শিবানন্দলহরী
शिवानन्दलहरी in Bengali · বাংলা
আপনার ভাষা/লিপিতে পড়ুন
উৎপত্তি ও কাহিনি
Shivananda Lahari, composed by Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya · 8th century CE
The Shivananda Lahari was composed by Adi Shankaracharya, the great teacher of Advaita Vedanta, as an outpouring of personal devotion to Lord Shiva. Tradition holds that he composed it at Srisailam, one of the most sacred Shiva shrines. Where his Soundarya Lahari sings of the Divine Mother's beauty, the Shivananda Lahari sings of the bliss of Shiva, presenting the path of loving surrender (bhakti) as inseparable from the highest knowledge. Its 100 verses overflow with images of grace as a river, the heart as its resting lake, and the devotee asking for nothing but Shiva's feet.
✦ শাস্ত্রে যেমন বলা হয়েছে
Tradition tells that Adi Shankaracharya sang the Shivananda Lahari at the holy hill of Srisailam, and that Lord Shiva, moved by the depth of his devotion, granted him a vision of his presence. The poem itself answers the seeker in Shiva's own voice — 'Tell me, what do you seek?' — and the devotee asks for nothing but the endless worship of his feet.
অর্থসহ সম্পূর্ণ পাঠ
যেকোনো পঙ্ক্তি বা ▶ বোতাম ছুঁয়ে শুনুন
কলাভ্যাং চূডালংকৃতশশিকলাভ্যাং নিজতপঃ- ফলাভ্যাং ভক্তেষু প্রকটিতফলাভ্যাং ভবতু মে। শিবাভ্যামস্তোকত্রিভুবনশিবাভ্যাং হৃদি পুনর্ ভবাভ্যামানন্দস্ফুরদনুভবাভ্যাং নতিরিযম্॥
Kalabhyam Choodalankrita-shashikalabhyam Nija-tapah- phalabhyam Bhakteshu Prakatita-phalabhyam Bhavatu Me Shivabhyam-astoka-tribhuvana-shivabhyam Hridi Punar Bhavabhyam-ananda-sphurad-anubhavabhyam Natir-iyam
অর্থ:मस्तक पर चन्द्रकला से अलंकृत, एक-दूसरे की तपस्या के फलस्वरूप, भक्तों पर अपना फल (कृपा) प्रकट करने वाले, तीनों लोकों में अपार कल्याण करने वाले, तथा आनन्द के अनुभव रूप में प्रस्फुटित होने वाले — उन शिव और शिवा (युगल) को मेरा यह नमस्कार बार-बार हृदय में अर्पित हो।
গলন্তী শম্ভো ত্বচ্চরিতসরিতঃ কিল্বিষরজো দলন্তী ধীকুল্যাসরণিষু পতন্তী বিজযতাম্। দিশন্তী সংসারভ্রমণপরিতাপোপশমনং বসন্তী মচ্চেতোহৃদভুবি শিবানন্দলহরী॥
Galanti Shambho Tvach-charita-saritah Kilbisha-rajo Dalanti Dhi-kulyaa-saranishu Patanti Vijayataam Dishanti Samsara-bhramana-paritapopashamanam Vasanti Mach-cheto-hrida-bhuvi Shivananda-lahari
অর্থ:हे शम्भो! आपके चरित्र की नदी रूप में बहती हुई, पापों की धूल को नष्ट करती, बुद्धि की नालियों में प्रवाहित होती, संसार-भ्रमण के सन्ताप को शान्त करती, तथा मेरे चित्तरूपी हृदय-सरोवर में निवास करती हुई — यह 'शिवानन्दलहरी' विजयी हो।
ত্রযীবেদ্যং হৃদ্যং ত্রিপুরহরমাদ্যং ত্রিনযনং জটাভারোদারং চলদুরগহারং মৃগধরম্। মহাদেবং দেবং মযি সদযভাবং পশুপতিং চিদালম্বং সাম্বং শিবমতিবিডম্বং হৃদি ভজে॥
Trayee-vedyam Hridyam Tripura-haram-aadyam Trinayanam Jata-bharodaram Chalad-uraga-haram Mriga-dharam Mahadevam Devam Mayi Sadaya-bhavam Pashupatim Chidalambam Saambam Shivam-ati-vidambam Hridi Bhaje
অর্থ:मैं अपने हृदय में उन महादेव का भजन करता हूँ — जो तीनों वेदों से ज्ञेय, हृदयंगम, त्रिपुर के संहारक, आदि, त्रिनयन हैं; जिनकी जटाएँ उदार हैं, जो चलते हुए सर्प को हार रूप में तथा मृग को धारण करते हैं; जो महादेव, मुझ पर सदय, पशुपति, चिदालम्ब, अम्बा सहित (साम्ब), और सब अनुकरण से परे शिव हैं।
সহস্রং বর্তন্তে জগতি বিবুধাঃ ক্ষুদ্রফলদা ন মন্যে স্বপ্নে বা তদনুসরণং তত্কৃতফলম্। হরিব্রহ্মাদীনামপি নিকটভাজামসুলভং চিরং যাচে শম্ভো শিব তব পদাম্ভোজভজনম্॥
Sahasram Vartante Jagati Vibudhaah Kshudra-phaladaa Na Manye Svapne Va Tad-anusaranam Tat-krita-phalam Hari-brahmadinaam-api Nikata-bhajaam-asulabham Chiram Yache Shambho Shiva Tava Padambhoja-bhajanam
অর্থ:इस जगत में सहस्रों क्षुद्र फल देने वाले देवता हैं; स्वप्न में भी मैं उनका अनुसरण या उनके फल की कामना नहीं करता। हे शम्भो, हे शिव! जो हरि-ब्रह्मा आदि समीपवर्ती देवों के लिए भी दुर्लभ है, उस आपके चरणकमलों के भजन को मैं चिरकाल तक माँगता हूँ।
ত্বত্পাদাম্বুজমর্চযামি পরমং ত্বাং চিন্তযাম্যন্বহং ত্বামীশং শরণং ব্রজামি বচসা ত্বামেব যাচে বিভো। বীক্ষে ত্বাং সকলং ভবন্তমসমং সর্বত্র সম্ভাবযন্ ভাবো ভক্তিভরেণ চ প্রতিদিনং কিং যাচসে ব্রূহি মাম্॥
Tvat-padambujam-archayami Paramam Tvam Chintayamy-anvaham Tvam-isham Sharanam Vrajami Vachasa Tvam-eva Yache Vibho Veekshe Tvam Sakalam Bhavantam-asamam Sarvatra Sambhavayan Bhavo Bhakti-bharena Cha Pratidinam Kim Yachase Broohi Maam
অর্থ:हे विभो! मैं आपके चरणकमलों की अर्चना करता हूँ, प्रतिदिन आपका परम चिन्तन करता हूँ, आप ईश की शरण में जाता हूँ, वाणी से केवल आपसे ही याचना करता हूँ; मैं आपको सर्वत्र, असम, सबमें विद्यमान देखता हूँ, प्रतिदिन भक्ति से परिपूर्ण भाव से — (और आप पूछते हैं) 'मुझे बताओ, तुम क्या माँगते हो?'
আদ্যাযামিততেজসে শ্রুতিপদৈর্বেদ্যায সাধ্যায তে বিদ্যানন্দমযাত্মনে ত্রিজগতঃ সংরক্ষণোদ্যোগিনে। ধ্যেযাযাখিলযোগিভিঃ সুরগণৈর্গেযায মাযাবিনে সম্যক্ তাংডবসংভ্রমায জটিনে সেযং নতিঃ শম্ভবে॥
Aadyaayaamita-tejase Shruti-padair-vedyaaya Saadhyaaya Te Vidyaananda-mayaatmane Tri-jagatah Samrakshanodyogine Dhyeyaayaakhila-yogibhih Sura-ganair-geyaaya Maayaavine Samyak Tandava-sambhramaaya Jatine Seyam Natih Shambhave
অর্থ:यह मेरा नमस्कार उन शम्भु को है — जो आदि, अपरिमित तेजवाले, वेदवाक्यों से ज्ञेय, साध्य, विद्या और आनन्दमय स्वरूप वाले, तीनों लोकों की रक्षा में उद्यत, समस्त योगियों द्वारा ध्येय, देवगणों द्वारा गेय, मायावी, सम्यक् तांडव के उल्लास में लीन, तथा जटाधारी हैं।
নালং বা পরমোপকারকমিদং ত্বেকং পশূনাং পতে পশ্যন্ কুক্ষিগতান্ চরাচরজগত্ সাক্ষাত্ সহন্তেঽপি বা। পীত্বা যত্র বিলোলকালকলনাং মত্বৈব দুর্বাসনাং কালক্ষেপণমামনন্তি বিবুধাঃ ক্ষেমংকরং তে বপুঃ॥
Naalam Va Paramopakaarakam-idam Tv-ekam Pashoonam Pate Pashyan Kukshi-gataan Charaachara-jagat Saakshaat Sahante'pi Va Peetva Yatra Vilola-kala-kalanaam Matvaiva Durvaasanaam Kaala-kshepanamaamananti Vibudhaah Kshemankaram Te Vapuh
অর্থ:हे पशुपति! क्या यह आपका एक ही परम उपकार पर्याप्त नहीं — कि आप अपने उदर में स्थित समस्त चराचर जगत को साक्षात् देखते और सहन भी करते हैं? जहाँ उस उमड़ते कालकूट विष को, जिसे लोग भय का कारण मानते हैं, पीकर — विद्वान कहते हैं कि समय व्यतीत करने वाला आपका वह शरीर ही सबका कल्याणकारी है।
রুদ্রং পশুপতিং স্থাণুং নীলকণ্ঠমুমাপতিম্। নমামি শিরসা দেবং কিং নো মৃত্যুঃ করিষ্যতি॥
Rudram Pashupatim Sthaanum Neelakantham Umaapatim Namaami Shirasaa Devam Kim No Mrityuh Karishyati
অর্থ:रुद्र, पशुपति, स्थाणु, नीलकण्ठ, उमापति — उन देव को मैं शीश झुकाकर नमन करता हूँ। फिर मृत्यु हमारा क्या कर सकती है?
শব্দে-শব্দে অর্থ
উচ্চারণ শুনতে যেকোনো শব্দে ক্লিক করুন
शिवानन्दलहरी পাঠের উপকারিতা
Kindles intense, melting devotion (bhakti) toward Lord Shiva
Fills the heart with the 'wave of bliss' that washes away sin and sorrow
Teaches the seeker to ask for nothing but the worship of Shiva's feet
Calms the torment of worldly wandering and brings inner peace
Recited for spiritual wisdom, surrender, and freedom from fear of death
Composed by Adi Shankaracharya — carries the grace of the great Acharya
Deepens the understanding of Shiva as both the personal Lord and the Absolute
शिवानन्दलहरी পাঠের নিয়ম
Sit calmly before an image or Lingam of Shiva and recite the verses slowly, savouring their meaning rather than hurrying. Shivananda Lahari is a poem of feeling, so chant it as an offering of love, letting the heart soften into the 'wave of Shiva's bliss.' Those who learn the full 100-verse work often recite it daily; reciting even these verses with devotion is greatly blessed.
প্রায়শ জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন
এগুলিও পড়ুন
ॐ
সম্পূর্ণ शिवानन्दलहरी শ্লোকে-শ্লোকে অর্থসহ পড়ুন, অথবা আরও পবিত্র পাঠ দেখুন