ਤਾਰਾ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍ (ਤਾਰਾਸ਼੍ਟਕਮ੍ / ਨੀਲਸਰਸ੍ਵਤੀ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍)
तारा स्तोत्रम् (ताराष्टकम् / नीलसरस्वती स्तोत्रम्) in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Brihannila Tantra (Brihannila-tantra); a celebrated Tantric hymn to Tara / Nilasaraswati · Traditional (anonymous); part of the Tara / Nilasaraswati Tantric corpus · Medieval Tantric period
Tara is venerated especially in eastern India, with her great seat at Tarapith in Bengal, where the sage Vasishtha is said to have perfected her sadhana after receiving the 'Chinachara' method. As Nilasaraswati she unites the fierce, liberating power of the Mahavidyas with the grace of the goddess of speech. This Tarashtakam, preserved in the Brihannila Tantra, is among the most widely recited hymns in her worship and is also known as the Nilasaraswati Stotram.
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
It is traditionally held that constant recitation of this Tarashtakam awakens vak-siddhi — the power of speech — so that a once dull or tongue-tied devotee becomes as eloquent as Brihaspati and as gifted in poetry as the great poets; the hymn itself affirms that even a lowly, weary man, by serving Tara's feet, gains every excellence.
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਮਾਤਰ੍ਨੀਲਸਰਸ੍ਵਤਿ ਪ੍ਰਣਮਤਾਂ ਸੌਭਾਗ੍ਯਸਮ੍ਪਤ੍ਪ੍ਰਦੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਲੀਢਪਦਸ੍ਥਿਤੇ ਸ਼ਵਹ੍ਰਿਦਿ ਸ੍ਮੇਰਾਨਨਾਮ੍ਭੋਰੁਹੇ। ਫੁਲ੍ਲੇਨ੍ਦੀਵਰਲੋਚਨੇ ਤ੍ਰਿਨਯਨੇ ਕਰ੍ਤ੍ਰੀਕਪਾਲੋਤ੍ਪਲੇ ਖਡ੍ਗਂ ਚਾਦਧਤੀ ਤ੍ਵਮੇਵ ਸ਼ਰਣਂ ਤ੍ਵਾਮੀਸ਼੍ਵਰੀਮਾਸ਼੍ਰਯੇ॥੧॥
Mātar nīlasarasvati praṇamatāṁ saubhāgyasampatprade pratyālīḍhapadasthite śavahṛdi smerānanāmbhoruhe। phullendīvaralocane trinayane kartrīkapālotpale khaḍgaṁ cādadhatī tvam eva śaraṇaṁ tvām īśvarīm āśraye॥1॥
ਅਰਥ:हे माँ नीलसरस्वति! प्रणाम करने वालों को सौभाग्य और सम्पत्ति देने वाली, प्रत्यालीढ़ मुद्रा में शव (शिव) के हृदय पर खड़ी, मुस्कानयुक्त कमलमुखी, खिले नीलकमल-सम तीन नेत्रों वाली, कैंची, कपाल और नीलकमल धारण किए तथा खड्ग लिए हुए — आप ही मेरी शरण हैं; मैं आप सर्वेश्वरी की शरण लेता हूँ।
ਵਾਚਾਮੀਸ਼੍ਵਰਿ ਭਕ੍ਤਿਕਲ੍ਪਲਤਿਕੇ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧੀਸ਼੍ਵਰਿ ਗਦ੍ਯਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਪਦ੍ਯਜਾਤਰਚਨਾਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਪ੍ਰਦੇ। ਨੀਲੇਨ੍ਦੀਵਰਲੋਚਨਤ੍ਰਯਯੁਤੇ ਕਾਰੁਣ੍ਯਵਾਰਾਨ੍ਨਿਧੇ ਸੌਭਾਗ੍ਯਾਮ੍ਰਿਤਵਰ੍ਧਨੇਨ ਕ੍ਰਿਪਯਾ ਸਿਞ੍ਚ ਤ੍ਵਮਸ੍ਮਾਦ੍ਰਿਸ਼ਮ੍॥੨॥
Vācām īśvari bhaktikalpalatike sarvārthasiddhīśvari gadyaprākṛtapadyajātaracanāsarvārthasiddhiprade। nīlendīvaralocanatrayayute kāruṇyavārānnidhe saubhāgyāmṛtavardhanena kṛpayā siñca tvam asmādṛśam॥2॥
ਅਰਥ:हे वाणी की ईश्वरी, भक्तों के लिए कल्पलता, समस्त सिद्धियों की स्वामिनी, गद्य-प्राकृत-पद्य की रचना तथा सर्वार्थ सिद्धि देने वाली, नीलकमल-सम तीन नेत्रों वाली, करुणा की सागर! कृपा करके मुझ जैसे को सौभाग्यामृत से सींच दीजिए।
ਖਰ੍ਵੇ ਗਰ੍ਵਸਮੂਹਪੂਰਿਤਤਨੋ ਸਰ੍ਪਾਦਿਵੇਸ਼ੋਜ੍ਜ੍ਵਲੇ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਤ੍ਵਕ੍ਪਰਿਵੀਤਸੁਨ੍ਦਰਕਟਿਵ੍ਯਾਧੂਤਘਣ੍ਟਾਙ੍ਕਿਤੇ। ਸਦ੍ਯਃਕ੍ਰਿਤ੍ਤਗਲਦ੍ਰਜਃਪਰਿਮਿਲਨ੍ਮੁਣ੍ਡਦ੍ਵਯੀਮੂਰ੍ਦ੍ਧਜ- ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼੍ਰੇਣਿਨ੍ਰਿਮੁਣ੍ਡਦਾਮਲਲਿਤੇ ਭੀਮੇ ਭਯਂ ਨਾਸ਼ਯ॥੩॥
Kharve garvasamūhapūritatano sarpādiveṣojjvale vyāghratvakparivītasundarakaṭivyādhūtaghaṇṭāṅkite। sadyaḥkṛttagaladrajaḥparimilanmuṇḍadvayīmūrddhaja- granthiśreṇinṛmuṇḍadāmalalite bhīme bhayaṁ nāśaya॥3॥
ਅਰਥ:हे ठिगने कद वाली, गर्व से पूर्ण शरीर वाली, सर्पादि आभूषणों से उज्ज्वल, व्याघ्रचर्म से वेष्टित सुंदर कटि में बँधी घण्टियों से अंकित, तत्काल कटे और रक्त बहाते मस्तकों तथा नरमुण्डों की माला से सुसज्जित — हे भीमे! मेरे भय का नाश करो।
ਮਾਯਾਨਙ੍ਗਵਿਕਾਰਰੂਪਲਲਨਾਬਿਨ੍ਦ੍ਵਰ੍ਦ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਾਮ੍ਬਿਕੇ ਹੁਂਫਟ੍ਕਾਰਮਯਿ ਤ੍ਵਮੇਵ ਸ਼ਰਣਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਤ੍ਮਿਕੇ ਮਾਦ੍ਰਿਸ਼ਃ। ਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਤੇ ਜਨਨਿ ਤ੍ਰਿਧਾਮਘਟਿਤਾ ਸ੍ਥੂਲਾਤਿਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾ ਪਰਾ ਵੇਦਾਨਾਂ ਨਹਿ ਗੋਚਰਾ ਕਥਮਪਿ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੈਰ੍ਨੁਤਾਮਾਸ਼੍ਰਯੇ॥੪॥
Māyānaṅgavikārarūpalalanābindvarddhacandrāmbike huṁphaṭkāramayi tvam eva śaraṇaṁ mantrātmike mādṛśaḥ। mūrtis te janani tridhāmaghaṭitā sthūlātisūkṣmā parā vedānāṁ nahi gocarā kathamapi prājñair nutām āśraye॥4॥
ਅਰਥ:हे माया एवं अनंग के विकाररूप, बिंदु और अर्धचंद्र से युक्त, हुँ-फट् स्वरूपा, मंत्रात्मिके माँ! आप ही मुझ जैसे की शरण हैं। हे जननी! आपका विग्रह तीनों धामों से बना — स्थूल, अति सूक्ष्म और पर — वेदों से भी अगोचर है; ज्ञानियों से वंदित उसका मैं आश्रय लेता हूँ।
ਤ੍ਵਤ੍ਪਾਦਾਮ੍ਬੁਜਸੇਵਯਾ ਸੁਕ੍ਰਿਤਿਨੋ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਾਯੁਜ੍ਯਤਾਂ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ਼੍ਰੀਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਤ੍ਰਿਨਯਨਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਸਾਮ੍ਯਾਤ੍ਮਨਃ। ਸਂਸਾਰਾਮ੍ਬੁਧਿਮਜ੍ਜਨੇ ਪਟੁਤਨੁਰ੍ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਮੁਖ੍ਯਾਸੁਰਾਨ੍ ਮਾਤਸ੍ਤੇ ਪਦਸੇਵਨੇ ਹਿ ਵਿਮੁਖਾਨ੍ ਕਿਂ ਮਨ੍ਦਧੀਃ ਸੇਵਤੇ॥੫॥
Tvatpādāmbujasevayā sukṛtino gacchanti sāyujyatāṁ tasyāḥ śrīparameśvaratrinayanabrahmādisāmyātmanaḥ। saṁsārāmbudhimajjane paṭutanur devendramukhyāsurān mātas te padasevane hi vimukhān kiṁ mandadhīḥ sevate॥5॥
ਅਰਥ:आपके चरण-कमलों की सेवा से पुण्यात्मा सायुज्य मुक्ति पाते हैं और शिव, ब्रह्मा आदि के समान हो जाते हैं। संसार-सागर में डूबने में निपुण तथा आपकी चरण-सेवा से विमुख इन्द्रादि देवताओं की कौन मंदबुद्धि सेवा करेगा?
ਮਾਤਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਪਦਪਙ੍ਕਜਦ੍ਵਯਰਜੋਮੁਦ੍ਰਾਙ੍ਕਕੋਟੀਰਿਣਸ੍ਤੇ ਦੇਵਾ ਜਯਸਙ੍ਗਰੇ ਵਿਜਯਿਨੋ ਨਿਃਸ਼ਙ੍ਕਮਙ੍ਕੇ ਗਤਾਃ। ਦੇਵੋऽਹਂ ਭੁਵਨੇ ਨ ਮੇ ਸਮ ਇਤਿ ਸ੍ਪਰ੍ਦ੍ਧਾਂ ਵਹਨ੍ਤਃ ਪਰੇ ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਾਂ ਨਿਯਤਂ ਯਥਾ ਸ਼ਸ਼ਿਰਵੀ ਨਾਸ਼ਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍॥੬॥
Mātas tvatpadapaṅkajadvayarajomudrāṅkakoṭīriṇas te devā jayasaṅgare vijayino niḥśaṅkam aṅke gatāḥ। devo'haṁ bhuvane na me sama iti spardhāṁ vahantaḥ pare tattulyāṁ niyataṁ yathā śaśiravī nāśaṁ vrajanti svayam॥6॥
ਅਰਥ:हे माँ! जिन देवों के मुकुट आपके चरण-रज से अंकित हैं, वे संग्राम में विजयी होकर निःशंक आपकी गोद में रहते हैं; और 'मैं देवता हूँ, मेरे समान कोई नहीं' ऐसी स्पर्धा करने वाले स्वयं ही चंद्र-सूर्य की भाँति नाश को प्राप्त होते हैं।
ਤ੍ਵਨ੍ਨਾਮਸ੍ਮਰਣਾਤ੍ਪਲਾਯਨਪਰਾਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਟੁਂ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਨ ਤੇ ਭੂਤਪ੍ਰੇਤਪਿਸ਼ਾਚਰਾਕ੍ਸ਼ਸਗਣਾ ਯਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਨਾਗਾਧਿਪਾਃ। ਦੈਤ੍ਯਾ ਦਾਨਵਪੁਙ੍ਗਵਾਸ਼੍ਚ ਖਚਰਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਦਿਕਾ ਜਨ੍ਤਵੋ ਡਾਕਿਨ੍ਯਃ ਕੁਪਿਤਾਨ੍ਤਕਸ਼੍ਚ ਮਨੁਜਾਨ੍ ਮਾਤਃ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਭੂਤਲੇ॥੭॥
Tvannāmasmaraṇāt palāyanaparān draṣṭuṁ ca śaktā na te bhūtapretapiśācarākṣasagaṇā yakṣaś ca nāgādhipāḥ। daityā dānavapuṅgavāś ca khacarā vyāghrādikā jantavo ḍākinyaḥ kupitāntakaś ca manujān mātaḥ kṣaṇaṁ bhūtale॥7॥
ਅਰਥ:आपके नाम-स्मरण मात्र से भूत, प्रेत, पिशाच, राक्षस, यक्ष, नागराज, दैत्य, दानव, खेचर, व्याघ्रादि जीव, डाकिनी और क्रुद्ध यम तक भाग खड़े होते हैं और आपके भक्तों की ओर देख तक नहीं पाते।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਸਿਦ੍ਧਿਗਣਸ਼੍ਚ ਪਾਦੁਕਮੁਖਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾਸ੍ਤਥਾ ਵੈਰਿਣਾਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਰਾਙ੍ਗਨੇ ਗਜਘਟਾਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਤਥਾ ਮੋਹਨਮ੍। ਮਾਤਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਪਦਸੇਵਯਾ ਖਲੁ ਨ੍ਰਿਣਾਂ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਤੇ ਗੁਣਾਃ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਃ ਕਾਨ੍ਤਮਨੋਭਵੋऽਤ੍ਰ ਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰੋऽਪਿ ਵਾਚਸ੍ਪਤਿਃ॥੮॥
Lakṣmīḥ siddhigaṇaś ca pādukamukhāḥ siddhās tathā vairiṇāṁ stambhaś cāpi varāṅgane gajaghaṭāstambhas tathā mohanam। mātas tvatpadasevayā khalu nṛṇāṁ siddhyanti te te guṇāḥ klāntaḥ kāntamanobhavo'tra bhavati kṣudro'pi vācaspatiḥ॥8॥
ਅਰਥ:लक्ष्मी, सिद्धिगण, पादुकादि सिद्धियाँ, शत्रु-स्तंभन, गज-समूह-स्तंभन और मोहन — हे वरांगने! ये सब गुण आपके चरणों की सेवा से मनुष्यों को सिद्ध हो जाते हैं; साधारण थका-हारा मनुष्य भी कामदेव-सा मनोहर और बृहस्पति-सा वाक्पटु हो जाता है।
ਤਾਰਾਸ਼੍ਟਕਮਿਦਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਯਃ ਪਠੇਨ੍ਨਰਃ। ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਕਾਲੇ ਚ ਸਾਯਾਹ੍ਨੇ ਨਿਯਤਃ ਸ਼ੁਚਿਃ॥੯॥
Tārāṣṭakam idaṁ puṇyaṁ bhaktimān yaḥ paṭhen naraḥ। prātar madhyāhnakāle ca sāyāhne niyataḥ śuciḥ॥9॥
ਅਰਥ:जो भक्त नियमित और पवित्र होकर इस पुण्यमय ताराष्टक का प्रातः, मध्याह्न और सायं पाठ करता है, वह कवित्व-शक्ति एवं विद्या पाकर सब शास्त्रों का ज्ञाता बनता है; अक्षय लक्ष्मी पाकर, यथेच्छ भोग भोगकर, कीर्ति, कांति, आरोग्य और सबकी प्रियता प्राप्त कर तथा लोकों में विख्यात होकर अंत में मोक्ष प्राप्त करता है।
ਲਭਤੇ ਕਵਿਤਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਵਿਦ੍ਭਵੇਤ੍। ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਮਨਸ਼੍ਵਰਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭੋਗਾਨ੍ਯਥੇਪ੍ਸਿਤਾਨ੍॥੧੦॥
Labhate kavitāṁ vidyāṁ sarvaśāstrārthavid bhavet। lakṣmīm anaśvarāṁ prāpya bhuktvā bhogān yathepsitān॥10॥
ਕੀਰ੍ਤਿਂ ਕਾਨ੍ਤਿਂ ਚ ਨੈਰੁਜ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਿਯਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍। ਵਿਖ੍ਯਾਤਿਂ ਚਾਪਿ ਲੋਕੇਸ਼ੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍॥੧੧॥
Kīrtiṁ kāntiṁ ca nairujyaṁ sarveṣāṁ priyatāṁ vrajet। vikhyātiṁ cāpi lokeṣu prāpyānte mokṣam āpnuyāt॥11॥
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
तारा स्तोत्रम् (ताराष्टकम् / नीलसरस्वती स्तोत्रम्) ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
Bestows mastery over speech (vak-siddhi), eloquence and poetic genius — Tara is Nilasaraswati, goddess of the word
Grants deep learning and the ability to understand the meaning of all scriptures
Removes fear of ghosts, demons, wild beasts and even death, as the hymn declares they flee at the remembrance of her name
Confers good fortune, imperishable wealth (Lakshmi) and the love and goodwill of all
Grants tantric siddhis such as stambhana (paralysing of foes) and mohana when practised under a guru
Leads the devout reciter, in the end, to liberation (moksha)
तारा स्तोत्रम् (ताराष्टकम् / नीलसरस्वती स्तोत्रम्) ਪਾਠ ਵਿਧੀ
Bathe and purify yourself, sit facing east or north, and recite this Tarashtakam with devotion and concentration, ideally at the three sandhya times — dawn, midday and dusk. Tara is a profound Tantric Mahavidya; her formal mantra-upasana is undertaken under the guidance of a qualified guru, but the stotram may be recited devotionally for the blessings of speech, wisdom and protection. Keep the mind steady and dwell on her form as Nilasaraswati, granter of the word.
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ तारा स्तोत्रम् (ताराष्टकम् / नीलसरस्वती स्तोत्रम्) ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ