અથાતો બ્રહ્મજિજ્ઞાસા
अथातो ब्रह्मजिज्ञासा in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
આ બ્રહ્મસૂત્ર (વેદાંત સૂત્ર) ના પ્રસિદ્ધ પ્રથમ ચાર સૂત્રો (ચતુઃસૂત્રી) છે, જેની રચના મહર્ષિ બાદરાયણ (વ્યાસ) એ કરી અને જે ઉપનિષદોના ઉપદેશને સુવ્યવસ્થિત કરે છે. પ્રથમ સૂત્ર 'અથ અતઃ' એટલે કે 'હવે, તેથી' થી શરૂ થાય છે, એ ઘોષણા કરતાં કે આવશ્યક સાધનસંપત્તિ પ્રાપ્ત કરી અને એ જાણી લેતાં કે કર્મથી કેવળ અનિત્ય ફળ મળે છે, સાધક અનંત સત્તા બ્રહ્મની જિજ્ઞાસા આરંભ કરે છે. પછીના ત્રણ સૂત્રો બ્રહ્મને તે દર્શાવે છે જેમાંથી જગત ઉત્પન્ન થાય છે, શાસ્ત્રને તેના જ્ઞાનનું સાધન સિદ્ધ કરે છે, અને ઘોષણા કરે છે કે સમસ્ત ઉપનિષદ તેના પર જ એકાગ્ર થાય છે. મળીને તેઓ વેદાંતનો પરમ વિષય ઘોષિત કરે છે — પરમ સત્તાને જાણવાની દૃઢ ઇચ્છા.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Brahma Sutra (Vedanta Sutra) 1.1.1 · Sage Badarayana (traditionally identified with Vyasa) · Ancient (classical period of Vedanta)
બ્રહ્મસૂત્ર, અન્ય મહાન દાર્શનિક ગ્રંથોની જેમ, 'અથ અતઃ' — 'હવે, તેથી' — શબ્દોથી શરૂ થાય છે. ભાષ્યકારો સમજાવે છે કે 'હવે' એ સમય સૂચવે છે જ્યારે સાધક ચતુષ્ટય-સાધન-સંપત્તિ — વિવેક, વૈરાગ્ય, ષટ્સંપત્તિ, અને મુમુક્ષુત્વ — પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો હોય, અને 'તેથી' કારણ સૂચવે છે: એ જોઈને કે કર્મના ફળ અનિત્ય છે, મનુષ્ય નિત્ય તરફ વળે છે. આની સાથે મહર્ષિ બાદરાયણ પોતાના સંપૂર્ણ ગ્રંથનો વિષય ઘોષિત કરે છે — બ્રહ્મની જિજ્ઞાસા. ત્યારબાદ આગળનું સૂત્ર બ્રહ્મને તે રૂપે વ્યાખ્યાયિત કરે છે જેમાંથી આ જગતની ઉત્પત્તિ અને સ્થિતિ થાય છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
વેદાંત શીખવે છે કે આ જ જિજ્ઞાસા, સાચી યોગ્યતા સાથે કરાય ત્યારે, બ્રહ્મના તે પ્રત્યક્ષ જ્ઞાનમાં પરિણમે છે જે અજ્ઞાનને મૂળથી નષ્ટ કરી દે છે; અને તેથી જ પરંપરા માને છે કે બ્રહ્મને જાણવાની સાચી ઇચ્છાનું જાગવું માત્ર, જેનાથી આ સૂત્ર શરૂ થાય છે, આત્માના મુક્તિ તરફના નિર્ણાયક વળાંકને પહેલેથી જ ચિહ્નિત કરી દે છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
અથાતો બ્રહ્મજિજ્ઞાસા ॥ ૧ ॥ જન્માદ્યસ્ય યતઃ ॥ ૨ ॥ શાસ્ત્રયોનિત્વાત્ ॥ ૩ ॥ તત્તુ સમન્વયાત્ ॥ ૪ ॥
athāto brahma-jijñāsā (1.1.1) janmādy asya yataḥ (1.1.2) śāstra-yonitvāt (1.1.3) tat tu samanvayāt (1.1.4)
અર્થ:હવે, તેથી, (આરંભ થાય છે) બ્રહ્મની જિજ્ઞાસા. (૧.૧.૧) બ્રહ્મ તે છે જેમાંથી આ જગતની ઉત્પત્તિ, સ્થિતિ અને લય થાય છે. (૧.૧.૨) કેમ કે (તેના જ્ઞાનનો) સ્રોત શાસ્ત્ર છે. (૧.૧.૩) પરંતુ તે (બ્રહ્મ જ સમસ્ત શાસ્ત્રોનું તાત્પર્ય છે), તેમના સમન્વય (એકવાક્યતા) ને કારણે. (૧.૧.૪)
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
अथातो ब्रह्मजिज्ञासा પાઠના લાભ
બ્રહ્મસૂત્રનું ઉદ્ઘાટન કરે છે, જે ઉપનિષદોને સુવ્યવસ્થિત કરનાર વેદાંત દર્શનનો આધારભૂત ગ્રંથ છે.
મંગળ-શબ્દ 'અથ' (હવે) સ્વયં જ આશીર્વાદ મનાય છે, જે પરમ જિજ્ઞાસા માટે સાધકની તત્પરતા સૂચવે છે.
સ્થાપિત કરે છે કે બ્રહ્મ-જ્ઞાન પરમ લક્ષ્ય છે, જે કર્મના અનિત્ય ફળોથી પર છે.
બ્રહ્મસૂત્ર કે વેદાંતના અધ્યયન પૂર્વે પવિત્ર આરંભ રૂપે જપાય છે.
જિજ્ઞાસા (જાણવાની ઇચ્છા) નો ભાવ જગાડે છે, જે શાસ્ત્રથી પ્રત્યક્ષ આત્મ-જ્ઞાન તરફ લઈ જાય છે.
સાધકને સ્મરણ કરાવે છે કે બ્રહ્મને જાણવાની ઇચ્છા જ મુક્તિ તરફના વળાંકનું બિંદુ છે.
अथातो ब्रह्मजिज्ञासा જપ વિધિ
આ આરંભિક સૂત્રનો શ્રદ્ધાપૂર્વક પાઠ કરો, તેને બ્રહ્મની જિજ્ઞાસાનું પ્રવેશ-દ્વાર માનતાં. 'અથ' (હવે) શબ્દ પર થોભો, એ અનુભવતાં કે આ જ ક્ષણ, સમુચિત તૈયારી પછી, મનને પરમ તરફ વાળવાનો સમય છે. પછી તે વિચારપૂર્વક અનુસંધાનને ગ્રહણ કરો જેને બ્રહ્મસૂત્ર ઉદ્ઘાટિત કરે છે, શક્ય હોય ત્યાં સુધી યોગ્ય ગુરુના સાંનિધ્યમાં. તેને પારંપરિક રીતે વેદાંતના અધ્યયનના આરંભની મંગળ-સ્તુતિ રૂપે જપાય છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ अथातो ब्रह्मजिज्ञासा શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ