শিব তাংডব স্তোত্রম্
शिव तांडव स्तोत्रम् in Bengali · বাংলা
✦ অর্থ
শিব তাণ্ডব স্তোত্র লঙ্কাধিপতি রাবণ রচিত এক ওজস্বী স্তুতি — এটি শিবের মহাজাগতিক তাণ্ডব নৃত্যের মহিমা গায়। জটায় গঙ্গা, গলায় সর্পমালা ও ডমরুর তালে শিবকে এটি গুরুগম্ভীর ছন্দে বর্ণনা করে। এর পাঠ অটল ভক্তি, বল, সমৃদ্ধি ও শিবের দ্রুত কৃপা দেয় বলে বিশ্বাস করা হয়।
উৎপত্তি ও কাহিনি
Composed independently · Ravana, King of Lanka · Treta Yuga (mythological era)
According to the Ramayana, Ravana was one of the greatest Shiva devotees. When he tried to lift Mount Kailash, Shiva pressed it down, crushing Ravana's fingers. In agony and devotion, Ravana composed the Shiva Tandava Stotram — so powerful that Shiva blessed him with an invincible sword.
✦ শাস্ত্রে যেমন বলা হয়েছে
Shiva was so moved by this stotram that he forgave Ravana for trying to uproot Kailash and granted him the Chandrahasa sword. This demonstrates that Shiva's love for genuine devotion transcends even acts of arrogance.
শুনতে শুনতে জপ করুন
অর্থসহ সম্পূর্ণ পাঠ
যেকোনো পঙ্ক্তি বা ▶ বোতাম ছুঁয়ে শুনুন
জটাটবী গলজ্জল প্রবাহ পাবিতস্থলে গলেবলম্ব্য লম্বিতাং ভুজঙ্গতুঙ্গমালিকাম্ । ডমড্ডমড্ডমড্ডমন্নিনাদবড্ডমর্বযং চকার চণ্ডতাণ্ডবং তনোতু নঃ শিবঃ শিবম্ ॥
Jatatavi galajjala pravaha pavitasthale Galevalambya lambitam bhujangatungamalikam Damaddamaddamaddamanninadavaddamarvayam Chakara chandatandavam tanotu nah shivah shivam
অর্থ:जिनकी जटारूपी अटवी से बहती गंगा की धारा ने स्थल को पवित्र किया है, गले में सर्पों की ऊँची माला लटकाए, 'डमड्-डमड्-डमड्' डमरू बजाते हुए जिन्होंने प्रचण्ड ताण्डव किया — वे शिव हमारा कल्याण करें।
জটাকটাহসম্ভ্রমভ্রমন্নিলিম্পনির্ঝরী বিলোলবীচিবল্লরী বিরাজমানমূর্ধনি । ধগদ্ধগদ্ধগজ্জ্বলল্ললাট পট্টপাবকে কিশোরচন্দ্রশেখরে রতিঃ প্রতিক্ষণং মম ॥
Jatakatahasambhramabhramannilimpanirjhari Vilolavichivallari virajamanamurdhani Dhagaddhagaddhagajjvalallalata pattapavake Kishorachandrashekhare ratih pratikshanam mama
অর্থ:जिनके मस्तक पर जटाओं में गंगा वेग से घूमती है, जिनके ललाट पर 'धगद्-धगद्' अग्नि जलती है, और जो किशोर चन्द्र को शेखर रूप में धारण किए हैं — उन शिव में मेरा अनुराग प्रतिक्षण बना रहे।
ধরাধরেন্দ্র নন্দিনী বিলাসবন্ধু বন্ধুর স্ফুরদ্দিগন্ত সন্ততি প্রমোদ মানমানসে । কৃপাকটাক্ষধোরণী নিরুদ্ধ দুর্ধরাপদি ক্বচিদ্দিগম্বরে মনোবিনোদমেতু বস্তুনি ॥
Dharadharendra nandini vilasabandhu bandhura Sphuraddiganta santati pramoda manamanase Kripakatakshadhorani niruddha durdharapadi Kvachiddigambare manovinodametu vastuni
অর্থ:पर्वतराजपुत्री (पार्वती) के विलास के बन्धु, समस्त दिशाओं को आनन्दित करने वाले मन वाले, जिनकी कृपाकटाक्ष-धारा दुर्धर आपदाओं को रोक देती है — उन दिगम्बर शिव में मेरा मन विनोद पाए।
জটাভুজঙ্গ পিঙ্গল স্ফুরত্ফণা মণিপ্রভা কদম্ব কুঙ্কুম দ্রব প্রলিপ্ত দিগ্বধূমুখে । মদান্ধ সিন্ধুর স্ফুরত্ত্বগুত্তরীযমেদুরে মনো বিনোদমদ্ভুতং বিভর্তু ভূতভর্তরি ॥
Jatabhujanga pingala sphuratphana maniprabha Kadamba kunkuma drava pralipta digvadhumukhe Madandha sindhura sphurattvaguttariyamedure Mano vinodamadbhutam bibhartu bhutabhartari
অর্থ:जटाओं के सर्पों की पिंगल फणमणियों की प्रभा जिनके चारों ओर कदम्ब-कुंकुम-सी छा रही है, मदमत्त गजचर्म का उत्तरीय धारण किए — उन भूतभर्ता शिव में मेरा मन अद्भुत विनोद धारण करे।
সহস্রলোচন প্রভৃত্যশেষলেখ শেখর প্রসূনধূলি ধোরণী বিধূসরাঙ্ঘ্রি পীঠভূঃ । ভুজঙ্গরাজমালযা নিবদ্ধ জাটজূটকঃ শ্রিযৈ চিরায জাযতাং চকোরবন্ধু শেখরঃ ॥
Sahasralochana prabhrityasheshalekha shekhara Prasunadhuli dhorani vidhusaranghri pithabhuh Bhujangarajamalaya nibaddha jatajutakah Shriyai chiraya jayatam chakorabandhu shekharah
অর্থ:इन्द्र आदि समस्त देवों के नमन से उनके मुकुटपुष्पों की धूलि से जिनका चरणपीठ धूसरित है, सर्पराज की माला से जिनकी जटा बँधी है, चन्द्रशेखर — वे शिव हमें चिर श्री (सम्पदा) दें।
ললাট চত্বরজ্বলদ্ধনঞ্জয স্ফুলিঙ্গভা নিপীত পঞ্চসাযকং নমন্নিলিম্পনাযকম্ । সুধামযূখলেখযা বিরাজমান শেখরং মহাকপালি সম্পদে শিরোজটালমস্তু নঃ ॥
Lalata chatvarajvaladdhananjaya sphulingabha Nipita panchasayakam namannilimpanayakam Sudhamayukhalekhaya virajamana shekharam Mahakapali sampade shirojatalamastu nah
অর্থ:ललाट की अग्नि से कामदेव (पंचसायक) को पी जाने वाले, जिन्हें देवनायक नमन करते हैं, अमृतमय चन्द्रकला से सुशोभित मुकुट वाले — उन महाकपाली की जटा हमें सम्पदा दे।
করাল ফালপট্টিকা ধগদ্ধগদ্ধগজ্জ্বল দ্ধনঞ্জযাহুতীকৃত প্রচণ্ড পঞ্চসাযকে । ধরাধরেন্দ্র নন্দিনী কুচাগ্র চিত্রপত্রক প্রকল্পনৈকশিল্পিনি ত্রিলোচনে রতির্মম ॥
Karala phalapattika dhagaddhagaddhagajjvala Ddhananjayahutikrita prachanda panchasayake Dharadharendra nandini kuchagra chitrapatraka Prakalpanaikashilpini trilochane ratirmama
অর্থ:जिनके कराल ललाट की 'धगद्-धगद्' जलती अग्नि में प्रचण्ड पंचसायक (काम) की आहुति दी गई, जो पार्वती के वक्ष पर चित्र रचने वाले एकमात्र शिल्पी हैं — उन त्रिलोचन में मेरा अनुराग हो।
নবীনমেঘমণ্ডলী নিরুদ্ধ দুর্ধর স্ফুরত্ কুহূ নিশীথিনী তমঃ প্রবন্ধ বদ্ধ কন্ধরঃ । নিলিম্প নির্ঝরীধরস্তনোতু কৃত্তিসিন্ধুরঃ কলানিধান বন্ধুরঃ শ্রিযং জগদ্ধুরন্ধরঃ ॥
Navinameghamandali niruddha durdhara sphurat Kuhu nishithini tamah prabandha baddha kandharah Nilimpa nirjharidharastanotu krittisindhurah Kalanidhana bandhurah shriyam jagaddhurandharah
অর্থ:नवीन मेघमण्डली-सी, अमावस्या की रात्रि के तम-समान श्याम कण्ठ वाले, गंगा और गजचर्म धारण किए, चन्द्र के आश्रय, जगत् का भार वहन करने वाले — वे शिव हमें श्री प्रदान करें।
প্রফুল্ল নীল পঙ্কজ প্রপঞ্চ কালিমপ্রভা বলম্বি কণ্ঠ কন্দলী রুচি প্রবদ্ধ কন্ধরম্ । স্মরচ্ছিদং পুরচ্ছিদং ভবচ্ছিদং মখচ্ছিদং গজচ্ছিদান্ধকচ্ছিদং তমন্তকচ্ছিদং ভজে ॥
Praphulla nila pankaja prapancha kalimaprabha Valambi kantha kandali ruchi prabaddha kandharam Smarachchhidam purachchhidam bhavachchhidam makhachchhidam Gajachchhidandhakachchhidam tamantakachchhidam bhaje
অর্থ:खिले नील कमल की श्यामप्रभा-सा सुशोभित कण्ठ वाले; काम, त्रिपुर, संसार, दक्षयज्ञ, गज और अन्धकासुर का तथा यम (मृत्यु) तक का नाश करने वाले — उन शिव का मैं भजन करता हूँ।
অখর্ব সর্বমঙ্গলা কলাকদম্বমঞ্জরী রসপ্রবাহ মাধুরী বিজৃম্ভণা মধুব্রতম্ । স্মরান্তকং পুরান্তকং ভবান্তকং মখান্তকং গজান্তকান্ধকান্তকং তমন্তকান্তকং ভজে ॥
Akharva sarvamangala kalakadambamanjari Rasapravaha madhuri vijrimbhana madhuvratam Smarantakam purantakam bhavantakam makhantakam Gajantakandhakantakam tamantakantakam bhaje
অর্থ:समस्त मंगलमयी कलाओं की कदम्बमंजरी के मधुर रसप्रवाह का पान करने वाले भ्रमर; काम, त्रिपुर, भव, यज्ञ, गज और अन्धक का तथा यम का अन्त करने वाले — उन शिव का मैं भजन करता हूँ।
জযত্বদভ্র বিভ্রম ভ্রমদ্ভুজঙ্গমশ্বস দ্বিনির্গমত্ ক্রমস্ফুরত্ করাল ফালহব্যবাট্ । ধিমিদ্ধিমিদ্ধিমিধ্বনন্ মৃদঙ্গ তুঙ্গ মঙ্গল ধ্বনিক্রম প্রবর্তিত প্রচণ্ড তাণ্ডবঃ শিবঃ ॥
Jayatvadabhra vibhrama bhramadbhujangamashvasa Dvinirgamat kramasphurat karala phalahavyavat Dhimiddhimiddhimidhvanan mridanga tunga mangala Dhvanikrama pravartita prachanda tandavah shivah
অর্থ:लहराते सर्पों की फुफकार और कराल ललाटाग्नि के बीच, 'धिमिद्-धिमिद्' मृदंग की मंगलध्वनि पर प्रचण्ड ताण्डव करते हुए शिव विजयी हों।
দৃষদ্বিচিত্র তল্পযোর্ভুজঙ্গ মৌক্তিক স্রজো র্গরিষ্ঠ রত্নলোষ্ঠযোঃ সুহৃদ্বিপক্ষ পক্ষযোঃ । তৃণারবিন্দ চক্ষুষোঃ প্রজামহী মহেন্দ্রযোঃ সমপ্রবৃত্তিকঃ কদা সদাশিবং ভজাম্যহম্ ॥
Drishadvichitra talpayorbhujanga mauktika srajo Rgarishtha ratnaloshthayoh suhridvipaksha pakshayoh Trinaravinda chakshushoh prajamahi mahendrayoh Samapravrittikah kada sadashivam bhajamyaham
অর্থ:पत्थर और रत्नशय्या, सर्प और मोतीमाला, कंकड़ और बहुमूल्य रत्न, मित्र और शत्रु, तृण और कमलनयना सुन्दरी, प्रजा और महान सम्राट — इन सबमें समान दृष्टि रखते हुए मैं सदाशिव का भजन कब करूँगा?
কদা নিলিম্পনির্ঝরী নিকুঞ্জকোটরে বসন্ বিমুক্ত দুর্মতিঃ সদা শিরস্থমঞ্জলিং বহন্ । বিলোল লোললোচনো ললামফাললগ্নকঃ শিবেতি মন্ত্রমুচ্চরন্ কদা সুখী ভবাম্যহম্ ॥
Kada nilimpanirjhari nikunjakotare vasan Vimukta durmatih sada shirasthamanjalim vahan Vilola lolalochano lalamaphalalagnakah Shiveti mantramuchcharan kada sukhi bhavamyaham
অর্থ:गंगा के कुंजों की कन्दरा में निवास करते हुए, दुर्बुद्धि से मुक्त, सिर पर सदा अंजलि धारण किए, चंचल नेत्रों को पवित्र कर, 'शिव' मन्त्र का उच्चारण करते हुए मैं कब सुखी होऊँगा?
ইমং হি নিত্যমেবমুক্তমুত্তমোত্তমং স্তবং পঠন্ স্মরন্ ব্রুবন্নরো বিশুদ্ধিমেতি সন্ততম্ । হরে গুরৌ সুভক্তিমাশু যাতি নান্যথা গতিং বিমোহনং হি দেহিনাং সুশঙ্করস্য চিন্তনম্ ॥
Imam hi nityamevamuktamuttamottamam stavam Pathan smaran bruvannaro vishuddhimeti santatam Hare gurau subhaktimashu yati nanyatha gatim Vimohanam hi dehinam sushankarasya chintanam
অর্থ:इस उत्तमोत्तम स्तोत्र का जो नित्य पाठ, स्मरण अथवा उच्चारण करता है, वह निरन्तर शुद्ध होता है और शीघ्र ही हर तथा गुरु में सुदृढ़ भक्ति पाता है — इसके बिना अन्य कोई गति नहीं; शंकर का चिन्तन देहधारियों के मोह का नाश करता है।
পূজাবসানসমযে দশবক্ত্রগীতং যঃ শম্ভুপূজনপরং পঠতি প্রদোষে । তস্য স্থিরাং রথগজেন্দ্র তুরঙ্গযুক্তাং লক্ষ্মীং সদৈব সুমুখীং প্রদদাতি শম্ভুঃ ॥
Pujavasanasamaye dashavaktragitam Yah shambhupujanaparam pathati pradoshe Tasya sthiram rathagajendra turangayuktam Lakshmim sadaiva sumukhim pradadati shambhuh
অর্থ:जो प्रदोषकाल में, शम्भु की पूजा के अन्त में, दशमुख रावण द्वारा रचित इस स्तोत्र का पाठ करता है, उसे शम्भु रथ-गज-अश्व से युक्त स्थिर लक्ष्मी (सम्पदा) सदा प्रदान करते हैं।
॥ ইতি শ্রীরাবণকৃতং শিবতাণ্ডবস্তোত্রং সম্পূর্ণম্ ॥
Iti shriravanakritam shivatandavastotram sampurnam
অর্থ:इस प्रकार दशमुख रावण द्वारा रचित श्रीशिवताण्डवस्तोत्र सम्पूर्ण हुआ।
শব্দে-শব্দে অর্থ
উচ্চারণ শুনতে যেকোনো শব্দে ক্লিক করুন
शिव तांडव स्तोत्रम् পাঠের উপকারিতা
Invokes the fierce protective energy of Lord Shiva
Destroys negativity, evil eye and dark energies
Grants immense courage, fearlessness and inner strength
Highly powerful for spiritual transformation and awakening
Pleases Lord Shiva deeply — said to be his favorite stotram
Removes obstacles and enemies when chanted with devotion
शिव तांडव स्तोत्रम् পাঠের নিয়ম
This is a powerful stotram composed by Ravana himself in praise of Lord Shiva. Chant with deep concentration and reverence. Best recited during Pradosh Kaal (evening twilight). Light a diya and offer bilva leaves if possible. The rhythm and power of the Sanskrit is essential — try to maintain the cadence even if you use transliteration.
প্রায়শ জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন
এগুলিও পড়ুন
ॐ
সম্পূর্ণ शिव तांडव स्तोत्रम् শ্লোকে-শ্লোকে অর্থসহ পড়ুন, অথবা আরও পবিত্র পাঠ দেখুন