ਅਥਾਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਿਜ੍ਞਾਸਾ
अथातो ब्रह्मजिज्ञासा in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਸੂਤਰ (ਵੇਦਾਂਤ ਸੂਤਰ) ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਸੂਤਰ (ਚਤੁਃਸੂਤਰੀ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਬਾਦਰਾਯਣ (ਵਿਆਸ) ਨੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜੋ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਸੂਤਰ 'ਅਥ ਅਤਃ' ਅਰਥਾਤ 'ਹੁਣ, ਇਸ ਲਈ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿ ਆਵਸ਼ਯਕ ਸਾਧਨਸੰਪੱਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਕਰਮ ਤੋਂ ਕੇਵਲ ਅਨਿੱਤ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਸਾਧਕ ਅਨੰਤ ਸੱਤਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਆਰੰਭ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਸੂਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਉਹ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਸਿੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮਸਤ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੀ ਏਕਾਗ੍ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਪਰਮ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇੱਛਾ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Brahma Sutra (Vedanta Sutra) 1.1.1 · Sage Badarayana (traditionally identified with Vyasa) · Ancient (classical period of Vedanta)
ਬ੍ਰਹਮਸੂਤਰ, ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਾਂਗ, 'ਅਥ ਅਤਃ' — 'ਹੁਣ, ਇਸ ਲਈ' — ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਯਕਾਰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਹੁਣ' ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਾਧਕ ਚਤੁਸ਼ਟਯ-ਸਾਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ — ਵਿਵੇਕ, ਵੈਰਾਗ੍ਯ, ਸ਼ਟ੍ਸੰਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਮੁਮੁਕਸ਼ੁਤ੍ਵ — ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ 'ਇਸ ਲਈ' ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਅਨਿੱਤ ਹਨ, ਮਨੁੱਖ ਨਿੱਤ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਬਾਦਰਾਯਣ ਆਪਣੇ ਸੰਪੂਰਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲਾ ਸੂਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਸ ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਵੇਦਾਂਤ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹੀ ਜਿਗਿਆਸਾ, ਸਹੀ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਉਸ ਪ੍ਰਤੱਖ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮੂਲ ਤੋਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਪਰੰਪਰਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਸੱਚੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਜਾਗਣਾ ਮਾਤਰ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸੂਤਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਨਿਰਣਾਇਕ ਮੋੜ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਅਥਾਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਿਜ੍ਞਾਸਾ ॥ ੧ ॥ ਜਨ੍ਮਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਯਤਃ ॥ ੨ ॥ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਨਿਤ੍ਵਾਤ੍ ॥ ੩ ॥ ਤਤ੍ਤੁ ਸਮਨ੍ਵਯਾਤ੍ ॥ ੪ ॥
athāto brahma-jijñāsā (1.1.1) janmādy asya yataḥ (1.1.2) śāstra-yonitvāt (1.1.3) tat tu samanvayāt (1.1.4)
ਅਰਥ:ਹੁਣ, ਇਸ ਲਈ, (ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ। (੧.੧.੧) ਬ੍ਰਹਮ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਸ ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਲਯ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। (੧.੧.੨) ਕਿਉਂਕਿ (ਉਸ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ) ਸ੍ਰੋਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੈ। (੧.੧.੩) ਪਰ ਉਹ (ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸਮਸਤ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਤਾਤਪਰਯ ਹੈ), ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਨਵਯ (ਏਕਵਾਕਯਤਾ) ਕਾਰਨ। (੧.੧.੪)
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
अथातो ब्रह्मजिज्ञासा ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਬ੍ਰਹਮਸੂਤਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੇਦਾਂਤ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਆਧਾਰਭੂਤ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ।
ਮੰਗਲ-ਸ਼ਬਦ 'ਅਥ' (ਹੁਣ) ਆਪ ਹੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਜਿਗਿਆਸਾ ਲਈ ਸਾਧਕ ਦੀ ਤਤਪਰਤਾ ਸੂਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਮ ਦੇ ਅਨਿੱਤ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹਮਸੂਤਰ ਜਾਂ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਆਰੰਭ ਵਜੋਂ ਜਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਗਿਆਸਾ (ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ) ਦਾ ਭਾਵ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਮੋੜ ਦਾ ਬਿੰਦੂ ਹੈ।
अथातो ब्रह्मजिज्ञासा ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਇਸ ਆਰੰਭਿਕ ਸੂਤਰ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਵਕ ਪਾਠ ਕਰੋ, ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼-ਦੁਆਰ ਮੰਨਦਿਆਂ। 'ਅਥ' (ਹੁਣ) ਸ਼ਬਦ 'ਤੇ ਰੁਕੋ, ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿ ਇਹੀ ਪਲ, ਉਚਿਤ ਤਿਆਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨ ਨੂੰ ਪਰਮ ਵੱਲ ਮੋੜਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਵਿਚਾਰਪੂਰਵਕ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਸੂਤਰ ਉਦਘਾਟਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਯੋਗ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਨਿਧਯ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਦੀ ਮੰਗਲ-ਸਤੁਤੀ ਵਜੋਂ ਜਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ अथातो ब्रह्मजिज्ञासा ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ