गणेश मङ्गलाष्टकम्
अन्य नाम / खोज: ganesha mangalashtakam · ganesh mangalashtakam · gajananaya gangeya · ganapati mangalashtakam · ganesha mangala ashtakam · astu mangalam ganesha
अपनी भाषा/लिपि में पढ़ें
✦ अर्थ
गणेश मङ्गलाष्टकम् भगवान गणेश पर मङ्गल की कामना करता आठ श्लोकों का आनन्दमय स्तोत्र है, जिसकी प्रत्येक पंक्ति 'अस्तु मङ्गलम्' — 'मङ्गल हो' — से समाप्त होती है। यह उन्हें गजानन, गौरी एवं शिव के पुत्र, कार्तिकेय के भ्राता, नागयज्ञोपवीतधारी, अमृत-घट उठाने वाले, तथा समस्त विघ्नों के राजा एवं हर्ता रूप में स्तुत करता है। अन्तिम श्लोक कहता है कि इन आठ पुण्य श्लोकों का आदरपूर्वक पाठ समस्त विघ्नों को दूर करता है, इसीलिए इसे पूजा एवं शुभ कार्यों के आरम्भ में गाया जाता है।
उत्पत्ति और कथा
Traditional Sanskrit Mangalashtakam (Ganapatya tradition) · Unknown (traditional) · Classical / medieval
The Mangalashtakam is a well-loved form of devotional poetry in which eight verses each invoke 'mangalam' — auspiciousness — upon a chosen deity, to be sung at the threshold of worship or any important beginning. This Ganesha Mangalashtakam gathers His most beloved names and images — Gajanana, son of Gauri and Shiva, brother of Skanda, wearer of the serpent-thread, four-armed bearer of the half-moon, the curved-trunked king and remover of obstacles — into a single garland of blessing, so that the devotee opens every undertaking by calling down Ganesha's auspicious grace.
✦ शास्त्रों में वर्णित
It is the custom in countless homes and temples to begin Ganesha worship and every auspicious rite with this Mangalashtakam, trusting its closing promise that reciting the eight holy verses with reverence wards off all obstacles and surrounds the new undertaking with auspiciousness.
सम्पूर्ण पाठ अर्थ सहित
किसी भी पंक्ति या ▶ बटन पर टैप कर सुनें
गजाननाय गाङ्गेयसहजाय सदात्मने । गौरीप्रियतनूजाय गणेशायास्तु मङ्गलम् ॥१॥
gajānanāya gāṅgeya-sahajāya sadātmane । gaurī-priya-tanūjāya gaṇeśāyāstu maṅgalam ॥1॥
अर्थ:गणेश को मङ्गल हो — जो गजानन हैं, कार्तिकेय के भ्राता, सदा आत्मस्वरूप, गौरी के प्रिय पुत्र।
नागयज्ञोपवीताय नतविघ्नविनाशिने । नन्द्यादिगणनाथाय नायकायास्तु मङ्गलम् ॥२॥
nāga-yajñopavītāya nata-vighna-vināśine । nandyādi-gaṇa-nāthāya nāyakāyāstu maṅgalam ॥2॥
अर्थ:उस नायक को मङ्गल हो — जो नाग का यज्ञोपवीत धारण करते हैं, नतजनों के विघ्नों का नाश करते हैं, नन्दी आदि गणों के अधिपति हैं।
इभवक्त्राय चेन्द्रादिवन्दिताय चिदात्मने । ईशानप्रेमपात्राय नायकायास्तु मङ्गलम् ॥३॥
ibha-vaktrāya chendrādi-vanditāya chid-ātmane । īśāna-prema-pātrāya nāyakāyāstu maṅgalam ॥3॥
अर्थ:उस नायक को मङ्गल हो — जो गजमुख हैं, इन्द्रादि से वन्दित, चिदात्मस्वरूप, ईशान (शिव) के प्रेमपात्र।
सुमुखाय सुशुण्डाग्रोत्क्षिप्तामृतघटाय च । सुरवृन्दनिषेव्याय चेष्टदायास्तु मङ्गलम् ॥४॥
sumukhāya su-śuṇḍāgrotkṣiptāmṛta-ghaṭāya cha । sura-vṛnda-niṣevyāya cheṣṭadāyāstu maṅgalam ॥4॥
अर्थ:उस इष्टदाता को मङ्गल हो — जो सुमुख हैं, जो अपनी सुन्दर सूँड के अग्रभाग से अमृत-घट उठाते हैं, देवगणों से सेवित।
चतुर्भुजाय चन्द्रार्धविलसन्मस्तकाय च । चरणावनतानन्ततारणायास्तु मङ्गलम् ॥५॥
chatur-bhujāya chandrārdha-vilasan-mastakāya cha । charaṇāvanatānanta-tāraṇāyāstu maṅgalam ॥5॥
अर्थ:जो अपने चरणों में नत अनन्त जीवों को तारने वाले हैं, चतुर्भुज, जिनके मस्तक पर अर्धचन्द्र शोभित है — उन्हें मङ्गल हो।
वक्रतुण्डाय वटवे वन्द्याय वरदाय च । विरूपाक्षसुतायास्तु विघ्ननाशाय मङ्गलम् ॥६॥
vakra-tuṇḍāya vaṭave vandyāya varadāya cha । virūpākṣa-sutāyāstu vighna-nāśāya maṅgalam ॥6॥
अर्थ:वक्रतुण्ड, वटु (ब्रह्मचारी), वन्द्य, वरद, विरूपाक्ष (शिव) के पुत्र — उनके विघ्ननाश हेतु मङ्गल हो।
प्रमोदमोदरूपाय सिद्धिविज्ञानरूपिणे । प्रकृष्टपापनाशाय फलदायास्तु मङ्गलम् ॥७॥
pramoda-moda-rūpāya siddhi-vijñāna-rūpiṇe । prakṛṣṭa-pāpa-nāśāya phaladāyāstu maṅgalam ॥7॥
अर्थ:उस फलदाता को मङ्गल हो — जो प्रमोद एवं मोद के स्वरूप हैं, सिद्धि एवं विज्ञान के रूप, प्रकृष्ट पापों के नाशक।
मङ्गलं गणनाथाय मङ्गलं हरसूनवे । मङ्गलं विघ्नराजाय विघ्नहर्त्रेऽस्तु मङ्गलम् ॥८॥
maṅgalaṁ gaṇa-nāthāya maṅgalaṁ hara-sūnave । maṅgalaṁ vighna-rājāya vighna-hartre'stu maṅgalam ॥8॥
अर्थ:गणनाथ को मङ्गल, हर के पुत्र को मङ्गल, विघ्नराज को मङ्गल, विघ्नहर्ता को मङ्गल हो।
श्लोकाष्टकमिदं पुण्यं मङ्गलप्रदमादरात् । पठितव्यं प्रयत्नेन सर्वविघ्ननिवृत्तये ॥९॥
ślokāṣṭakam idaṁ puṇyaṁ maṅgala-pradam ādarāt । paṭhitavyaṁ prayatnena sarva-vighna-nivṛttaye ॥9॥
अर्थ:यह पुण्यप्रद, मङ्गलदायक श्लोकाष्टक समस्त विघ्नों की निवृत्ति के लिए आदरपूर्वक एवं प्रयत्नपूर्वक पढ़ना चाहिए।
शब्द-दर-शब्द अर्थ
उच्चारण सुनने के लिए किसी भी शब्द पर क्लिक करें
गणेश मङ्गलाष्टकम् पाठ के लाभ
Invokes mangalam (auspiciousness) upon every undertaking — traditionally sung at the start of worship, weddings and new ventures
Its closing verse promises removal of all obstacles (sarva-vighna-nivritti) to those who recite it with care
Each verse meditates on a different aspect of Ganesha — His form, family, emblems and grace
Cultivates devotion and a positive, auspicious frame of mind
Brings blessings of accomplishment (siddhi), knowledge (vijnana) and the fruits of one's efforts
Said to destroy grievous sins (prakrishta-papa-nasha)
Short and melodious, ideal for daily recitation and group singing on Ganesh Chaturthi
गणेश मङ्गलाष्टकम् जप विधि
Recite this Mangalashtakam at the beginning of puja or any auspicious undertaking to invoke Ganesha's blessing of mangalam. Sit before an image of Ganesha, light a lamp, and offer durva grass and red flowers. Sing the eight verses with reverence, letting each close on the word 'mangalam', and finish with the phalashruti. As the ninth verse advises, it should be recited 'with effort and reverence' for the removal of all obstacles.
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
ये भी पढ़ें
ॐ
Explore more sacred mantras with complete meaning and chanting guides