શિવ ચાલીસા
शिव चालीसा in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
શિવ ચાલીસા ભગવાન શિવની સ્તુતિમાં ચાલીસ ચોપાઈઓનું ભક્તિગાન છે, જે તેમના દિવ્ય સ્વરૂપ, તેમના પરિવાર અને ભક્તોની રક્ષા કરનારાં કાર્યોનું વર્ણન કરે છે. તેનો પાઠ શિવની કૃપા, મનની શાંતિ અને સંકટોથી રક્ષણ આપે છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Hindu devotional tradition · Unknown (attributed to devotional folk tradition) · Medieval period
શિવ ચાલીસા તુલસીદાસે પ્રચલિત કરેલી ચાલીસા પરંપરાને અનુસરે છે, પરંતુ તેના ચોક્કસ રચયિતા વિશે મતભેદ છે. તે ભગવાન શિવને તેમના સંપૂર્ણ સ્વરૂપમાં વર્ણવે છે — ગૃહસ્થ પણ એવા તપસ્વી, સર્જક પણ એવા સંહારક, કરુણામય પણ એવા ઉગ્ર. તેની કથા શિવ પુરાણમાંથી લેવાઈ છે, જેમાં ત્રિપુરાસુરનો સંહાર, સમુદ્ર મંથનમાં તેમની ભૂમિકા અને સૃષ્ટિ-સંહારના તેમના શાશ્વત નૃત્યનો ઉલ્લેખ છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
શિવ પુરાણમાં વર્ણવ્યું છે કે સમુદ્ર મંથન સમયે જ્યારે હળાહળ વિષ પ્રગટ્યું અને સમગ્ર સૃષ્ટિને નષ્ટ કરવા જઈ રહ્યું હતું, ત્યારે ન દેવ ન દાનવ તેને રોકી શક્યા. ભગવાન શિવે બ્રહ્માંડની રક્ષા માટે સમગ્ર વિષ પી લીધું. દેવી પાર્વતીએ તેને શરીરમાં જતું અટકાવવા તેમનો કંઠ દબાવ્યો, જેથી તેમનો કંઠ નીલો થઈ ગયો — તેથી જ તેમનું નામ નીલકંઠ પડ્યું. સમગ્ર સૃષ્ટિ માટેનું આ આત્મબલિદાન શિવની કરુણાનું પરમ પ્રમાણ છે.
સાંભળતાં સાંભળતાં જપો
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
॥ દોહા ॥ જય ગણેશ ગિરિજા સુવન, મંગલ મૂલ સુજાન। કહત અયોધ્યાદાસ તુમ, દેહુ અભય વરદાન॥
|| Doha || Jai Ganesh Girija Suvan, Mangal Mool Sujaan Kahat Ayodhyadas Tum, Dehu Abhay Vardaan
અર્થ:પ્રારંભિક દોહા: ગિરિજા (પાર્વતી) ના પુત્ર ગણેશની જય, સમસ્ત મંગળના જ્ઞાનમૂળ. અયોધ્યાદાસ કહે છે — અમને નિર્ભયતાનું વરદાન આપો.
॥ ચૌપાઈ ॥ જય ગિરિજા પતિ દીનદયાલા। સદા કરત સન્તન પ્રતિપાલા॥
|| Chaupai || Jai Girijapati Deendayala Sada Karat Santan Pratipala
અર્થ:પાર્વતીના સ્વામીની જય, દીનો પર દયાળુ. આપ સદા સંતોની રક્ષા કરો છો.
ભાલ ચન્દ્રમા સોહત નીકે। કાનન કુણ્ડલ નાગફની કે॥
Bhal Chandrama Sohat Neeke Kanan Kundal Nagphani Ke
અર્થ:આપના મસ્તક પર અર્ધચંદ્ર સુંદર શોભા આપે છે. આપના કુંડળ સર્પની ફેણ છે.
અંગ ગૌર શિર ગંગ બહાયે। મુણ્ડમાલ તન છાર લગાયે॥
Ang Gaur Shir Gang Bahaye Mundmal Tan Chhar Lagaye
અર્થ:આપનું શરીર ગૌર છે, માથેથી ગંગા વહે છે. આપ મુંડમાળા ધારણ કરો છો અને શરીરે ભસ્મ લગાવો છો.
વસ્ત્ર ખાલ બાઘમ્બર સોહે। છવિ કો દેખ નાગ મુનિ મોહે॥
Vastra Khal Baghambr Sohe Chhavi Ko Dekh Naag Muni Mohe
અર્થ:આપ વ્યાઘ્રચર્મથી સુશોભિત છો. આપની શોભા જોઈને સર્પ અને મુનિ પણ મોહિત થાય છે.
મૈના માતુ કી હવૈ દુલારી। વામ અંગ સોહત છવિ ન્યારી॥
Maina Matu Ki Havai Dulari Vam Ang Sohat Chhavi Nyari
અર્થ:મૈનાની પ્રિય પુત્રી પાર્વતી અનુપમ શોભાથી આપના વામ ભાગમાં વિરાજે છે.
કર ત્રિશૂલ સોહત છવિ ભારી। કરત સદા શત્રુન ક્ષયકારી॥
Kar Trishul Sohat Chhavi Bhari Karat Sada Shatrun Kshayakari
અર્થ:આપના હાથનો ત્રિશૂળ અત્યંત શોભાયમાન છે. આપ નિરંતર સમસ્ત શત્રુઓનો નાશ કરો છો.
નન્દિ ગણેશ સોહત તહં કૈસે। સાગર મધ્ય કમલ હૈં જૈસે॥
Nandi Ganesh Sohat Tahan Kaise Sagar Madhya Kamal Hain Jaise
અર્થ:નંદી અને ગણેશ આપની પાસે બેસે છે, જાણે સાગરની વચ્ચે કમળ હોય.
કાર્તિક શ્યામ ઔર ગણરાઊ। યા છવિ કો કહિ જાત ન કાઊ॥
Kartik Shyam Aur Ganrau Ya Chhavi Ko Kahi Jaat Na Kau
અર્થ:શ્યામ વર્ણ કાર્તિકેય અને ગણેશ — આ દિવ્ય દર્શનનું વર્ણન કોઈ કરી શકતું નથી.
દેવન જબહીં જાય પુકારા। તબહીં દુખ પ્રભુ આપ નિવારા॥
Devan Jabahi Jaay Pukara Tabahi Dukh Prabhu Aap Nivara
અર્થ:જ્યારે જ્યારે દેવતા રડતા આપની પાસે આવે છે, આપ તરત તેમના દુઃખ દૂર કરો છો.
કિયા ઉપદ્રવ તારક ભારી। દેવન સબ મિલિ તુમહિં જુહારી॥
Kiya Upadrav Tarak Bhari Devan Sab Mili Tumhi Juhari
અર્થ:જ્યારે તારક દૈત્યે મહા ઉત્પાત મચાવ્યો, ત્યારે સૌ દેવતા ભેગા થઈ આપની પ્રાર્થના કરવા આવ્યા.
તુરત ષડાનન આપ પઠાયઊ। લવનિમેષ મહં મારિ ગિરાયઊ॥
Turat Shadanan Aap Pathayau Lav Nimesh Mahan Maari Girayau
અર્થ:આપે તરત આપના ષણ્મુખ પુત્ર (કાર્તિકેય) ને મોકલ્યો. પલકારામાં તેણે દૈત્યનો વધ કરી તેને ઢાળી દીધો.
આપ જલન્ધર અસુર સંહારા। સુયશ તુમ્હાર વિદિત સંસારા॥
Aap Jalandhar Asur Samhara Suyash Tumhar Vidit Sansara
અર્થ:આપે સ્વયં જાલંધર દૈત્યનો નાશ કર્યો. આપની મહિમા સમસ્ત વિશ્વમાં વિખ્યાત છે.
ત્રિપુરાસુર સન યુદ્ધ મચાઈ। સબહિં કૃપા કરિ લીન બચાઈ॥
Tripurasur San Yuddh Machai Sabhi Kripa Kari Leen Bachai
અર્થ:આપે ત્રિપુરાસુર દૈત્ય સાથે યુદ્ધ કર્યું. આપની કૃપાથી આપે સૌની રક્ષા કરી.
કિયા તપહિં ભાગીરથ ભારી। પુરબ પ્રતિજ્ઞા તાસુ પુરારી॥
Kiya Tapahi Bhagirath Bhari Purab Pratigya Tasu Purari
અર્થ:ભગીરથે મહા તપ કર્યું. હે પ્રભુ, આપે તેમનું પ્રાચીન વ્રત પૂર્ણ કર્યું.
દાનિન મહં તુમ સમ કોઉ નાહીં। સેવક સ્તુતિ કરત સદાહીં॥
Danin Mahan Tum Sam Kou Nahin Sevak Stuti Karat Sadahin
અર્થ:દાનીઓમાં કોઈ આપની સમાનતા કરતું નથી. આપના ભક્તો સદા આપની સ્તુતિ ગાય છે.
વેદ નામ મહિમા તવ ગાઈં। અકથ અનાદિ ભેદ નહિં પાઈં॥
Ved Naam Mahima Tav Gayin Akath Anadi Bhed Nahin Payin
અર્થ:વેદ આપના નામની મહિમા ગાય છે. અનિર્વચનીય, અનાદિ — તેઓ આપના રહસ્યને જાણી શકતા નથી.
પ્રગટ ઉદધિ મંથન મેં જ્વાલા। જરત સુરાસુર ભએ બિહાલા॥
Pragat Udadhi Manthan Mein Jwala Jarat Surasur Bhaye Bihala
અર્થ:સમુદ્ર મંથન સમયે ભયંકર વિષ નીકળ્યું. બળતા વિષથી દેવ અને દૈત્ય બંને વ્યાકુળ થઈ ઊઠ્યા.
કીન્હ દયા તહં કરી સહાઈ। નીલકંઠ તબ નામ કહાઈ॥
Keenh Daya Tahan Kari Sahai Neelkanth Tab Naam Kahai
અર્થ:આપે દયા દાખવી તેમની સહાય કરી. ત્યારે આપ નીલકંઠ કહેવાયા.
પૂજન રામચન્દ્ર જબ કીન્હા। જીત કે લંક વિભીષણ દીન્હા॥
Poojan Ramchandra Jab Keenha Jeet Ke Lanka Vibheeshan Deenha
અર્થ:જ્યારે ભગવાન રામચંદ્રે આપની પૂજા કરી, તેમણે લંકા જીતી વિભીષણને આપી.
સહસ કમલ મેં હો રહે ધારી। કીન્હ પરીક્ષા તબહિં પુરારી॥
Sahas Kamal Mein Ho Rahe Dhari Keenh Pariksha Tabahi Purari
અર્થ:રામ આપને સહસ્ર કમળ અર્પણ કરી રહ્યા હતા. ત્યારે હે પ્રભુ, આપે તેમની ભક્તિની પરીક્ષા લીધી.
એક કમલ પ્રભુ રાખેઉ જોઈ। કમલ નયન પૂજન ચહં સોઈ॥
Ek Kamal Prabhu Rakheu Joi Kamal Nayan Poojan Chaha Soi
અર્થ:આપે એક કમળ છુપાવી દીધું. રામે તેના સ્થાને પોતાનું કમળ-સમાન નેત્ર અર્પણ કર્યું.
કઠિન ભક્તિ દેખી પ્રભુ શંકર। ભએ પ્રસન્ન દિએ ઇચ્છિત વર॥
Kathin Bhakti Dekhi Prabhu Shankar Bhaye Prasanna Diye Ichchhit Var
અર્થ:આવી પ્રગાઢ ભક્તિ જોઈ ભગવાન શંકર પ્રસન્ન થયા અને તેમને ઇચ્છિત વરદાન આપ્યું.
જય જય જય અનન્ત અવિનાશી। કરત કૃપા સબકે ઘટવાસી॥
Jai Jai Jai Anant Avinashi Karat Kripa Sabke Ghatvasi
અર્થ:જય, જય, જય અનંત અને અવિનાશી! આપ સૌના હૃદયમાં વાસ કરો છો અને સૌ પર કૃપા વરસાવો છો.
દુષ્ટ સકલ મોહિં નિત સતાવૈં। ભ્રમત રહઉં મોહિં ચૈન ન આવૈ॥
Dusht Sakal Mohi Nit Satavain Bhramat Rahau Mohi Chain Na Aavai
અર્થ:દુષ્ટ લોકો મને નિરંતર સતાવે છે. હું શાંતિ વિના બેચેન ભટકું છું.
ત્રાહિ ત્રાહિ મૈં નાથ પુકારો। યહિ અવસર મોહિં આન ઉબારો॥
Trahi Trahi Main Naath Pukaro Yahi Avasar Mohi Aan Ubaro
અર્થ:હું પોકારું છું — બચાવો, બચાવો, હે પ્રભુ! આ ક્ષણે આવી મારો ઉદ્ધાર કરો.
લૈ ત્રિશૂલ શત્રુન કો મારો। સંકટ સે મોહિં આન ઉબારો॥
Lai Trishul Shatrun Ko Maro Sankat Se Mohi Aan Ubaro
અર્થ:આપનો ત્રિશૂળ ઉઠાવી મારા શત્રુઓનો નાશ કરો. આ સંકટમાંથી મારી રક્ષા કરો.
માત પિતા ભ્રાતા સબ કોઈ। સંકટ મેં પૂછત નહિં કોઈ॥
Maat Pita Bhrata Sab Koi Sankat Mein Poochhat Nahin Koi
અર્થ:માતા, પિતા, ભાઈ — સૌ — સંકટ સમયે કોઈ મારી સંભાળ લેતું નથી.
સ્વામી એક હૈ આસ તુમ્હારી। આય હરહુ અબ સંકટ ભારી॥
Swami Ek Hai Aas Tumhari Aay Harahu Ab Sankat Bhari
અર્થ:હે પ્રભુ, મારી એકમાત્ર આશા આપ જ છો. હવે આવી આ મહા મુશ્કેલી દૂર કરો.
ધામ તુમ્હારો કૈલાશ હૈ ભારી। સબ જગ જાનત સુન્દર ન્યારી॥
Dham Tumharo Kailash Hai Bhari Sab Jag Janat Sundar Nyari
અર્થ:આપનું ધામ વિશાળ કૈલાસ છે. સમસ્ત સંસાર તેની અનુપમ શોભા જાણે છે.
નન્દી ભૃંગી સદા સોહારી। કરત ભજન બ્રહ્મ સુકુમારી॥
Nandi Bhringi Sada Sohari Karat Bhajan Brahm Sukumari
અર્થ:ત્યાં નંદી અને ભૃંગી સદા આનંદિત રહે છે. બ્રહ્મા આદિ દેવતા પૂજા કરે છે.
કંચન કુણ્ડલ કર્ણન શોભે। દેવતા દર્શન કો અતિ લોભે॥
Kanchan Kundal Karnan Shobhe Devta Darshan Ko Ati Lobhe
અર્થ:સ્વર્ણ કુંડળ આપના કાનમાં સુંદર શોભા આપે છે. દેવતા આપના દર્શન માટે આતુર રહે છે.
પ્રસન્ન ચિત હોઇ શમ્ભુ શૂલા। બાંટ દે સબકો અમર ફલા॥
Prasanna Chit Hoi Shambhu Shoola Bant De Sabko Amar Phala
અર્થ:જ્યારે ભગવાન શંભુ હૃદયમાં પ્રસન્ન થાય છે, તેઓ સૌને અમૃત ફળ વહેંચે છે.
નાગપાશ લપેટ શરીરા। ઐસે શોભિત ત્રિપુરારી વીરા॥
Nagpash Lapet Sharira Aise Shobhit Tripurari Veera
અર્થ:આપના શરીરે સર્પ વીંટળાયેલા રહે છે. એમ સુશોભિત થઈ, હે વીર ત્રિપુરારી, આપ શોભો છો.
કરત સદા શત્રુન ક્ષયકારી। દેવતાઓં કે સદા સુખકારી॥
Karat Sada Shatrun Kshayakari Devtaon Ke Sada Sukhkari
અર્થ:આપ સદા શત્રુઓનો નાશ કરો છો. આપ સદા દેવતાઓને સુખ આપો છો.
શિવ ચાલીસા જો કોઈ ગાવે। સબ સુખ સમ્પત્તિ ઘર આવે॥
Shiv Chalisa Jo Koi Gaave Sab Sukh Sampatti Ghar Aave
અર્થ:જે કોઈ આ શિવ ચાલીસા ગાય છે, તેના ઘરે સમસ્ત સુખ અને સમૃદ્ધિ આવે છે.
કાશી મેં વિરાજત શમ્ભુ શંકર। આરતી હોત સદા જય કર॥
Kashi Mein Virajat Shambhu Shankar Aarti Hot Sada Jai Kar
અર્થ:કાશીમાં ભગવાન શંભુ શંકર વિરાજે છે. તેમની આરતી સદા વિજયોલ્લાસથી થાય છે.
વિશ્વનાથ દરબાર હૈ ભારી। જહાં બસત તીનોં ત્રિપુરારી॥
Vishwanath Darbar Hai Bhari Jahan Basat Teeno Tripurari
અર્થ:વિશ્વનાથનો દરબાર અત્યંત ભવ્ય છે. ત્યાં ત્રિલોકીનાથ વાસ કરે છે.
દશરથ એક અચમ્ભો દેખા। શમ્ભુ વિવાહ મનોહર પેખા॥
Dashrath Ek Achambho Dekha Shambhu Vivah Manohar Pekha
અર્થ:દશરથે એક અદ્ભુત દૃશ્ય જોયું — ભગવાન શંભુનું સુંદર અને મનોહર વિવાહ.
સુન્દરદાસ જ્ઞાન નહિં પાયો। શિવ ચાલીસા અલ્પ બનાયો॥
Sundardas Gyan Nahin Payo Shiv Chalisa Alp Banayo
અર્થ:સુંદરદાસ કહે છે કે તેમને પૂર્ણ જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું નથી, અને તેમણે આ વિનમ્ર શિવ ચાલીસા રચી.
જો યહ પઢ़ે મહેશ્વર પૂજા। ઉસકી કઠિન કભી નહિં દૂજા॥
Jo Yah Padhe Maheshwar Pooja Uski Kathin Kabhi Nahin Dooja
અર્થ:જે કોઈ મહેશ્વરની આ પૂજા વાંચે છે, તેને કોઈ મુશ્કેલી ક્યારેય સ્પર્શી શકતી નથી.
॥ દોહા ॥ મંત્ર તંત્ર વિજ્ઞાન કે જો કુછ હોવે સાર। શિવ શિવ શિવ સત્ય હૈ શિવ કા નામ અપાર॥
|| Doha || Mantra Tantra Vigyan Ke Jo Kuchh Hove Saar Shiv Shiv Shiv Satya Hai Shiv Ka Naam Apaar
અર્થ:સમાપન દોહા: સમસ્ત મંત્ર, તંત્ર અને વિદ્યાઓમાં — જે પણ સાર છે — શિવ, શિવ, શિવ જ સત્ય છે. શિવનું નામ અનંત છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
शिव चालीसा પાઠના લાભ
ભગવાન શિવની સંપૂર્ણ કૃપા અને રક્ષાનું આવાહન કરે છે
સોમવાર, મહાશિવરાત્રિ અને શ્રાવણ માસમાં વિશેષ રીતે પ્રભાવશાળી છે
મનને શાંતિ આપે છે, ક્રોધ અને નકારાત્મક ભાવનાઓ દૂર કરે છે
ચોપાઈઓમાં વર્ણવ્યા મુજબ શત્રુઓ અને અડચણોનો નાશ કરે છે
વૈવાહિક જીવનમાં સંવાદિતા લાવે છે (શિવ-પાર્વતી આદર્શ દંપતી છે)
નિયમિત સોમવારનો પાઠ સાધકના આધ્યાત્મિક જીવનને બદલી નાખે છે
शिव चालीसा જપ વિધિ
શિવ લિંગ કે પ્રતિમા સમક્ષ બેસો. ઘીનો દીવો પ્રગટાવો. બીલીપત્ર અને જળ અર્પણ કરો. નિયમિત અભ્યાસ માટે સોમવારે 11 વાર પાઠ કરો. શ્રાવણ માસમાં (જુલાઈ-ઓગસ્ટ) નિત્ય પાઠ વિશેષ ફળદાયી છે. વધુ ભક્તિ માટે શિવ ચાલીસા પછી 'ૐ નમઃ શિવાય'નો 108 વાર જપ કરી શકાય.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ शिव चालीसा શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ