ਮਨ੍ਤ੍ਰਮਾਤ੍ਰਿਕਾਪੁਸ਼੍ਪਮਾਲਾਸ੍ਤਵਃ
मन्त्रमातृकापुष्पमालास्तवः in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Devotional Sri Vidya / Shakta hymn (Stotrarnava); traditionally attributed to Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya (traditional attribution) · c. 8th century CE (traditional attribution)
The Mantra Matrika Pushpamala Stava is one of the most refined examples of manasa puja in the Sri Vidya tradition. Rather than describing the Goddess's beauty alone, it leads the worshipper step by step through the full ritual of Devi puja — but performed entirely in contemplation. Its deeper secret lies in its structure: the first letters of the verses are held to spell out the Panchadashi, the fifteen-syllable heart-mantra of Sri Vidya, so that to recite the garland is to silently invoke the mantra. For this reason it is treasured by upasakas as both a hymn and a meditative practice.
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
The hymn's own concluding verses declare the fruit of its recitation: the worshipper who offers this garland of mantra-letters at the twilights each day attains a pure mind, has Saraswati dwelling upon his tongue and the world-blessing Lakshmi abiding in his home — the Mother Herself dancing in the lotus of his heart.
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਕਲ੍ਲੋਲੋਲ੍ਲਸਿਤਾਮ੍ਰਿਤਾਬ੍ਧਿਲਹਰੀਮਧ੍ਯੇ ਵਿਰਾਜਨ੍ਮਣਿ- ਦ੍ਵੀਪੇ ਕਲ੍ਪਕਵਾਟਿਕਾਪਰਿਵ੍ਰਿਤੇ ਕਾਦਮ੍ਬਵਾਟ੍ਯੁਜ੍ਜ੍ਵਲੇ । ਰਤ੍ਨਸ੍ਤਮ੍ਭਸਹਸ੍ਰਨਿਰ੍ਮਿਤਸਭਾਮਧ੍ਯੇ ਵਿਮਾਨੋਤ੍ਤਮੇ ਚਿਨ੍ਤਾਰਤ੍ਨਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਜਨਨਿ ਤੇ ਸਿਂਹਾਸਨਂ ਭਾਵਯੇ ॥੧॥
kallolollasitāmṛtābdhi-laharī-madhye virājanmaṇi- dvīpe kalpaka-vāṭikā-parivṛte kādamba-vāṭyujjvale | ratna-stambha-sahasra-nirmita-sabhā-madhye vimānottame cintāratna-vinirmitaṃ janani te siṃhāsanaṃ bhāvaye || 1||
ਅਰਥ:१. हे जननी! मैं चिन्तामणि से निर्मित तुम्हारे सिंहासन का ध्यान करता हूँ — जो अमृत-सागर की उत्ताल तरंगों के मध्य देदीप्यमान मणिद्वीप पर, कल्पवृक्ष एवं कदम्ब के उपवनों से घिरे, सहस्र रत्नस्तम्भों से निर्मित सभा के भीतर श्रेष्ठ विमान में स्थित है।
ਏਣਾਙ੍ਕਾਨਲਭਾਨੁਮਣ੍ਡਲਲਸਚ੍ਛ੍ਰੀਚਕ੍ਰਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਂ ਬਾਲਾਰ੍ਕਦ੍ਯੁਤਿਭਾਸੁਰਾਂ ਕਰਤਲੈਃ ਪਾਸ਼ਾਙ੍ਕੁਸ਼ੌ ਬਿਭ੍ਰਤੀਮ੍ । ਚਾਪਂ ਬਾਣਮਪਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਦਨਾਂ ਕੌਸੁਮ੍ਭਵਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤਾਂ ਤਾਂ ਤ੍ਵਾਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਲਾਵਤਂਸਮਕੁਟਾਂ ਚਾਰੁਸ੍ਮਿਤਾਂ ਭਾਵਯੇ ॥੨॥
eṇāṅkānala-bhānu-maṇḍala-lasacchrīcakra-madhye sthitāṃ bālārka-dyuti-bhāsurāṃ karatalaiḥ pāśāṅkuśau bibhratīm | cāpaṃ bāṇam api prasanna-vadanāṃ kausumbha-vastrānvitāṃ tāṃ tvāṃ candra-kalāvataṃsa-makuṭāṃ cāru-smitāṃ bhāvaye || 2||
ਅਰਥ:२. मैं तुम्हारा ध्यान करता हूँ — जो चन्द्र, अग्नि एवं सूर्य के मण्डलों से दीप्त श्रीचक्र के मध्य विराजमान हो, उदित सूर्य-सी अरुण कान्ति वाली, हाथों में पाश, अंकुश, धनुष एवं बाण धारण किए, प्रसन्न मुख वाली, कुसुम्भ-वस्त्र पहने, चन्द्रकला से अलंकृत मुकुटधारिणी और मधुर मुस्कान वाली हो।
ਈਸ਼ਾਨਾਦਿਪਦਂ ਸ਼ਿਵੈਕਫਲਦਂ ਰਤ੍ਨਾਸਨਂ ਤੇ ਸ਼ੁਭਂ ਪਾਦ੍ਯਂ ਕੁਙ੍ਕੁਮਚਨ੍ਦਨਾਦਿਭਰਿਤੈਰਰ੍ਘ੍ਯਂ ਸਰਤ੍ਨਾਕ੍ਸ਼ਤੈਃ । ਸ਼ੁਦ੍ਧੈਰਾਚਮਨੀਯਕਂ ਤਵ ਜਲੈਰ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਯਾ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਕਾਰੁਣ੍ਯਾਮ੍ਰਿਤਵਾਰਿਧੇ ਤਦਖਿਲਂ ਸਨ੍ਤੁਸ਼੍ਟਯੇ ਕਲ੍ਪਤਾਮ੍ ॥੩॥
īśānādi-padaṃ śivaika-phaladaṃ ratnāsanaṃ te śubhaṃ pādyaṃ kuṅkuma-candanādi-bharitair arghyaṃ saratnākṣataiḥ | śuddhair ācamanīyakaṃ tava jalair bhaktyā mayā kalpitaṃ kāruṇyāmṛta-vāridhe tad akhilaṃ santuṣṭaye kalpatām || 3||
ਅਰਥ:३. ईशान पद पर स्थित, शिवरूपी एकमात्र फल देने वाला यह शुभ रत्नासन, कुंकुम-चन्दन से युक्त पाद्य, रत्न एवं अक्षत से अर्घ्य, और शुद्ध जल से आचमनीय — हे करुणामृत के सागर! भक्तिपूर्वक मेरे द्वारा कल्पित यह सब तुम्हारी सन्तुष्टि के लिए हो।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਯੋਗਿਜਨਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਜਗਜ੍ਜਾਲੇ ਵਿਸ਼ਾਲੇਕ੍ਸ਼ਣੇ ਪ੍ਰਾਲੇਯਾਮ੍ਬੁਪਟੀਰਕੁਙ੍ਕੁਮਲਸਤ੍ਕਰ੍ਪੂਰਮਿਸ਼੍ਰੋਦਕੈਃ । ਗੋਕ੍ਸ਼ੀਰੈਰਪਿ ਨਾਲਿਕੇਰਸਲਿਲੈਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋਦਕੈਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤੈਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦੇਵਿ ਧਿਯਾ ਮਯੈਤਦਖਿਲਂ ਸਨ੍ਤੁਸ਼੍ਟਯੇ ਕਲ੍ਪਤਾਮ੍ ॥੪॥
lakṣye yogi-janasya rakṣita-jagaj-jāle viśālekṣaṇe prāleyāmbu-paṭīra-kuṅkuma-lasat-karpūra-miśrodakaiḥ | go-kṣīrair api nālikera-salilaiḥ śuddhodakair mantritaiḥ snānaṃ devi dhiyā mayaitad akhilaṃ santuṣṭaye kalpatām || 4||
ਅਰਥ:४. हे विशाल नेत्रों वाली, योगिजनों के ध्येय, जगज्जाल की रक्षिके! हिम-शीतल चन्दन, कुंकुम एवं कर्पूर मिश्रित जल से, गोदुग्ध, नारिकेल-जल एवं अभिमन्त्रित शुद्ध जल से — मेरे द्वारा भावना से अर्पित यह स्नान सब तुम्हारी सन्तुष्टि के लिए हो।
ਹ੍ਰੀਙ੍ਕਾਰਾਙ੍ਕਿਤਮਨ੍ਤ੍ਰਲਕ੍ਸ਼ਿਤਤਨੋ ਹੇਮਾਚਲਾਤ੍ਸਞ੍ਚਿਤੈ- ਰ੍ਰਤ੍ਨੈਰੁਜ੍ਜ੍ਵਲਮੁਤ੍ਤਰੀਯਸਹਿਤਂ ਕੌਸੁਮ੍ਭਵਰ੍ਣਾਂਸ਼ੁਕਮ੍ । ਮੁਕ੍ਤਾਸਨ੍ਤਤਿਯਜ੍ਞਸੂਤ੍ਰਮਮਲਂ ਸੌਵਰ੍ਣਤਨ੍ਤੂਦ੍ਭਵਂ ਦਤ੍ਤਂ ਦੇਵਿ ਧਿਯਾ ਮਯੈਤਦਖਿਲਂ ਸਨ੍ਤੁਸ਼੍ਟਯੇ ਕਲ੍ਪਤਾਮ੍ ॥੫॥
hrīṅkārāṅkita-mantra-lakṣita-tano hemācalāt sañcitai- r ratnair ujjvalam uttarīya-sahitaṃ kausumbha-varṇāṃśukam | muktā-santati-yajña-sūtram amalaṃ sauvarṇa-tantūdbhavaṃ dattaṃ devi dhiyā mayaitad akhilaṃ santuṣṭaye kalpatām || 5||
ਅਰਥ:५. हे ह्रीङ्कारयुक्त मन्त्र से लक्षित स्वरूप वाली देवी! स्वर्णगिरि से संचित रत्नों से उज्ज्वल उत्तरीय सहित कुसुम्भ-वर्ण वस्त्र, और स्वर्णतन्तु से बना मुक्तामय निर्मल यज्ञोपवीत — मेरे द्वारा भावना से अर्पित यह सब तुम्हारी सन्तुष्टि के लिए हो।
ਹਂਸੈਰਪ੍ਯਤਿਲੋਭਨੀਯਗਮਨੇ ਹਾਰਾਵਲੀਮੁਜ੍ਜ੍ਵਲਾਂ ਹਿਨ੍ਦੋਲਦ੍ਯੁਤਿਹੀਰਪੂਰਿਤਤਰੇ ਹੇਮਾਙ੍ਗਦੇ ਕਙ੍ਕਣੇ । ਮਞ੍ਜੀਰੌ ਮਣਿਕੁਣ੍ਡਲੇ ਮਕੁਟਮਪ੍ਯਰ੍ਧੇਨ੍ਦੁਚੂਡਾਮਣਿਂ ਨਾਸਾਮੌਕ੍ਤਿਕਮਙ੍ਗੁਲੀਯਕਟਕੌ ਕਾਞ੍ਚੀਮਪਿ ਸ੍ਵੀਕੁਰੁ ॥੬॥
haṃsair apy ati-lobhanīya-gamane hārāvalīm ujjvalāṃ hindola-dyuti-hīra-pūritatare hemāṅgade kaṅkaṇe | mañjīrau maṇi-kuṇḍale makuṭam apy ardhendu-cūḍāmaṇiṃ nāsā-mauktikam aṅgulīya-kaṭakau kāñcīm api svīkuru || 6||
ਅਰਥ:६. हे हंसों को भी लज्जित करने वाली गति वाली! उज्ज्वल हारावली, झूलते हीरों से भरे स्वर्ण-अंगद एवं कंगन, नूपुर, मणिकुण्डल, अर्धचन्द्र-चूड़ामणि युक्त मुकुट, नासा-मौक्तिक, अँगूठियाँ, कटक एवं काञ्ची — इन सबको स्वीकार करो।
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੇ ਘਨਸਾਰਕੁਙ੍ਕੁਮਘਨਸ਼੍ਰੀਗਨ੍ਧਪਙ੍ਕਾਙ੍ਕਿਤਂ ਕਸ੍ਤੂਰੀਤਿਲਕਂ ਚ ਫਾਲਫਲਕੇ ਗੋਰੋਚਨਾਪਤ੍ਰਕਮ੍ । ਗਣ੍ਡਾਦਰ੍ਸ਼ਨਮਣ੍ਡਲੇ ਨਯਨਯੋਰ੍ਦਿਵ੍ਯਾਞ੍ਜਨਂ ਤੇऽਞ੍ਚਿਤਂ ਕਣ੍ਠਾਬ੍ਜੇ ਮ੍ਰਿਗਨਾਭਿਪਙ੍ਕਮਮਲਂ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰੀਤਯੇ ਕਲ੍ਪਤਾਮ੍ ॥੭॥
sarvāṅge ghana-sāra-kuṅkuma-ghana-śrī-gandha-paṅkāṅkitaṃ kastūrī-tilakaṃ ca phāla-phalake gorocanā-patrakam | gaṇḍādarśana-maṇḍale nayanayor divyāñjanaṃ te'ñcitaṃ kaṇṭhābje mṛga-nābhi-paṅkam amalaṃ tvat-prītaye kalpatām || 7||
ਅਰਥ:७. कर्पूर, कुंकुम एवं श्रीगन्ध-चन्दन से तुम्हारे सर्वांग का लेपन, भालप्रदेश पर कस्तूरी-तिलक एवं गोरोचना-पत्र, दर्पण-सम कपोलों पर नेत्रों में दिव्य अंजन, और कण्ठ-कमल पर निर्मल मृगनाभि-पंक — यह सब तुम्हारी प्रीति के लिए हो।
ਕਲ੍ਹਾਰੋਤ੍ਪਲਮਲ੍ਲਿਕਾਮਰੁਵਕੈਃ ਸੌਵਰ੍ਣਪਙ੍ਕੇਰੁਹੈ- ਰ੍ਜਾਤੀਚਮ੍ਪਕਮਾਲਤੀਵਕੁਲਕੈਰ੍ਮਨ੍ਦਾਰਕੁਨ੍ਦਾਦਿਭਿਃ । ਕੇਤਕ੍ਯਾ ਕਰਵੀਰਕੈਰ੍ਬਹੁਵਿਧੈਃ ਕ੍ਲ੍ਰਿਪ੍ਤਾਃ ਸ੍ਰਜੋ ਮਾਲਿਕਾਃ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇਨ ਸਮਰ੍ਪਯਾਮਿ ਵਰਦੇ ਸਨ੍ਤੁਸ਼੍ਟਯੇ ਗ੍ਰਿਹ੍ਯਤਾਮ੍ ॥੮॥
kalhārotpala-mallikā-maruvakaiḥ sauvarṇa-paṅkeruhai- r jātī-campaka-mālatī-vakulakair mandāra-kundādibhiḥ | ketakyā karavīrakair bahu-vidhaiḥ kḷptāḥ srajo mālikāḥ saṅkalpena samarpayāmi varade santuṣṭaye gṛhyatām || 8||
ਅਰਥ:८. हे वरदे! कल्हार, उत्पल, मल्लिका, मरुवक, स्वर्ण-कमल, जाती, चम्पक, मालती, वकुल, मन्दार, कुन्द, केतकी एवं करवीर आदि अनेक पुष्पों से गूँथी मालाएँ मैं सङ्कल्प से अर्पित करता हूँ — तुम्हारी सन्तुष्टि के लिए ग्रहण करो।
ਹਨ੍ਤਾਰਂ ਮਦਨਸ੍ਯ ਨਨ੍ਦਯਸਿ ਯੈਰਙ੍ਗੈਰਨਙ੍ਗੋਜ੍ਜ੍ਵਲੈ- ਰ੍ਯੈਰ੍ਭ੍ਰਿਙ੍ਗਾਵਲਿਨੀਲਕੁਨ੍ਤਲਭਰੈਰ੍ਬਧ੍ਨਾਸਿ ਤਸ੍ਯਾਸ਼ਯਮ੍ । ਤਾਨੀਮਾਨਿ ਤਵਾਮ੍ਬ ਕੋਮਲਤਰਾਣ੍ਯਾਮੋਦਲੀਲਾਗ੍ਰਿਹਾ- ਣ੍ਯਾਮੋਦਾਯ ਦਸ਼ਾਙ੍ਗਗੁਗ੍ਗੁਲੁਘ੍ਰਿਤੈਰ੍ਧੂਪੈਰਹਂ ਧੂਪਯੇ ॥੯॥
hantāraṃ madanasya nandayasi yair aṅgair anaṅgojjvalai- r yair bhṛṅgāvali-nīla-kuntala-bharair badhnāsi tasyāśayam | tānīmāni tavāmba komalatarāṇy āmoda-līlā-gṛhā- ṇy āmodāya daśāṅga-guggulu-ghṛtair dhūpair ahaṃ dhūpaye || 9||
ਅਰਥ:९. हे अम्ब! जिन अनंग-दीप्त अंगों से तुम कामारि शिव को आनन्दित करती हो, और जिन भ्रमर-सम श्याम केशों से उनके चित्त को बाँधती हो — तुम्हारे उन कोमलतर सुगन्ध-लीलागृहों के आमोद हेतु मैं दशांग गुग्गुल एवं घृत के धूप अर्पित करता हूँ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਮੁਜ੍ਜ੍ਵਲਯਾਮਿ ਰਤ੍ਨਨਿਵਹੋਦ੍ਭਾਸ੍ਵਤ੍ਤਰੇ ਮਨ੍ਦਿਰੇ ਮਾਲਾਰੂਪਵਿਲਮ੍ਬਿਤੈਰ੍ਮਣਿਮਯਸ੍ਤਮ੍ਭੇਸ਼ੁ ਸਮ੍ਭਾਵਿਤੈਃ । ਚਿਤ੍ਰੈਰ੍ਹਾਟਕਪੁਤ੍ਰਿਕਾਕਰਧ੍ਰਿਤੈਰ੍ਗਵ੍ਯੈਰ੍ਘ੍ਰਿਤੈਰ੍ਵਰ੍ਧਿਤੈ- ਰ੍ਦਿਵ੍ਯੈਰ੍ਦੀਪਗਣੈਰ੍ਧਿਯਾ ਗਿਰਿਸੁਤੇ ਸਨ੍ਤੁਸ਼੍ਟਯੇ ਕਲ੍ਪਤਾਮ੍ ॥੧੦॥
lakṣmīm ujjvalayāmi ratna-nivahodbhāsvattare mandire mālā-rūpa-vilambitair maṇi-maya-stambheṣu sambhāvitaiḥ | citrair hāṭaka-putrikā-kara-dhṛtair gavyair ghṛtair vardhitai- r divyair dīpa-gaṇair dhiyā girisute santuṣṭaye kalpatām || 10||
ਅਰਥ:१०. हे गिरिसुते! रत्नराशियों से देदीप्यमान तुम्हारे मन्दिर में, मणिमय स्तम्भों पर मालारूप में लटके, स्वर्ण-पुत्रिकाओं के हाथों में धारित, गोघृत से वर्धित विचित्र दिव्य दीप-समूहों से मैं भावना से लक्ष्मी (कान्ति) को उज्ज्वल करता हूँ — तुम्हारी सन्तुष्टि के लिए।
ਹ੍ਰੀਙ੍ਕਾਰੇਸ਼੍ਵਰਿ ਤਪ੍ਤਹਾਟਕਕ੍ਰਿਤੈਃ ਸ੍ਥਾਲੀਸਹਸ੍ਰੈਰ੍ਭ੍ਰਿਤਂ ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਘ੍ਰਿਤਸੂਪਸ਼ਾਕਭਰਿਤਂ ਚਿਤ੍ਰਾਨ੍ਨਭੇਦਂ ਤਥਾ । ਦੁਗ੍ਧਾਨ੍ਨਂ ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਧਿਯੁਤਂ ਮਾਣਿਕ੍ਯਪਾਤ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਮਾਸ਼ਾਪੂਪਸਹਸ੍ਰਮਮ੍ਬ ਸਫਲਂ ਨੈਵੇਦ੍ਯਮਾਵੇਦਯੇ ॥੧੧॥
hrīṅkāreśvari tapta-hāṭaka-kṛtaiḥ sthālī-sahasrair bhṛtaṃ divyānnaṃ ghṛta-sūpa-śāka-bharitaṃ citrānna-bhedaṃ tathā | dugdhānnaṃ madhu-śarkarā-dadhi-yutaṃ māṇikya-pātre sthitaṃ māṣāpūpa-sahasram amba saphalaṃ naivedyam āvedaye || 11||
ਅਰਥ:११. हे ह्रीङ्कारेश्वरि! तप्त स्वर्ण के सहस्र पात्रों में भरे दिव्यान्न, घृत-सूप-शाक से युक्त, विविध चित्रान्न, मधु-शर्करा-दधि सहित माणिक्य-पात्र में स्थित दुग्धान्न, एवं सहस्र माष-अपूप — हे अम्ब! यह सफल नैवेद्य मैं निवेदित करता हूँ।
ਸਚ੍ਛਾਯੈਰ੍ਵਰਕੇਤਕੀਦਲਰੁਚਾ ਤਾਮ੍ਬੂਲਵਲ੍ਲੀਦਲੈਃ ਪੂਗੈਰ੍ਭੂਰਿਗੁਣੈਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਮਧੁਰੈਃ ਕਰ੍ਪੂਰਖਣ੍ਡੋਜ੍ਜ੍ਵਲੈਃ । ਮੁਕ੍ਤਾਚੂਰ੍ਣਵਿਰਾਜਿਤੈਰ੍ਬਹੁਵਿਧੈਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁਜਾਮੋਦਨੈਃ ਪੂਰ੍ਣਾ ਰਤ੍ਨਕਲਾਚਿਕਾ ਤਵ ਮੁਦੇ ਨ੍ਯਸ੍ਤਾ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦੁਮੇ ॥੧੨॥
sacchāyair vara-ketakī-dala-rucā tāmbūla-vallī-dalaiḥ pūgair bhūri-guṇaiḥ sugandhi-madhuraiḥ karpūra-khaṇḍojjvalaiḥ | muktā-cūrṇa-virājitair bahu-vidhair vaktrāmbujāmodanaiḥ pūrṇā ratna-kalācikā tava mude nyastā purastād ume || 12||
ਅਰਥ:१२. हे उमे! सुन्दर केतकी-दल सी कान्ति वाले ताम्बूल-पत्र, अनेक गुणों वाले सुगन्धित-मधुर पूग, कर्पूर-खण्डों से उज्ज्वल, मुक्ताचूर्ण से सुशोभित, मुख-कमल को सुवासित करने वाले — इन अनेक भोग्यों से पूर्ण रत्नकलाचिका तुम्हारे आगे तुम्हारे आमोद के लिए रखी गई है।
ਕਨ੍ਯਾਭਿਃ ਕਮਨੀਯਕਾਨ੍ਤਿਭਿਰਲਙ੍ਕਾਰਾਮਲਾਰਾਰ੍ਤਿਕਾਂ ਪਾਤ੍ਰੇ ਮੌਕ੍ਤਿਕਚਿਤ੍ਰਪਙ੍ਕ੍ਤਿਵਿਲਸਤ੍ਕਰ੍ਪੂਰਦੀਪਾਵਲਿਃ । ਉਤ੍ਤਤ੍ਤਾਲਮ੍ਰਿਦਙ੍ਗਗੀਤਸਹਿਤਂ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯਤ੍ਪਦਾਮ੍ਭੋਰੁਹਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਰਾਧਨਪੂਰ੍ਵਕਂ ਸੁਵਿਹਿਤਂ ਨੀਰਾਜਨਂ ਗ੍ਰਿਹ੍ਯਤਾਮ੍ ॥੧੩॥
kanyābhiḥ kamanīya-kāntibhir alaṅkārāmalārārtikāṃ pātre mauktika-citra-paṅkti-vilasat-karpūra-dīpāvaliḥ | uttat-tāla-mṛdaṅga-gīta-sahitaṃ nṛtyat-padāmbhoruhaṃ mantrārādhana-pūrvakaṃ suvihitaṃ nīrājanaṃ gṛhyatām || 13||
ਅਰਥ:१३. मन्त्र-आराधनापूर्वक भलीभाँति किया गया यह नीराजन ग्रहण करो — जिसे मनोहर कान्ति वाली कन्याएँ निर्मल आरार्तिका-पात्र, मुक्ता-पंक्तियों से दीप्त कर्पूर-दीपावली लिए, ताल-मृदंग-गीत सहित नृत्य करते हुए चरण-कमलों से करती हैं।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ਮੌਕ੍ਤਿਕਲਕ੍ਸ਼ਕਲ੍ਪਿਤਸਿਤਚ੍ਛਤ੍ਰਂ ਤੁ ਧਤ੍ਤੇ ਰਸਾ- ਦਿਨ੍ਦ੍ਰਾਣੀ ਚ ਰਤਿਸ਼੍ਚ ਚਾਮਰਵਰੇ ਧਤ੍ਤੇ ਸ੍ਵਯਂ ਭਾਰਤੀ । ਵੀਣਾਮੇਣਵਿਲੋਚਨਾਃ ਸੁਮਨਸਾਂ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਰਾਗਵ- ਦ੍ਭਾਵੈਰਾਙ੍ਗਿਕਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੈਃ ਸ੍ਫੁਟਰਸਂ ਮਾਤਸ੍ਤਦਾਕਰ੍ਣ੍ਯਤਾਮ੍ ॥੧੪॥
lakṣmīr mauktika-lakṣa-kalpita-sitacchatraṃ tu dhatte rasā- d indrāṇī ca ratiś ca cāmara-vare dhatte svayaṃ bhāratī | vīṇām eṇa-vilocanāḥ sumanasāṃ nṛtyanti tad-rāgava- d bhāvair āṅgika-sāttvikaiḥ sphuṭa-rasaṃ mātas tad ākarṇyatām || 14||
ਅਰਥ:१४. लक्ष्मी प्रेमपूर्वक लाख मोतियों से बना श्वेत छत्र धारण करती हैं; इन्द्राणी एवं रति श्रेष्ठ चामर ढुलाती हैं; भारती (सरस्वती) स्वयं वीणा बजाती हैं; और मृगनयनी देवांगनाएँ उस राग के अनुरूप आंगिक-सात्त्विक भावों से स्फुट रस के साथ नृत्य करती हैं — हे मात:! उसे सुनो।
ਹ੍ਰੀਙ੍ਕਾਰਤ੍ਰਯਸਮ੍ਪੁਟੇਨ ਮਨੁਨੋਪਾਸ੍ਯੇ ਤ੍ਰਯੀਮੌਲਿਭਿ- ਰ੍ਵਾਕ੍ਯੈਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤਨੋ ਤਵ ਸ੍ਤੁਤਿਵਿਧੌ ਕੋ ਵਾ ਕ੍ਸ਼ਮੇਤਾਮ੍ਬਿਕੇ । ਸਲ੍ਲਾਪਾਃ ਸ੍ਤੁਤਯਃ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਸ਼ਤਂ ਸਞ੍ਚਾਰ ਏਵਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਸਂਵੇਸ਼ੋ ਨਮਸਃ ਸਹਸ੍ਰਮਖਿਲਂ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰੀਤਯੇ ਕਲ੍ਪਤਾਮ੍ ॥੧੫॥
hrīṅkāra-traya-sampuṭena manunopāsye trayī-maulibhi- r vākyair lakṣya-tano tava stuti-vidhau ko vā kṣametāmbike | sallāpāḥ stutayaḥ pradakṣiṇa-śataṃ sañcāra evāstu te saṃveśo namasaḥ sahasram akhilaṃ tvat-prītaye kalpatām || 15||
ਅਰਥ:१५. हे अम्बिके! त्रिविध ह्रीङ्कार से सम्पुटित मन्त्र से मैं उपासना करता हूँ; वेदान्त-वाक्यों से लक्षित स्वरूप वाली तुम्हारी स्तुति करने में कौन समर्थ है? मेरे वार्तालाप तुम्हारी स्तुतियाँ हों, मेरा भ्रमण सौ प्रदक्षिणाएँ हो, और मेरा शयन सहस्र नमस्कार — यह सब तुम्हारी प्रीति के लिए हो।
ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਮਾਲਯਾ ਗਿਰਿਸੁਤਾਂ ਯਃ ਪੂਜਯੇਚ੍ਚੇਤਸਾ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਸੁ ਪ੍ਰਤਿਵਾਸਰਂ ਸੁਨਿਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਮਲਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਨਃ । ਚਿਤ੍ਤਾਮ੍ਭੋਰੁਹਮਣ੍ਡਪੇ ਗਿਰਿਸੁਤਾ ਨ੍ਰਿਤ੍ਤਂ ਵਿਧਤ੍ਤੇ ਰਸਾ- ਦ੍ਵਾਣੀ ਵਕ੍ਤ੍ਰਸਰੋਰੁਹੇ ਜਲਧਿਜਾ ਗੇਹੇ ਜਗਨ੍ਮਙ੍ਗਲਾ ॥੧੬॥
śrī-mantrākṣara-mālayā girisutāṃ yaḥ pūjayec cetasā sandhyāsu prati-vāsaraṃ su-niyatas tasyāmalaṃ syān manaḥ | cittāmbhoruha-maṇḍape girisutā nṛttaṃ vidhatte rasā- d vāṇī vaktra-saroruhe jaladhi-jā gehe jagan-maṅgalā || 16||
ਅਰਥ:१६. जो संयमी पुरुष प्रतिदिन सन्ध्याओं में इस मन्त्राक्षर-माला से चित्त में गिरिसुता की पूजा करता है, उसका मन निर्मल हो जाता है — उसके चित्त-कमल के मण्डप में गिरिसुता प्रेमपूर्वक नृत्य करती हैं, उसके मुख-कमल पर सरस्वती और उसके घर में जगन्मंगला लक्ष्मी निवास करती हैं।
ਇਤਿ ਗਿਰਿਵਰਪੁਤ੍ਰੀਪਾਦਰਾਜੀਵਭੂਸ਼ਾ ਭੁਵਨਮਖਿਲਮੇਤਤ੍ਪਾਤੁ ਮਾਤ੍ਰਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ । ਸ਼ਿਵਪਦਮਕਰਨ੍ਦਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨੀਯਂ ਨਿਬਦ੍ਧਾ ਮਦਯਤੁ ਕਵਿਭ੍ਰਿਙ੍ਗਾਨ੍ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਪੁਸ਼੍ਪਮਾਲਾ ॥੧੭॥
iti giri-vara-putrī-pāda-rājīva-bhūṣā bhuvanam akhilam etat pātu mātṛ prasannā | śiva-pada-makaranda-syandinī iyaṃ nibaddhā madayatu kavi-bhṛṅgān mātṛkā-puṣpa-mālā || 17||
ਅਰਥ:१७. इस प्रकार गिरिराजपुत्री के चरण-कमलों का आभूषण, शिव-पद-मकरन्द को स्रवित करती हुई यह 'मातृकापुष्पमाला' — प्रसन्न जगन्माता इसके द्वारा इस समस्त संसार की रक्षा करें, और यह कवि-रूपी भ्रमरों को आनन्द से उन्मत्त करे।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
मन्त्रमातृकापुष्पमालास्तवः ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
A complete manasa puja (mental worship) of Lalita Tripurasundari that requires no external materials — only devotion and imagination
Each verse offers a different upachara (service) to the Goddess, teaching the full sequence of Devi worship
The verse-initials secretly contain the Panchadashi (fifteen-syllable) mantra, making the hymn itself a form of Sri Vidya japa
The closing phala-shruti promises a pure mind, the indwelling of Saraswati in speech, and Lakshmi's abode in the home
Cultivates one-pointed visualisation of the Mother seated in the Sri Chakra on Manidvipa
Bestows devotion, eloquence, prosperity and inner purity on the daily reciter
Especially powerful for those who cannot perform elaborate external puja but wish to worship the Devi fully
मन्त्रमातृकापुष्पमालास्तवः ਪਾਠ ਵਿਧੀ
This is a manasa-puja stotram: as you chant, mentally visualise and offer each upachara to the Goddess in turn — seat Her on the jewelled throne, give the bath, robes, ornaments, sandal-paste, flowers, incense, lamps, food, betel and arati, exactly as the verses describe. Recite slowly at the twilights, holding the image of the Mother seated in the Sri Chakra. Conclude with the sixteenth and seventeenth verses, surrendering all action to Her. No physical materials are needed; the worship is performed entirely in the mind.
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ मन्त्रमातृकापुष्पमालास्तवः ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ