ਦੁਰ੍ਗਾ ਸੂਕ੍ਤਮ੍
दुर्गा सूक्तम् in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਦੁਰਗਾ ਸੂਕ੍ਤਮ੍ ਰਿਗਵੇਦ ਅਤੇ ਤੈੱਤਿਰੀਯ ਆਰਣ੍ਯਕ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਅਤਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵੈਦਿਕ ਸਤੋਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਨੀ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਆਵਾਹਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਬੇੜੀ ਸਾਗਰ ਪਾਰ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਦੇਵੀ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਆਪਦਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਦੁਰਗਾ' ਨਾਮ ਦਾ ਮੂਲ ਵੀ ਇਸੇ ਸੂਕ੍ਤ ਤੋਂ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Rigveda & Taittiriya Aranyaka (Yajurveda) · Vedic Rishis · 1500-1000 BCE
ਦੁਰਗਾ ਸੂਕ੍ਤਮ੍ ਮਨੁੱਖੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਦਿਵਯ ਇਸਤਰੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਗਵੇਦ ਅਤੇ ਤੈੱਤਿਰੀਯ ਆਰਣ੍ਯਕ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਅਗਨੀ — ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੈਦਿਕ ਮਾਧਿਅਮ — ਦੁਆਰਾ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਆਵਾਹਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਅਸੰਭਵ ਆਪਦਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ 'ਦੁਰਗਾ' ਦੀ ਉਹ ਧਾਰਨਾ ਇਸੇ ਸੂਕ੍ਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਸਤ ਦੁਰਗਾ-ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਮੂਲ ਗ੍ਰੰਥ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਇਸ ਸੂਕ੍ਤ ਵਿੱਚ 'ਸ ਨਃ ਪਰ੍ਸ਼ਦਤਿ ਦੁਰਗਾਣਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਨਾਵੇਵ ਸਿਨ੍ਧੁਂ' ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ — 'ਜਿਵੇਂ ਬੇੜੀ ਸਾਗਰ ਪਾਰ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਆਪਦਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਵੇ।' ਇਹ ਉਪਮਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ: ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਗਰ ਭਾਵੇਂ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋਵੇ, ਦੇਵੀ ਸਵਯੰ ਬੇੜੀ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਰਿਤ੍ਵਿਜਾਂ ਨੇ 3000 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਗਨੀ-ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੂਕ੍ਤ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ — ਰਿਗਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਤੋਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਇਹ ਅਖੰਡ ਪਾਠ-ਪਰੰਪਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਿਰੰਤਰ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਜਪੋ
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ੴ ਜਾਤਵੇਦਸੇ ਸੁਨਵਾਮ ਸੋਮਮਰਾਤੀਯਤੋ ਨਿਦਹਾਤਿ ਵੇਦਃ । ਸ ਨਃ ਪਰ੍ਸ਼ਦਤਿ ਦੁਰ੍ਗਾਣਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਨਾਵੇਵ ਸਿਨ੍ਧੁਂ ਦੁਰਿਤਾਤ੍ਯਗ੍ਨਿਃ ॥
Om jatavedase sunavama somamaratiyato nidahati vedah Sa nah parshadati durgani vishva naveva sindhum duritatyagnih
ਅਰਥ:ਅਸੀਂ ਜਾਤਵੇਦਸ੍ (ਅਗਨੀ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ) ਲਈ ਸੋਮ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ਵਣ ਕਰੀਏ; ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਧਨ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇ। ਉਹ ਅਗਨੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੇੜੀ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸੰਕਟਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਲੰਘਾਏ — ਹਰ ਔਖਿਆਈ ਤੋਂ ਪਾਰ।
ਤਾਮਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਾਂ ਤਪਸਾ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤੀਂ ਵੈਰੋਚਨੀਂ ਕਰ੍ਮਫਲੇਸ਼ੁ ਜੁਸ਼੍ਟਾਮ੍ । ਦੁਰ੍ਗਾਂ ਦੇਵੀਂ ਸ਼ਰਣਮਹਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ ਸੁਤਰਸਿ ਤਰਸੇ ਨਮਃ ॥
Tamagnivarnam tapasa jvalantim vairochanim karmaphaleshu jushtam Durgam devim sharanamaham prapadye sutarasi tarase namah
ਅਰਥ:ਅਗਨੀ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀ, ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਤੇਜੋਮਈ ਸ਼ਕਤੀ, ਕਰਮਫਲ ਲਈ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਉਸ ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ — ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸਾਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ, ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਅਗ੍ਨੇ ਤ੍ਵਂ ਪਾਰਯਾ ਨਵ੍ਯੋ ਅਸ੍ਮਾਨ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਭਿਰਤਿ ਦੁਰ੍ਗਾਣਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾ । ਪੂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਿਥ੍ਵੀ ਬਹੁਲਾ ਨ ਉਰ੍ਵੀ ਭਵਾ ਤੋਕਾਯ ਤਨਯਾਯ ਸ਼ਂਯੋਃ ॥
Agne tvam paraya navyo asman svastibhirati durgani vishva Pushcha prithvi bahula na urvi bhava tokaya tanayaya shamyoh
ਅਰਥ:ਹੇ ਸਤੁਤੀ-ਯੋਗ ਅਗਨੀ, ਸ਼ੁਭ ਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਸੰਕਟਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਓ; ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਅਕਾਸ਼ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੋਣ — ਸਾਡੀ ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣ ਬਖਸ਼ੋ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਨਿ ਨੋ ਦੁਰ੍ਗਹਾ ਜਾਤਵੇਦਃ ਸਿਨ੍ਧੁਂ ਨ ਨਾਵਾ ਦੁਰਿਤਾਤਿਪਰ੍ਸ਼ਿ । ਅਗ੍ਨੇ ਅਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮਨਸਾ ਗ੍ਰਿਣਾਨੋऽਸ੍ਮਾਕਂ ਬੋਧ੍ਯਵਿਤਾ ਤਨੂਨਾਮ੍ ॥
Vishvani no durgaha jatavedah sindhum na nava duritatiparshi Agne atrivanmanasa grinanosmakam bodhyavita tanunam
ਅਰਥ:ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ੍, ਸਾਰੇ ਸੰਕਟਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ, ਜਿਵੇਂ ਬੇੜੀ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਹਰ ਔਖਿਆਈ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਓ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਾਡੇ ਮਨ ਨਾਲ ਅਤ੍ਰਿ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਸਤੁਤੀ-ਯੋਗ, ਸਾਡੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਬਣੋ।
ਪ੍ਰਿਤਨਾਜਿਤਂ ਸਹਮਾਨਮੁਗ੍ਰਮਗ੍ਨਿਂ ਹੁਵੇਮ ਪਰਮਾਤ੍ਸਧਸ੍ਥਾਤ੍ । ਸ ਨਃ ਪਰ੍ਸ਼ਦਤਿ ਦੁਰ੍ਗਾਣਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ਾਮਦ੍ਦੇਵੋ ਅਤਿ ਦੁਰਿਤਾਤ੍ਯਗ੍ਨਿਃ ॥
Pritanajitam sahamanamugramagnim huvema paramatsadhasthat Sa nah parshadati durgani vishva kshamaddevo ati duritatyagnih
ਅਰਥ:ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਉਗਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪਰਮ ਧਾਮ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਆਵਾਹਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਪ੍ਰਚੰਡ ਦੇਵ ਸਾਰੇ ਸੰਕਟਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਲੰਘਾਏ — ਹਰ ਔਖਿਆਈ ਤੋਂ ਪਾਰ।
ਪ੍ਰਤ੍ਨੋਸ਼ਿ ਕਮੀਡ੍ਯੋ ਅਧ੍ਵਰੇਸ਼ੁ ਸਨਾਚ੍ਚ ਹੋਤਾ ਨਵ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਸਿ । ਸ੍ਵਾਂ ਚਾਗ੍ਨੇ ਤਨੁਵਂ ਪਿਪ੍ਰਯਸ੍ਵਾਸ੍ਮਭ੍ਯਂ ਚ ਸੌਭਗਮਾਯਜਸ੍ਵ ॥
Pratnoshi kamidyo adhvareshu sanachcha hota navyashcha satsi Svam chagne tanuvam piprayasvasmabhyam cha saubhagamayajasva
ਅਰਥ:ਹੇ ਆਰਾਧ੍ਯ ਅਗਨੀ, ਤੁਸੀਂ ਯੱਗ-ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਹੋਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਵਿਦਮਾਨ ਹੋ — ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵੀ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਵੀ। ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਸੌਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ।
ਗੋਭਿਰ੍ਜੁਸ਼੍ਟਮਯੁਜੋ ਨਿਸ਼ਿਕ੍ਤਂ ਤਵੇਨ੍ਦ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਣੋਰਨੁਸਂਚਰੇਮ । ਨਾਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਸ਼੍ਠਮਭਿ ਸਂਵਸਾਨੋ ਵੈਸ਼੍ਣਵੀਂ ਲੋਕ ਇਹ ਮਾਦਯਨ੍ਤਾਮ੍ ॥
Gobhirjushtamayujo nishiktam tavendra vishnoranusamcharema Nakasya prishthamabhi samvasano vaishnavim loka iha madayantam
ਅਰਥ:ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਨੁਪਮ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਉਸ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪਰਮ ਪਦ ਦਾ ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰੀਏ। ਦਿਉਲੋਕ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਦੇਵਗਣ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋਣ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
दुर्गा सूक्तम् ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਦੁਰਗਾ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ — ਸਵਯੰ ਰਿਗਵੇਦ ਤੋਂ।
'ਦੁਰਗਾਂ ਦੇਵੀਂ ਸ਼ਰਣਮਹੰ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ' — ਦੁਰਗਾ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰਨ ਸ਼ਰਣਾਗਤੀ।
ਵੈਦਿਕ ਅਗਨੀ-ਯੱਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ — ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਰਾਹੀਂ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਆਵਾਹਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਬੇੜੀ ਸਾਗਰ ਪਾਰ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਭਗਤ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
'ਦੁਰਗਾ' ਨਾਮ ਸਵਯੰ ਇਸੇ ਸੂਕ੍ਤ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ — 'ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਆਪਦਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ'।
ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟ-ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਵੈਦਿਕ ਅਗਨੀ-ਯੱਗਾਂ (ਹੋਮ) ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
दुर्गा सूक्तम् ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਇਹ ਇੱਕ ਵੈਦਿਕ ਸੂਕ੍ਤ ਹੈ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਗਨੀ-ਆਹੁਤੀ (ਹੋਮ/ਹਵਨ) ਸਮੇਂ ਜਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿੱਜੀ ਸਾਧਨਾ ਲਈ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠੋ, ਇੱਕ ਦੀਵਾ ਜਾਂ ਛੋਟੀ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰੋ। ਵੈਦਿਕ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ 11 ਵਾਰ ਜਪੋ। ਮੁੱਖ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ 'ਦੁਰਗਾਂ ਦੇਵੀਂ ਸ਼ਰਣਮਹੰ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ' — ਇਸ ਨੂੰ ਜਪਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰਨ ਸ਼ਰਣਾਗਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ दुर्गा सूक्तम् ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ