषोत्तम की स्तुति करता है, वह शीघ्र समस्त कठिनाइयों से पार हो जाता है। जो मनुष्य वासुदेव की शरण लेता और उनमें परायण रहता है, उसकी आत्मा सब पापों से शुद्ध होकर सनातन ब्रह्म को प्राप्त होती है।
ਨ ਵਾਸੁਦੇਵਭਕ੍ਤਾਨਾਮਸ਼ੁਭਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਜਨ੍ਮਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁਜਰਾਵ੍ਯਾਧਿਭਯਂ ਨੈਵੋਪਜਾਯਤੇ ॥
Na vasudevabhaktanamashubham vidyate kvachit Janmamrityujaravyadhibhayam naivopajayate
ਅਰਥ:वासुदेव के भक्तों का कभी कोई अशुभ नहीं होता; उन्हें जन्म, मृत्यु, जरा और रोग का भय नहीं रहता।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ — ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ ਪਦ੍ਮਨਾਭ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮ । ਭਕ੍ਤਾਨਾਮਨੁਰਕ੍ਤਾਨਾਂ ਤ੍ਰਾਤਾ ਭਵ ਜਨਾਰ੍ਦਨ ॥ ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ — ਯੋ ਮਾਂ ਨਾਮਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸ੍ਤੋਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ ਪਾਣ੍ਡਵ । ਸੋऽਹਮੇਕੇਨ ਸ਼੍ਲੋਕੇਨ ਸ੍ਤੁਤ ਏਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥
Arjuna uvacha — Padmapatravishalaksha padmanabha surottama Bhaktanamanuraktanam trata bhava janardana Shribhagavanuvacha — Yo mam namasahasrena stotumichchhati pandava Sohamekena shlokena stuta eva na samshayah
ਅਰਥ:अर्जुन बोले: हे कमलनयन, पद्मनाभ, देवश्रेष्ठ! अपने प्रेमी भक्तों के रक्षक बनिए, हे जनार्दन। श्रीभगवान बोले: हे पाण्डव! जो सहस्रनाम से मेरी स्तुति करना चाहता है, वह एक श्लोक मात्र से भी मेरी पूर्ण स्तुति कर लेता है — इसमें सन्देह नहीं।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ — ਵਾਸਨਾਦ੍ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਵਾਸਿਤਂ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯਮ੍ । ਸਰ੍ਵਭੂਤਨਿਵਾਸੋऽਸਿ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ ॥
Vyasa uvacha — Vasanadvasudevasya vasitam bhuvanatrayam Sarvabhutanivasosi vasudeva namostu te
ਅਰਥ:व्यास बोले: वासुदेव के निवास से तीनों लोक व्याप्त हैं। आप समस्त भूतों के निवास हैं — हे वासुदेव, आपको नमस्कार।
ਪਾਰ੍ਵਤ੍ਯੁਵਾਚ — ਕੇਨੋਪਾਯੇਨ ਲਘੁਨਾ ਵਿਸ਼੍ਣੋਰ੍ਨਾਮਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ । ਪਠ੍ਯਤੇ ਪਣ੍ਡਿਤੈਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਪ੍ਰਭੋ ॥ ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ — ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਰਾਮ ਰਾਮੇਤਿ ਰਮੇ ਰਾਮੇ ਮਨੋਰਮੇ । ਸਹਸ੍ਰਨਾਮ ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਂ ਰਾਮਨਾਮ ਵਰਾਨਨੇ ॥
Parvatyuvacha — Kenopayena laghuna vishnornamasahasrakam Pathyate panditairnityam shrotumichchhamyaham prabho Ishvara uvacha — Shrirama rama rameti rame rame manorame Sahasranama tattulyam ramanama varanane
ਅਰਥ:पार्वती ने पूछा: हे प्रभु! विद्वान किस सरल उपाय से विष्णु के सहस्रनाम का नित्य पाठ करते हैं? मैं सुनना चाहती हूँ। शिव बोले: 'श्रीराम, राम, राम' — इस मनोरम राम में मैं रमण करता हूँ; हे सुमुखी! रामनाम सम्पूर्ण सहस्रनाम के तुल्य है।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ — ਨਮੋऽਸ੍ਤ੍ਵਨਨ੍ਤਾਯ ਸਹਸ੍ਰਮੂਰ੍ਤਯੇ ਸਹਸ੍ਰਪਾਦਾਕ੍ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋਰੁਬਾਹਵੇ । ਸਹਸ੍ਰਨਾਮ੍ਨੇ ਪੁਰੁਸ਼ਾਯ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੇ ਸਹਸ੍ਰਕੋਟਿਯੁਗਧਾਰਿਣੇ ਨਮਃ ॥
Brahmovacha — Namostvanantaya sahasramurtaye Sahasrapadakshishirorubahave Sahasranamne purushaya shashvate Sahasrakotiyugadharine namah
ਅਰਥ:ब्रह्मा बोले: सहस्र रूपों वाले अनन्त को नमस्कार — सहस्र चरण, नेत्र, शीश और भुजाओं वाले; सहस्र नामों वाले शाश्वत पुरुष, सहस्र-कोटि युगों के धारक को नमस्कार।
ਸਞ੍ਜਯ ਉਵਾਚ — ਯਤ੍ਰ ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰਃ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣੋ ਯਤ੍ਰ ਪਾਰ੍ਥੋ ਧਨੁਰ੍ਧਰਃ । ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਵਿਜਯੋ ਭੂਤਿਰ੍ਧ੍ਰੁਵਾ ਨੀਤਿਰ੍ਮਤਿਰ੍ਮਮ ॥
Sanjaya uvacha — Yatra yogeshvarah krishno yatra partho dhanurdharah Tatra shrirvijayo bhutirdhruva nitirmatirmama
ਅਰਥ:सञ्जय बोले: जहाँ योगेश्वर कृष्ण हैं और जहाँ धनुर्धर अर्जुन हैं — वहीं श्री, विजय, विभूति और अचल नीति है: यही मेरा निश्चय है।
ਕਾਯੇਨ ਵਾਚਾ ਮਨਸੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾ ਵਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੇਃ ਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ । ਕਰੋਮਿ ਯਦ੍ਯਤ੍ਸਕਲਂ ਪਰਸ੍ਮੈ ਨਾਰਾਯਣਾਯੇਤਿ ਸਮਰ੍ਪਯਾਮਿ ॥
Kayena vacha manasendriyairva Buddhyatmana va prakriteh svabhavat Karomi yadyatsakalam parasmai Narayanayeti samarpayami
ਅਰਥ:मैं शरीर, वाणी, मन, इन्द्रियों, बुद्धि या आत्मा से, अथवा स्वभाववश जो कुछ भी करता हूँ, वह सब परम नारायण को समर्पित करता हूँ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵਿਸ਼੍ਣੋਰ੍ਦਿਵ੍ਯਸਹਸ੍ਰਨਾਮਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਮ੍ ॥ ੴ ਤਤ੍ ਸਤ੍ ॥
Iti shrivishnordivyasahasranamastotram sampurnam Om tat sat
ਅਰਥ:इस प्रकार भगवान विष्णु का दिव्य सहस्रनाम स्तोत्र सम्पूर्ण हुआ। ॐ तत् सत्।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
विष्णु सहस्रनाम ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਵਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੋਕਸ਼ ਦਾ ਸੌਖਾ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਪਰਮ ਧਰਮ ਆਖਿਆ।
ਫਲਸ਼ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਤ ਪਾਠ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਮੰਗਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਰੋਗ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਧੀਰਜ, ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਰੋਗੀ ਰੋਗ ਤੋਂ ਅਤੇ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਧਨ, ਜਸ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਹਰ ਸਾਧਕ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰਵਮਾਨ — ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰਯ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਸ਼ਯ ਲਿਖਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ ਹੈ।
ਵੀਰਵਾਰ, ਏਕਾਦਸ਼ੀ, ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ/ਸਤਯਨਾਰਾਇਣ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
विष्णु सहस्रनाम ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਾਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਅੱਗੇ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠੋ। ਦੀਵਾ ਜਗਾ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਸ਼ਲੋਕਾਂ (ਸ਼ੁਕਲਾਂਬਰਧਰੰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਾਕਾਰੰ) ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਕਰੋ। ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮ ਹੌਲੀ, ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ — ਪੂਰਾ ਪਾਠ ਲਗਭਗ 25–30 ਮਿੰਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪੂਰਾ ਪਾਠ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਰੰਪਰਾ ਆਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ 'ਰਾਮ' ਨਾਮ ਵੀ ਪੂਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਲਸ਼ਰੁਤੀ ਪੜ੍ਹੋ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ विष्णु सहस्रनाम ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ