𑌨𑌟𑌰𑌾𑌜 𑌸𑍍𑌤𑍋𑌤𑍍𑌰𑌮𑍍 (𑌪𑌤𑌞𑍍𑌜𑌲𑌿 𑌕𑍃𑌤𑌮𑍍)
नटराज स्तोत्रम् (पतञ्जलि कृतम्) in Grantha · 𑌗𑍍𑌰𑌨𑍍𑌥
Read in your language / script
Origin & Story
Shaiva stotra tradition; the Chidambaram (Nataraja) tradition · Sage Patanjali (traditional attribution) · Ancient
By tradition, the great sage Patanjali — author of the Yoga Sutras and revered as an incarnation of Adishesha, the serpent of Vishnu — longed for the darshan of Lord Nataraja at Chidambaram. When Nandi, the gatekeeper, would not let him pass, Patanjali spontaneously poured out this hymn of praise, composing it with the astonishing constraint of never using the syllables 'charana' or 'shringa', so that it came to be called the Charanashringararahita Nataraja Stotram. Pleased by the depth and artistry of his devotion, Lord Shiva granted him the vision of the cosmic dance. The hymn has since been treasured at Chidambaram and among devotees of Nataraja.
✦ As told in scripture
Tradition holds that as Patanjali sang these verses, Lord Nataraja revealed to him the Ananda Tandava — the dance of bliss in the golden hall of Chidambaram, the 'space of consciousness' itself. It is said that sincere recitation grants the devotee an inward glimpse of that same dance shining in the lotus of the heart.
Complete Text with Meaning
Tap any line — or the ▶ button — to hear it recited
𑌸𑌦𑌞𑍍𑌚𑌿𑌤𑌮𑍁𑌦𑌞𑍍𑌚𑌿𑌤𑌨𑌿𑌕𑍁𑌞𑍍𑌚𑌿𑌤𑌪𑌦𑌂 𑌝𑌲𑌝𑌲𑌂 𑌚𑌲𑌿𑌤𑌮𑌞𑍍𑌜𑍁𑌕𑌟𑌕𑌂 𑌪𑌤𑌞𑍍𑌜𑌲𑌿𑌦𑍃𑌗𑌞𑍍𑌜𑌨𑌮𑌨𑌞𑍍𑌜𑌨𑌮𑌚𑌞𑍍𑌚𑌲𑌪𑌦𑌂 𑌜𑌨𑌨𑌭𑌞𑍍𑌜𑌨𑌕𑌰𑌮𑍍। 𑌕𑌦𑌮𑍍𑌬𑌰𑍁𑌚𑌿𑌮𑌮𑍍𑌬𑌰𑌵𑌸𑌂 𑌪𑌰𑌮𑌮𑌮𑍍𑌬𑍁𑌦𑌕𑌦𑌮𑍍𑌬𑌕𑌵𑌿𑌡𑌮𑍍𑌬𑌕𑌗𑌲𑌂 𑌚𑌿𑌦𑌮𑍍𑌬𑍁𑌧𑌿𑌮𑌣𑌿𑌂 𑌬𑍁𑌧𑌹𑍃𑌦𑌮𑍍𑌬𑍁𑌜𑌰𑌵𑌿𑌂 𑌪𑌰𑌚𑌿𑌦𑌮𑍍𑌬𑌰𑌨𑌟𑌂 𑌹𑍃𑌦𑌿 𑌭𑌜॥௧॥
Sadañcita-mudañcita-nikuñcita-padaṁ jhalajhalaṁ calita-mañju-kaṭakaṁ Patañjali-dṛg-añjanam-anañjanam-acañcala-padaṁ janana-bhañjana-karam। Kadamba-rucim-ambara-vasaṁ paramam-ambuda-kadambaka-viḍambaka-galaṁ Cid-ambudhi-maṇiṁ budha-hṛd-ambuja-raviṁ para-cidambara-naṭaṁ hṛdi bhaja॥1॥
Meaning:उस परम चिदम्बर के नटराज का हृदय में भजन करो — जिनका सुन्दर वक्र चरण नृत्य में उठा है और मञ्जुल नूपुर 'झलझल' बजते हैं; जो पतञ्जलि के नेत्रों के अञ्जन (आनन्द) हैं, निरञ्जन एवं अचञ्चल हैं, जन्म को भञ्जन करने वाले हैं; कदम्ब पुष्प के समान कान्तिमान्, अम्बर (आकाश) को वस्त्र रूप में धारण करने वाले, मेघसमूह के समान श्याम कण्ठ वाले; चित्-समुद्र की मणि, बुधजनों के हृदय-कमल के सूर्य।
𑌹𑌰𑌂 𑌤𑍍𑌰𑌿𑌪𑍁𑌰𑌭𑌞𑍍𑌜𑌨𑌮𑌨𑌨𑍍𑌤𑌕𑍃𑌤𑌕𑌙𑍍𑌕𑌣𑌮𑌖𑌣𑍍𑌡𑌦𑌯𑌮𑌨𑍍𑌤𑌰𑌹𑌿𑌤𑌂 𑌵𑌿𑌰𑌿𑌞𑍍𑌚𑌿𑌸𑍁𑌰𑌸𑌂𑌹𑌤𑌿𑌪𑍁𑌰𑌨𑍍𑌧𑌰𑌵𑌿𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑌿𑌤𑌪𑌦𑌂 𑌤𑌰𑍁𑌣𑌚𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌮𑌕𑍁𑌟𑌮𑍍। 𑌪𑌰𑌂 𑌪𑌦𑌵𑌿𑌖𑌣𑍍𑌡𑌿𑌤𑌯𑌮𑌂 𑌭𑌸𑌿𑌤𑌮𑌣𑍍𑌡𑌿𑌤𑌤𑌨𑍁𑌂 𑌮𑌦𑌨𑌵𑌞𑍍𑌚𑌨𑌪𑌰𑌂 𑌚𑌿𑌰𑌨𑍍𑌤𑌨𑌮𑌮𑍁𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌣𑌵𑌸𑌞𑍍𑌚𑌿𑌤𑌨𑌿𑌧𑌿𑌂 𑌪𑌰𑌚𑌿𑌦𑌮𑍍𑌬𑌰𑌨𑌟𑌂 𑌹𑍃𑌦𑌿 𑌭𑌜॥௨॥
Haraṁ tripura-bhañjanam-ananta-kṛta-kaṅkaṇam-akhaṇḍa-dayam-antarahitaṁ Viriñci-sura-saṁhati-purandhara-vicintita-padaṁ taruṇa-candra-makuṭam। Paraṁ pada-vikhaṇḍita-yamaṁ bhasita-maṇḍita-tanuṁ madana-vañcana-paraṁ Cirantanam-amuṁ praṇava-sañcita-nidhiṁ para-cidambara-naṭaṁ hṛdi bhaja॥2॥
Meaning:उस परम चिदम्बर के नटराज का भजन करो — हर, त्रिपुर के नाशक, अनन्त कंकण धारण करने वाले, अखण्ड दया वाले, अन्तर्दोष-रहित; जिनके चरण ब्रह्मा, देवगण एवं इन्द्र चिन्तन करते हैं, जो तरुण चन्द्र को मुकुट रूप में धारण करते हैं; परम जिन्होंने चरण से यम का खण्डन किया, भस्म से मण्डित तनु वाले, कामदेव को वञ्चित करने वाले — चिरन्तन, प्रणव में संचित निधि।
𑌅𑌵𑌨𑍍𑌤𑌮𑌖𑌿𑌲𑌂 𑌜𑌗𑌦𑌭𑌙𑍍𑌗𑌗𑍁𑌣𑌤𑍁𑌙𑍍𑌗𑌮𑌮𑌤𑌂 𑌧𑍃𑌤𑌵𑌿𑌧𑍁𑌂 𑌸𑍁𑌰𑌸𑌰𑌿- 𑌤𑍍𑌤𑌰𑌙𑍍𑌗𑌨𑌿𑌕𑍁𑌰𑍁𑌮𑍍𑌬𑌧𑍃𑌤𑌿𑌲𑌮𑍍𑌪𑌟𑌜𑌟𑌂 𑌶𑌮𑌨𑌦𑌮𑍍𑌭𑌸𑍁𑌹𑌰𑌂 𑌭𑌵𑌹𑌰𑌮𑍍। 𑌶𑌿𑌵𑌂 𑌦𑌶𑌦𑌿𑌗𑌨𑍍𑌤𑌰𑌵𑌿𑌜𑍃𑌮𑍍𑌭𑌿𑌤𑌕𑌰𑌂 𑌕𑌰𑌲𑌸𑌨𑍍𑌮𑍃𑌗𑌶𑌿𑌶𑍁𑌂 𑌪𑌶𑍁𑌪𑌤𑌿𑌂 𑌹𑌰𑌂 𑌶𑌶𑌿𑌧𑌨𑌞𑍍𑌜𑌯𑌪𑌤𑌙𑍍𑌗𑌨𑌯𑌨𑌂 𑌪𑌰𑌚𑌿𑌦𑌮𑍍𑌬𑌰𑌨𑌟𑌂 𑌹𑍃𑌦𑌿 𑌭𑌜॥௩॥
Avantam-akhilaṁ jagad-abhaṅga-guṇa-tuṅgam-amataṁ dhṛta-vidhuṁ sura-sarit- Taraṅga-nikurumba-dhṛti-lampaṭa-jaṭaṁ śamana-dambha-suharaṁ bhava-haram। Śivaṁ daśa-digantara-vijṛmbhita-karaṁ kara-lasan-mṛga-śiśuṁ paśupatiṁ Haraṁ śaśi-dhanañjaya-pataṅga-nayanaṁ para-cidambara-naṭaṁ hṛdi bhaja॥3॥
Meaning:उस परम चिदम्बर के नटराज का भजन करो — जो समस्त जगत् की रक्षा करते हैं, अभंग गुणों में उन्नत, चन्द्र को धारण करने वाले, जिनकी जटा देवनदी (गंगा) की तरंगों को धारण करने में लम्पट है; जो यम के दम्भ का हरण करते हैं एवं भव का नाश करते हैं; शिव, जिनके कर दश दिशाओं में फैले हैं, हाथ में मृगशिशु शोभित है, पशुपति, हर, जिनके नेत्र चन्द्र-अग्नि-सूर्य हैं।
𑌅𑌨𑌨𑍍𑌤𑌨𑌵𑌰𑌤𑍍𑌨𑌵𑌿𑌲𑌸𑌤𑍍𑌕𑌟𑌕𑌕𑌿𑌙𑍍𑌕𑌿𑌣𑌿𑌝𑌲𑌂 𑌝𑌲𑌝𑌲𑌂 𑌝𑌲𑌰𑌵𑌂 𑌮𑍁𑌕𑍁𑌨𑍍𑌦𑌵𑌿𑌧𑌿𑌹𑌸𑍍𑌤𑌗𑌤𑌮𑌦𑍍𑌦𑌲𑌲𑌯𑌧𑍍𑌵𑌨𑌿𑌧𑌿𑌮𑌿𑌦𑍍𑌧𑌿𑌮𑌿𑌤𑌨𑌰𑍍𑌤𑌨𑌪𑌦𑌮𑍍। 𑌶𑌕𑍁𑌨𑍍𑌤𑌰𑌥𑌬𑌰𑍍𑌹𑌿𑌰𑌥𑌨𑌨𑍍𑌦𑌿𑌮𑍁𑌖𑌦𑌨𑍍𑌤𑌿𑌮𑍁𑌖𑌭𑍃𑌙𑍍𑌗𑌿𑌰𑌿𑌟𑌿𑌸𑌙𑍍𑌘𑌨𑌿𑌕𑌟𑌂 𑌸𑌨𑌨𑍍𑌦𑌸𑌨𑌕𑌪𑍍𑌰𑌮𑍁𑌖𑌵𑌨𑍍𑌦𑌿𑌤𑌪𑌦𑌂 𑌪𑌰𑌚𑌿𑌦𑌮𑍍𑌬𑌰𑌨𑌟𑌂 𑌹𑍃𑌦𑌿 𑌭𑌜॥௪॥
Ananta-nava-ratna-vilasat-kaṭaka-kiṅkiṇi-jhalaṁ jhalajhalaṁ jhala-ravaṁ Mukunda-vidhi-hasta-gata-maddala-laya-dhvani-dhimid-dhimita-nartana-padam। Śakunta-ratha-barhi-ratha-nandi-mukha-danti-mukha-bhṛṅgi-riṭi-saṅgha-nikaṭaṁ Sananda-sanaka-pramukha-vandita-padaṁ para-cidambara-naṭaṁ hṛdi bhaja॥4॥
Meaning:उस परम चिदम्बर के नटराज का भजन करो — जिनके अनन्त नवरत्नजड़ित कंकण एवं किंकिणी 'झलझल' बजते हैं; जिनके चरण विष्णु एवं ब्रह्मा के हाथों में स्थित मद्दल की लय 'धिमि-धिमि' पर नृत्य करते हैं; जो मयूरवाहन (स्कन्द), हंसवाहन (ब्रह्मा), गजमुख (गणेश), नन्दि, भृङ्गि एवं रिटि के संघ से घिरे हैं; जिनके चरण सनन्द, सनक आदि से वन्दित हैं।
𑌅𑌨𑌨𑍍𑌤𑌮𑌹𑌸𑌂 𑌤𑍍𑌰𑌿𑌦𑌶𑌵𑌨𑍍𑌦𑍍𑌯𑌚𑌰𑌣𑌂 𑌮𑍁𑌨𑌿𑌹𑍃𑌦𑌨𑍍𑌤𑌰𑌵𑌸𑌨𑍍𑌤𑌮𑌮𑌲𑌂 𑌕𑌬𑌨𑍍𑌧𑌵𑌿𑌯𑌦𑌿𑌨𑍍𑌦𑍍𑌵𑌵𑌨𑌿𑌗𑌨𑍍𑌧𑌵𑌹𑌵𑌹𑍍𑌨𑌿𑌮𑌖𑌬𑌨𑍍𑌧𑍁𑌰𑌵𑌿𑌮𑌞𑍍𑌜𑍁𑌵𑌪𑍁𑌷𑌮𑍍। 𑌅𑌨𑌨𑍍𑌤𑌵𑌿𑌭𑌵𑌂 𑌤𑍍𑌰𑌿𑌜𑌗𑌦𑌨𑍍𑌤𑌰𑌮𑌣𑌿𑌂 𑌤𑍍𑌰𑌿𑌨𑌯𑌨𑌂 𑌤𑍍𑌰𑌿𑌪𑍁𑌰𑌖𑌣𑍍𑌡𑌨𑌪𑌰𑌂 𑌸𑌨𑌨𑍍𑌦𑌮𑍁𑌨𑌿𑌵𑌨𑍍𑌦𑌿𑌤𑌪𑌦𑌂 𑌸𑌕𑌰𑍁𑌣𑌂 𑌪𑌰𑌚𑌿𑌦𑌮𑍍𑌬𑌰𑌨𑌟𑌂 𑌹𑍃𑌦𑌿 𑌭𑌜॥௫॥
Ananta-mahasaṁ tridaśa-vandya-caraṇaṁ muni-hṛd-antara-vasantam-amalaṁ Kabandha-viyad-indu-avani-gandha-vaha-vahni-makha-bandhu-ravi-mañju-vapuṣam। Ananta-vibhavaṁ tri-jagad-antara-maṇiṁ tri-nayanaṁ tripura-khaṇḍana-paraṁ Sananda-muni-vandita-padaṁ sa-karuṇaṁ para-cidambara-naṭaṁ hṛdi bhaja॥5॥
Meaning:उस परम चिदम्बर के नटराज का भजन करो — अनन्त तेज वाले, जिनके चरण देवों से वन्दित हैं, मुनियों के हृदय में विराजमान निर्मल वसन्त; जिनका मञ्जुल विग्रह आठ रूपों (आकाश, चन्द्र, पृथ्वी, वायु, अग्नि, जल, सूर्य एवं आत्मा) से बन्धुवत् सुशोभित है; अनन्त वैभव वाले, त्रिजगत् के अन्तर्मणि, त्रिनयन, त्रिपुर-खण्डन में तत्पर, सनन्द मुनि से वन्दित चरण वाले, करुणामय।
𑌅𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌮𑌲𑌿𑌬𑍃𑌨𑍍𑌦𑌰𑍁𑌚𑌿𑌬𑌨𑍍𑌧𑍁𑌰𑌗𑌲𑌂 𑌕𑍁𑌰𑌿𑌤𑌕𑍁𑌨𑍍𑌦𑌨𑌿𑌕𑍁𑌰𑍁𑌮𑍍𑌬𑌧𑌵𑌲𑌂 𑌮𑍁𑌕𑍁𑌨𑍍𑌦𑌸𑍁𑌰𑌬𑍃𑌨𑍍𑌦𑌬𑌲𑌹𑌨𑍍𑌤𑍃𑌕𑍃𑌤𑌵𑌨𑍍𑌦𑌨𑌲𑌸𑌨𑍍𑌤𑌮𑌹𑌿𑌕𑍁𑌣𑍍𑌡𑌲𑌧𑌰𑌮𑍍। 𑌅𑌕𑌮𑍍𑌪𑌮𑌨𑍁𑌕𑌮𑍍𑌪𑌿𑌤𑌰𑌤𑌿𑌂 𑌸𑍁𑌜𑌨𑌮𑌙𑍍𑌗𑌲𑌨𑌿𑌧𑌿𑌂 𑌗𑌜𑌹𑌰𑌂 𑌪𑌶𑍁𑌪𑌤𑌿𑌂 𑌧𑌨𑌞𑍍𑌜𑌯𑌨𑍁𑌤𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌣𑌤𑌰𑌞𑍍𑌜𑌨𑌪𑌰𑌂 𑌪𑌰𑌚𑌿𑌦𑌮𑍍𑌬𑌰𑌨𑌟𑌂 𑌹𑍃𑌦𑌿 𑌭𑌜॥௬॥
Acintyam-ali-bṛnda-ruci-bandhura-galaṁ kurita-kunda-nikurumba-dhavalaṁ Mukunda-sura-bṛnda-bala-hantṛ-kṛta-vandana-lasantam-ahi-kuṇḍala-dharam। Akampam-anukampita-ratiṁ sujana-maṅgala-nidhiṁ gaja-haraṁ paśupatiṁ Dhanañjaya-nutaṁ praṇata-rañjana-paraṁ para-cidambara-naṭaṁ hṛdi bhaja॥6॥
Meaning:उस परम चिदम्बर के नटराज का भजन करो — अचिन्त्य, जिनका कण्ठ भ्रमरसमूह की कान्ति से सुन्दर एवं खिले कुन्दपुष्पों के समान धवल है; जिनके आगे विष्णु, असुर-सेना के संहारक, वन्दन करते हैं, जो सर्पकुण्डल धारण करते हैं; अकम्प, रति पर दया करने वाले, सज्जनों के मंगल-निधि, गजासुर के हन्ता, पशुपति, अर्जुन से स्तुत, प्रणत-जनों को रञ्जित करने वाले।
𑌪𑌰𑌂 𑌸𑍁𑌰𑌵𑌰𑌂 𑌪𑍁𑌰𑌹𑌰𑌂 𑌪𑌶𑍁𑌪𑌤𑌿𑌂 𑌜𑌨𑌿𑌤𑌦𑌨𑍍𑌤𑌿𑌮𑍁𑌖𑌷𑌣𑍍𑌮𑍁𑌖𑌮𑌮𑍁𑌂 𑌮𑍃𑌡𑌂 𑌕𑌨𑌕𑌪𑌿𑌙𑍍𑌗𑌲𑌜𑌟𑌂 𑌸𑌨𑌕𑌪𑌙𑍍𑌕𑌜𑌰𑌵𑌿𑌂 𑌸𑍁𑌮𑌨𑌸𑌂 𑌹𑌿𑌮𑌰𑍁𑌚𑌿𑌮𑍍। 𑌅𑌸𑌙𑍍𑌘𑌮𑌨𑌸𑌂 𑌜𑌲𑌧𑌿𑌜𑌨𑍍𑌮𑌗𑌰𑌲𑌂 𑌕𑌬𑌲𑌯𑌨𑍍𑌤𑌮𑌤𑍁𑌲𑌂 𑌗𑍁𑌣𑌨𑌿𑌧𑌿𑌂 𑌸𑌨𑌨𑍍𑌦𑌵𑌰𑌦𑌂 𑌶𑌮𑌿𑌤𑌮𑌿𑌨𑍍𑌦𑍁𑌵𑌦𑌨𑌂 𑌪𑌰𑌚𑌿𑌦𑌮𑍍𑌬𑌰𑌨𑌟𑌂 𑌹𑍃𑌦𑌿 𑌭𑌜॥௭॥
Paraṁ sura-varaṁ pura-haraṁ paśupatiṁ janita-danti-mukha-ṣaṇmukham-amuṁ Mṛḍaṁ kanaka-piṅgala-jaṭaṁ sanaka-paṅkaja-raviṁ sumanasaṁ hima-rucim। Asaṅgha-manasaṁ jaladhi-janma-garalaṁ kabalayantam-atulaṁ guṇa-nidhiṁ Sananda-varadaṁ śamitam-indu-vadanaṁ para-cidambara-naṭaṁ hṛdi bhaja॥7॥
Meaning:उस परम चिदम्बर के नटराज का भजन करो — परम, सुरश्रेष्ठ, पुरहर, पशुपति, जिन्होंने गजमुख एवं षण्मुख (गणेश एवं स्कन्द) को उत्पन्न किया; मृड (सुखकर), स्वर्ण-पिंगल जटा वाले, सनक रूपी कमल के सूर्य, सुमनस्, हिमरुचि (शीतल कान्ति); असंग-मन, समुद्र-जनित विष को निगलने वाले, अतुल गुण-निधि, सनन्द को वरदायी, शान्त चन्द्रवदन।
𑌅𑌜𑌂 𑌕𑍍𑌷𑌿𑌤𑌿𑌰𑌥𑌂 𑌭𑍁𑌜𑌗𑌪𑍁𑌙𑍍𑌗𑌵𑌗𑍁𑌣𑌂 𑌕𑌨𑌕𑌶𑍃𑌙𑍍𑌗𑌿𑌧𑌨𑍁𑌷𑌂 𑌕𑌰𑌲𑌸- 𑌤𑍍𑌕𑍁𑌰𑌙𑍍𑌗𑌪𑍃𑌥𑍁𑌟𑌙𑍍𑌕𑌪𑌰𑌶𑍁𑌂 𑌰𑍁𑌚𑌿𑌰𑌕𑍁𑌙𑍍𑌕𑍁𑌮𑌰𑍁𑌚𑌿𑌂 𑌡𑌮𑌰𑍁𑌕𑌂 𑌚 𑌦𑌧𑌤𑌮𑍍। 𑌮𑍁𑌕𑍁𑌨𑍍𑌦𑌵𑌿𑌶𑌿𑌖𑌂 𑌨𑌮𑌦𑌵𑌨𑍍𑌧𑍍𑌯𑌫𑌲𑌦𑌂 𑌨𑌿𑌗𑌮𑌬𑍃𑌨𑍍𑌦𑌤𑍁𑌰𑌗𑌂 𑌨𑌿𑌰𑍁𑌪𑌮𑌂 𑌸𑌚𑌣𑍍𑌡𑌿𑌕𑌮𑌮𑍁𑌂 𑌝𑌟𑌿𑌤𑌿𑌸𑌂𑌹𑍃𑌤𑌪𑍁𑌰𑌂 𑌪𑌰𑌚𑌿𑌦𑌮𑍍𑌬𑌰𑌨𑌟𑌂 𑌹𑍃𑌦𑌿 𑌭𑌜॥௮॥
Ajaṁ kṣiti-rathaṁ bhujaga-puṅgava-guṇaṁ kanaka-śṛṅgi-dhanuṣaṁ kara-lasat- Kuraṅga-pṛthu-ṭaṅka-paraśuṁ rucira-kuṅkuma-ruciṁ ḍamarukaṁ ca dadhatam। Mukunda-viśikhaṁ namad-avandhya-phaladaṁ nigama-bṛnda-turagaṁ nirupamaṁ Sa-caṇḍikam-amuṁ jhaṭiti-saṁhṛta-puraṁ para-cidambara-naṭaṁ hṛdi bhaja॥8॥
Meaning:उस परम चिदम्बर के नटराज का भजन करो — अज, पृथ्वी रूपी रथ वाले, सर्पराज रूपी प्रत्यञ्चा वाले, स्वर्णशृंगी धनुष वाले, हाथों में मृग, विशाल टंक-परशु, कुंकुम-कान्ति, एवं डमरु धारण करने वाले; विष्णु रूपी बाण वाले, नमन करने वालों को अवन्ध्य फल देने वाले, वेदसमूह रूपी अश्व वाले, निरुपम, चण्डिका सहित, जिन्होंने क्षण में त्रिपुर का संहार किया।
𑌅𑌨𑌙𑍍𑌗𑌪𑌰𑌿𑌪𑌨𑍍𑌥𑌿𑌨𑌮𑌜𑌂 𑌕𑍍𑌷𑌿𑌤𑌿𑌧𑍁𑌰𑌨𑍍𑌧𑌰𑌮𑌲𑌂 𑌕𑌰𑍁𑌣𑌯𑌨𑍍𑌤𑌮𑌖𑌿𑌲𑌂 𑌜𑍍𑌵𑌲𑌨𑍍𑌤𑌮𑌨𑌲𑌨𑍍𑌦𑌧𑌤𑌮𑌨𑍍𑌤𑌕𑌰𑌿𑌪𑍁𑌂 𑌸𑌤𑌤𑌮𑌿𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌸𑍁𑌰𑌵𑌨𑍍𑌦𑌿𑌤𑌪𑌦𑌮𑍍। 𑌉𑌦𑌞𑍍𑌚𑌦𑌰𑌵𑌿𑌨𑍍𑌦𑌕𑍁𑌲𑌬𑌨𑍍𑌧𑍁𑌶𑌤𑌬𑌿𑌮𑍍𑌬𑌰𑍁𑌚𑌿𑌸𑌂𑌹𑌤𑌿𑌸𑍁𑌗𑌨𑍍𑌧𑌿𑌵𑌪𑍁𑌷𑌂 𑌪𑌤𑌞𑍍𑌜𑌲𑌿𑌨𑍁𑌤𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌣𑌵𑌪𑌞𑍍𑌜𑌰𑌶𑍁𑌕𑌂 𑌪𑌰𑌚𑌿𑌦𑌮𑍍𑌬𑌰𑌨𑌟𑌂 𑌹𑍃𑌦𑌿 𑌭𑌜॥௯॥
Anaṅga-paripanthinam-ajaṁ kṣiti-dhurandharam-alaṁ karuṇayantam-akhilaṁ Jvalantam-analaṁ dadhatam-antaka-ripuṁ satatam-indra-sura-vandita-padam। Udañcad-aravinda-kula-bandhu-śata-bimba-ruci-saṁhati-sugandhi-vapuṣaṁ Patañjali-nutaṁ praṇava-pañjara-śukaṁ para-cidambara-naṭaṁ hṛdi bhaja॥9॥
Meaning:उस परम चिदम्बर के नटराज का भजन करो — कामदेव के परिपन्थी, अज, पृथ्वी के धुरन्धर, समस्त पर पर्याप्त करुणा करने वाले; अग्नि के समान ज्वलमान, अन्तक (यम) के शत्रु, जिनके चरण इन्द्र एवं देवों से सदा वन्दित हैं; जिनका सुगन्धित विग्रह सौ सूर्यों एवं प्रफुल्लित कमलों की कान्ति-समूह से देदीप्यमान है; पतञ्जलि से स्तुत, प्रणव-पञ्जर के शुक।
𑌇𑌤𑌿 𑌸𑍍𑌤𑌵𑌮𑌮𑍁𑌂 𑌭𑍁𑌜𑌗𑌪𑍁𑌙𑍍𑌗𑌵𑌕𑍃𑌤𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌦𑌿𑌨𑌂 𑌪𑌠𑌤𑌿 𑌯𑌃 𑌕𑍃𑌤𑌮𑍁𑌖𑌃 𑌸𑌦𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌭𑍁𑌪𑌦𑌦𑍍𑌵𑌿𑌤𑌯𑌦𑌰𑍍𑌶𑌨𑌪𑌦𑌂 𑌸𑍁𑌲𑌲𑌿𑌤𑌂 𑌚𑌰𑌣𑌶𑍃𑌙𑍍𑌗𑌰𑌹𑌿𑌤𑌮𑍍। 𑌸𑌰𑌃𑌪𑍍𑌰𑌭𑌵𑌸𑌮𑍍𑌭𑌵𑌹𑌰𑌿𑌤𑍍𑌪𑌤𑌿𑌹𑌰𑌿𑌪𑍍𑌰𑌮𑍁𑌖𑌦𑌿𑌵𑍍𑌯𑌨𑍁𑌤𑌶𑌙𑍍𑌕𑌰𑌪𑌦𑌂 𑌸 𑌗𑌚𑍍𑌛𑌤𑌿 𑌪𑌰𑌂 𑌨 𑌤𑍁 𑌜𑌨𑍁𑌰𑍍𑌜𑌲𑌨𑌿𑌧𑌿𑌂 𑌪𑌰𑌮𑌦𑍁𑌃𑌖𑌜𑌨𑌕𑌂 𑌦𑍁𑌰𑌿𑌤𑌦𑌮𑍍॥௧௦॥
Iti stavam-amuṁ bhujaga-puṅgava-kṛtaṁ pratidinaṁ paṭhati yaḥ kṛta-mukhaḥ Sadaḥ prabhu-pada-dvitaya-darśana-padaṁ su-lalitaṁ caraṇa-śṛṅga-rahitam। Saraḥ-prabhava-sambhava-harit-pati-hari-pramukha-divya-nuta-śaṅkara-padaṁ Sa gacchati paraṁ na tu januḥ-jala-nidhiṁ parama-duḥkha-janakaṁ durita-dam॥10॥
Meaning:जो शुद्ध मुख से प्रतिदिन इस स्तोत्र का — जो भुजगपुङ्गव (पतञ्जलि) द्वारा रचित, सुललित, 'चरण' एवं 'शृंग' अक्षरों से रहित, प्रभु के युगल चरणों के दर्शन का साधन है, तथा जिनके चरण ब्रह्मा, इन्द्र, विष्णु आदि दिव्यजनों से स्तुत हैं — पाठ करता है, वह परम पद को प्राप्त करता है और परम दुःखजनक एवं पाप देने वाले जन्म-समुद्र में पुनः नहीं गिरता।
Word-by-Word Meaning
Click any word to hear its pronunciation
Benefits of Chanting नटराज स्तोत्रम् (पतञ्जलि कृतम्)
Invokes the grace of Lord Nataraja, the cosmic dancer who governs creation, preservation and dissolution through his dance
The closing phala-shruti promises freedom from the ocean of repeated birth to one who recites it daily
Grants the constant inner vision (darshan) of the Lord's two feet — the goal of the seeker
A profound meditation on Shiva as pure consciousness (Chid-ambara, the 'hall of consciousness') dancing within the heart
Carries the special grace of sage Patanjali, master of yoga, who is said to have composed it
Cultivates devotion, concentration and a refined ear for the music of Sanskrit through its rhythmic, dance-like meter
Especially powerful when recited before Nataraja, on Pradosham, and on Arudra Darshanam (the great Chidambaram festival)
How to Chant नटराज स्तोत्रम् (पतञ्जलि कृतम्)
This is a metrically intricate hymn (each line in a long, dancing meter); recite it slowly and with care, letting the rhythm 'jhala-jhala' and 'dhimi-dhimi' echo the Lord's dance. Sit before an image of Nataraja or visualise the cosmic dancer in the lotus of the heart. Chant all ten verses, ending each with the refrain 'para-cidambara-naṭaṁ hṛdi bhaja'. As the final verse asks, approach it daily with a 'purified mouth' (after rinsing and with a calm mind). It is held in special honour during Pradosham and the Arudra Darshanam festival at Chidambaram.
Frequently Asked Questions
You May Also Like
ॐ
Read the full नटराज स्तोत्रम् (पतञ्जलि कृतम्) with verse-by-verse meaning, or explore more sacred texts