ତାରା ସ୍ତୋତ୍ରମ୍ (ତାରାଷ୍ଟକମ୍ / ନୀଲସରସ୍ଵତୀ ସ୍ତୋତ୍ରମ୍)
तारा स्तोत्रम् (ताराष्टकम् / नीलसरस्वती स्तोत्रम्) in Odia · ଓଡ଼ିଆ
ଆପଣଙ୍କ ଭାଷା/ଲିପିରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କଥା
Brihannila Tantra (Brihannila-tantra); a celebrated Tantric hymn to Tara / Nilasaraswati · Traditional (anonymous); part of the Tara / Nilasaraswati Tantric corpus · Medieval Tantric period
Tara is venerated especially in eastern India, with her great seat at Tarapith in Bengal, where the sage Vasishtha is said to have perfected her sadhana after receiving the 'Chinachara' method. As Nilasaraswati she unites the fierce, liberating power of the Mahavidyas with the grace of the goddess of speech. This Tarashtakam, preserved in the Brihannila Tantra, is among the most widely recited hymns in her worship and is also known as the Nilasaraswati Stotram.
✦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଥିବା ପରି
It is traditionally held that constant recitation of this Tarashtakam awakens vak-siddhi — the power of speech — so that a once dull or tongue-tied devotee becomes as eloquent as Brihaspati and as gifted in poetry as the great poets; the hymn itself affirms that even a lowly, weary man, by serving Tara's feet, gains every excellence.
ଅର୍ଥ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ ପାଠ
ଯେକୌଣସି ଧାଡ଼ି କିମ୍ବା ▶ ବଟନ୍ ଛୁଇଁ ଶୁଣନ୍ତୁ
ମାତର୍ନୀଲସରସ୍ଵତି ପ୍ରଣମତାଂ ସୌଭାଗ୍ଯସମ୍ପତ୍ପ୍ରଦେ ପ୍ରତ୍ଯାଲୀଢପଦସ୍ଥିତେ ଶଵହୃଦି ସ୍ମେରାନନାମ୍ଭୋରୁହେ। ଫୁଲ୍ଲେନ୍ଦୀଵରଲୋଚନେ ତ୍ରିନଯନେ କର୍ତ୍ରୀକପାଲୋତ୍ପଲେ ଖଡ୍ଗଂ ଚାଦଧତୀ ତ୍ଵମେଵ ଶରଣଂ ତ୍ଵାମୀଶ୍ଵରୀମାଶ୍ରଯେ॥୧॥
Mātar nīlasarasvati praṇamatāṁ saubhāgyasampatprade pratyālīḍhapadasthite śavahṛdi smerānanāmbhoruhe। phullendīvaralocane trinayane kartrīkapālotpale khaḍgaṁ cādadhatī tvam eva śaraṇaṁ tvām īśvarīm āśraye॥1॥
ଅର୍ଥ:हे माँ नीलसरस्वति! प्रणाम करने वालों को सौभाग्य और सम्पत्ति देने वाली, प्रत्यालीढ़ मुद्रा में शव (शिव) के हृदय पर खड़ी, मुस्कानयुक्त कमलमुखी, खिले नीलकमल-सम तीन नेत्रों वाली, कैंची, कपाल और नीलकमल धारण किए तथा खड्ग लिए हुए — आप ही मेरी शरण हैं; मैं आप सर्वेश्वरी की शरण लेता हूँ।
ଵାଚାମୀଶ୍ଵରି ଭକ୍ତିକଲ୍ପଲତିକେ ସର୍ଵାର୍ଥସିଦ୍ଧୀଶ୍ଵରି ଗଦ୍ଯପ୍ରାକୃତପଦ୍ଯଜାତରଚନାସର୍ଵାର୍ଥସିଦ୍ଧିପ୍ରଦେ। ନୀଲେନ୍ଦୀଵରଲୋଚନତ୍ରଯଯୁତେ କାରୁଣ୍ଯଵାରାନ୍ନିଧେ ସୌଭାଗ୍ଯାମୃତଵର୍ଧନେନ କୃପଯା ସିଞ୍ଚ ତ୍ଵମସ୍ମାଦୃଶମ୍॥୨॥
Vācām īśvari bhaktikalpalatike sarvārthasiddhīśvari gadyaprākṛtapadyajātaracanāsarvārthasiddhiprade। nīlendīvaralocanatrayayute kāruṇyavārānnidhe saubhāgyāmṛtavardhanena kṛpayā siñca tvam asmādṛśam॥2॥
ଅର୍ଥ:हे वाणी की ईश्वरी, भक्तों के लिए कल्पलता, समस्त सिद्धियों की स्वामिनी, गद्य-प्राकृत-पद्य की रचना तथा सर्वार्थ सिद्धि देने वाली, नीलकमल-सम तीन नेत्रों वाली, करुणा की सागर! कृपा करके मुझ जैसे को सौभाग्यामृत से सींच दीजिए।
ଖର୍ଵେ ଗର୍ଵସମୂହପୂରିତତନୋ ସର୍ପାଦିଵେଷୋଜ୍ଜ୍ଵଲେ ଵ୍ଯାଘ୍ରତ୍ଵକ୍ପରିଵୀତସୁନ୍ଦରକଟିଵ୍ଯାଧୂତଘଣ୍ଟାଙ୍କିତେ। ସଦ୍ଯଃକୃତ୍ତଗଲଦ୍ରଜଃପରିମିଲନ୍ମୁଣ୍ଡଦ୍ଵଯୀମୂର୍ଦ୍ଧଜ- ଗ୍ରନ୍ଥିଶ୍ରେଣିନୃମୁଣ୍ଡଦାମଲଲିତେ ଭୀମେ ଭଯଂ ନାଶଯ॥୩॥
Kharve garvasamūhapūritatano sarpādiveṣojjvale vyāghratvakparivītasundarakaṭivyādhūtaghaṇṭāṅkite। sadyaḥkṛttagaladrajaḥparimilanmuṇḍadvayīmūrddhaja- granthiśreṇinṛmuṇḍadāmalalite bhīme bhayaṁ nāśaya॥3॥
ଅର୍ଥ:हे ठिगने कद वाली, गर्व से पूर्ण शरीर वाली, सर्पादि आभूषणों से उज्ज्वल, व्याघ्रचर्म से वेष्टित सुंदर कटि में बँधी घण्टियों से अंकित, तत्काल कटे और रक्त बहाते मस्तकों तथा नरमुण्डों की माला से सुसज्जित — हे भीमे! मेरे भय का नाश करो।
ମାଯାନଙ୍ଗଵିକାରରୂପଲଲନାବିନ୍ଦ୍ଵର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାମ୍ବିକେ ହୁଂଫଟ୍କାରମଯି ତ୍ଵମେଵ ଶରଣଂ ମନ୍ତ୍ରାତ୍ମିକେ ମାଦୃଶଃ। ମୂର୍ତିସ୍ତେ ଜନନି ତ୍ରିଧାମଘଟିତା ସ୍ଥୂଲାତିସୂକ୍ଷ୍ମା ପରା ଵେଦାନାଂ ନହି ଗୋଚରା କଥମପି ପ୍ରାଜ୍ଞୈର୍ନୁତାମାଶ୍ରଯେ॥୪॥
Māyānaṅgavikārarūpalalanābindvarddhacandrāmbike huṁphaṭkāramayi tvam eva śaraṇaṁ mantrātmike mādṛśaḥ। mūrtis te janani tridhāmaghaṭitā sthūlātisūkṣmā parā vedānāṁ nahi gocarā kathamapi prājñair nutām āśraye॥4॥
ଅର୍ଥ:हे माया एवं अनंग के विकाररूप, बिंदु और अर्धचंद्र से युक्त, हुँ-फट् स्वरूपा, मंत्रात्मिके माँ! आप ही मुझ जैसे की शरण हैं। हे जननी! आपका विग्रह तीनों धामों से बना — स्थूल, अति सूक्ष्म और पर — वेदों से भी अगोचर है; ज्ञानियों से वंदित उसका मैं आश्रय लेता हूँ।
ତ୍ଵତ୍ପାଦାମ୍ବୁଜସେଵଯା ସୁକୃତିନୋ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସାଯୁଜ୍ଯତାଂ ତସ୍ଯାଃ ଶ୍ରୀପରମେଶ୍ଵରତ୍ରିନଯନବ୍ରହ୍ମାଦିସାମ୍ଯାତ୍ମନଃ। ସଂସାରାମ୍ବୁଧିମଜ୍ଜନେ ପଟୁତନୁର୍ଦେଵେନ୍ଦ୍ରମୁଖ୍ଯାସୁରାନ୍ ମାତସ୍ତେ ପଦସେଵନେ ହି ଵିମୁଖାନ୍ କିଂ ମନ୍ଦଧୀଃ ସେଵତେ॥୫॥
Tvatpādāmbujasevayā sukṛtino gacchanti sāyujyatāṁ tasyāḥ śrīparameśvaratrinayanabrahmādisāmyātmanaḥ। saṁsārāmbudhimajjane paṭutanur devendramukhyāsurān mātas te padasevane hi vimukhān kiṁ mandadhīḥ sevate॥5॥
ଅର୍ଥ:आपके चरण-कमलों की सेवा से पुण्यात्मा सायुज्य मुक्ति पाते हैं और शिव, ब्रह्मा आदि के समान हो जाते हैं। संसार-सागर में डूबने में निपुण तथा आपकी चरण-सेवा से विमुख इन्द्रादि देवताओं की कौन मंदबुद्धि सेवा करेगा?
ମାତସ୍ତ୍ଵତ୍ପଦପଙ୍କଜଦ୍ଵଯରଜୋମୁଦ୍ରାଙ୍କକୋଟୀରିଣସ୍ତେ ଦେଵା ଜଯସଙ୍ଗରେ ଵିଜଯିନୋ ନିଃଶଙ୍କମଙ୍କେ ଗତାଃ। ଦେଵୋଽହଂ ଭୁଵନେ ନ ମେ ସମ ଇତି ସ୍ପର୍ଦ୍ଧାଂ ଵହନ୍ତଃ ପରେ ତତ୍ତୁଲ୍ଯାଂ ନିଯତଂ ଯଥା ଶଶିରଵୀ ନାଶଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି ସ୍ଵଯମ୍॥୬॥
Mātas tvatpadapaṅkajadvayarajomudrāṅkakoṭīriṇas te devā jayasaṅgare vijayino niḥśaṅkam aṅke gatāḥ। devo'haṁ bhuvane na me sama iti spardhāṁ vahantaḥ pare tattulyāṁ niyataṁ yathā śaśiravī nāśaṁ vrajanti svayam॥6॥
ଅର୍ଥ:हे माँ! जिन देवों के मुकुट आपके चरण-रज से अंकित हैं, वे संग्राम में विजयी होकर निःशंक आपकी गोद में रहते हैं; और 'मैं देवता हूँ, मेरे समान कोई नहीं' ऐसी स्पर्धा करने वाले स्वयं ही चंद्र-सूर्य की भाँति नाश को प्राप्त होते हैं।
ତ୍ଵନ୍ନାମସ୍ମରଣାତ୍ପଲାଯନପରାନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଚ ଶକ୍ତା ନ ତେ ଭୂତପ୍ରେତପିଶାଚରାକ୍ଷସଗଣା ଯକ୍ଷଶ୍ଚ ନାଗାଧିପାଃ। ଦୈତ୍ଯା ଦାନଵପୁଙ୍ଗଵାଶ୍ଚ ଖଚରା ଵ୍ଯାଘ୍ରାଦିକା ଜନ୍ତଵୋ ଡାକିନ୍ଯଃ କୁପିତାନ୍ତକଶ୍ଚ ମନୁଜାନ୍ ମାତଃ କ୍ଷଣଂ ଭୂତଲେ॥୭॥
Tvannāmasmaraṇāt palāyanaparān draṣṭuṁ ca śaktā na te bhūtapretapiśācarākṣasagaṇā yakṣaś ca nāgādhipāḥ। daityā dānavapuṅgavāś ca khacarā vyāghrādikā jantavo ḍākinyaḥ kupitāntakaś ca manujān mātaḥ kṣaṇaṁ bhūtale॥7॥
ଅର୍ଥ:आपके नाम-स्मरण मात्र से भूत, प्रेत, पिशाच, राक्षस, यक्ष, नागराज, दैत्य, दानव, खेचर, व्याघ्रादि जीव, डाकिनी और क्रुद्ध यम तक भाग खड़े होते हैं और आपके भक्तों की ओर देख तक नहीं पाते।
ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସିଦ୍ଧିଗଣଶ୍ଚ ପାଦୁକମୁଖାଃ ସିଦ୍ଧାସ୍ତଥା ଵୈରିଣାଂ ସ୍ତମ୍ଭଶ୍ଚାପି ଵରାଙ୍ଗନେ ଗଜଘଟାସ୍ତମ୍ଭସ୍ତଥା ମୋହନମ୍। ମାତସ୍ତ୍ଵତ୍ପଦସେଵଯା ଖଲୁ ନୃଣାଂ ସିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତି ତେ ତେ ଗୁଣାଃ କ୍ଲାନ୍ତଃ କାନ୍ତମନୋଭଵୋଽତ୍ର ଭଵତି କ୍ଷୁଦ୍ରୋଽପି ଵାଚସ୍ପତିଃ॥୮॥
Lakṣmīḥ siddhigaṇaś ca pādukamukhāḥ siddhās tathā vairiṇāṁ stambhaś cāpi varāṅgane gajaghaṭāstambhas tathā mohanam। mātas tvatpadasevayā khalu nṛṇāṁ siddhyanti te te guṇāḥ klāntaḥ kāntamanobhavo'tra bhavati kṣudro'pi vācaspatiḥ॥8॥
ଅର୍ଥ:लक्ष्मी, सिद्धिगण, पादुकादि सिद्धियाँ, शत्रु-स्तंभन, गज-समूह-स्तंभन और मोहन — हे वरांगने! ये सब गुण आपके चरणों की सेवा से मनुष्यों को सिद्ध हो जाते हैं; साधारण थका-हारा मनुष्य भी कामदेव-सा मनोहर और बृहस्पति-सा वाक्पटु हो जाता है।
ତାରାଷ୍ଟକମିଦଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଭକ୍ତିମାନ୍ ଯଃ ପଠେନ୍ନରଃ। ପ୍ରାତର୍ମଧ୍ଯାହ୍ନକାଲେ ଚ ସାଯାହ୍ନେ ନିଯତଃ ଶୁଚିଃ॥୯॥
Tārāṣṭakam idaṁ puṇyaṁ bhaktimān yaḥ paṭhen naraḥ। prātar madhyāhnakāle ca sāyāhne niyataḥ śuciḥ॥9॥
ଅର୍ଥ:जो भक्त नियमित और पवित्र होकर इस पुण्यमय ताराष्टक का प्रातः, मध्याह्न और सायं पाठ करता है, वह कवित्व-शक्ति एवं विद्या पाकर सब शास्त्रों का ज्ञाता बनता है; अक्षय लक्ष्मी पाकर, यथेच्छ भोग भोगकर, कीर्ति, कांति, आरोग्य और सबकी प्रियता प्राप्त कर तथा लोकों में विख्यात होकर अंत में मोक्ष प्राप्त करता है।
ଲଭତେ କଵିତାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଵିଦ୍ଭଵେତ୍। ଲକ୍ଷ୍ମୀମନଶ୍ଵରାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭୋଗାନ୍ଯଥେପ୍ସିତାନ୍॥୧୦॥
Labhate kavitāṁ vidyāṁ sarvaśāstrārthavid bhavet। lakṣmīm anaśvarāṁ prāpya bhuktvā bhogān yathepsitān॥10॥
କୀର୍ତିଂ କାନ୍ତିଂ ଚ ନୈରୁଜ୍ଯଂ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରିଯତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ଵିଖ୍ଯାତିଂ ଚାପି ଲୋକେଷୁ ପ୍ରାପ୍ଯାନ୍ତେ ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୁଯାତ୍॥୧୧॥
Kīrtiṁ kāntiṁ ca nairujyaṁ sarveṣāṁ priyatāṁ vrajet। vikhyātiṁ cāpi lokeṣu prāpyānte mokṣam āpnuyāt॥11॥
ଶବ୍ଦ-ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥ
ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଯେକୌଣସି ଶବ୍ଦରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ
तारा स्तोत्रम् (ताराष्टकम् / नीलसरस्वती स्तोत्रम्) ପାଠର ଲାଭ
Bestows mastery over speech (vak-siddhi), eloquence and poetic genius — Tara is Nilasaraswati, goddess of the word
Grants deep learning and the ability to understand the meaning of all scriptures
Removes fear of ghosts, demons, wild beasts and even death, as the hymn declares they flee at the remembrance of her name
Confers good fortune, imperishable wealth (Lakshmi) and the love and goodwill of all
Grants tantric siddhis such as stambhana (paralysing of foes) and mohana when practised under a guru
Leads the devout reciter, in the end, to liberation (moksha)
तारा स्तोत्रम् (ताराष्टकम् / नीलसरस्वती स्तोत्रम्) ପାଠ ବିଧି
Bathe and purify yourself, sit facing east or north, and recite this Tarashtakam with devotion and concentration, ideally at the three sandhya times — dawn, midday and dusk. Tara is a profound Tantric Mahavidya; her formal mantra-upasana is undertaken under the guidance of a qualified guru, but the stotram may be recited devotionally for the blessings of speech, wisdom and protection. Keep the mind steady and dwell on her form as Nilasaraswati, granter of the word.
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ॐ
ସମ୍ପୂର୍ଣ तारा स्तोत्रम् (ताराष्टकम् / नीलसरस्वती स्तोत्रम्) ଶ୍ଳୋକ-ଶ୍ଳୋକ ଅର୍ଥ ସହିତ ପଢ଼ନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପାଠ ଦେଖନ୍ତୁ