ਮੁਕੁਨ੍ਦਮਾਲਾ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍
मुकुन्दमाला स्तोत्रम् in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Mukunda Mala Stotra (independent devotional work of the Sri Vaishnava / Alwar tradition) · Kulasekhara Alwar (Kulasekhara Perumal) · c. 9th century CE
Kulasekhara was a king of the Chera dynasty of Kerala and a passionate devotee of Lord Vishnu. So absorbed was he in the stories of the Lord that he is said to have once readied his army to rush to Rama's aid while a Ramayana recitation was in progress. Eventually he renounced his kingdom to live as a devotee and is revered as one of the twelve Alwars. The Mukunda Mala is his outpouring of love, a garland of verses asking for nothing but eternal devotion to Mukunda's feet.
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
It is traditionally held that King Kulasekhara's devotion was so complete that he placed his hand into a pot believed to hold a venomous serpent to prove the purity of his Brahmana devotees, and was unharmed by the Lord's grace. Devotees believe that one who recites the Mukunda Mala with sincere love will, like its author, remember the Lord's feet even at the final moment and attain His supreme abode.
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਵਨ੍ਦੇ ਮੁਕੁਨ੍ਦਮਰਵਿਨ੍ਦਦਲਾਯਤਾਕ੍ਸ਼ਂ ਕੁਨ੍ਦੇਨ੍ਦੁਸ਼ਙ੍ਖਦਸ਼ਨਂ ਸ਼ਿਸ਼ੁਗੋਪਵੇਸ਼ਮ੍। ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਦੇਵਵਨਿਤਾਕ੍ਰਿਤਵਨ੍ਦਨਾਙ੍ਘ੍ਰਿਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਰਵਿਨ੍ਦਮਮਲਂ ਮਨਸਾ ਸ੍ਮਰਾਮਿ॥
vande mukundam aravinda-dalāyatākṣaṃ kundendu-śaṅkha-daśanaṃ śiśu-gopa-veṣam | indrādi-deva-vanitā-kṛta-vandanāṅghriṃ dvandvāravindam amalaṃ manasā smarāmi ||
ਅਰਥ:मैं मुकुन्द की वन्दना करता हूँ, जिनके नेत्र कमल-दल के समान विशाल हैं, जिनके दाँत कुन्द-पुष्प, चन्द्रमा और शंख के समान उज्ज्वल हैं, जो बाल-गोप के वेष में हैं, जिनके चरणों की इन्द्रादि देवों की पत्नियाँ वन्दना करती हैं; उन निर्मल चरण-कमलों का मैं मन से स्मरण करता हूँ।
ਸ਼੍ਰੀਵਲ੍ਲਭੇਤਿ ਵਰਦੇਤਿ ਦਯਾਪਰੇਤਿ ਭਕ੍ਤਪ੍ਰਿਯੇਤਿ ਭਵਲੁਣ੍ਠਨਕੋਵਿਦੇਤਿ। ਨਾਥੇਤਿ ਨਾਗਸ਼ਯਨੇਤਿ ਜਗਨ੍ਨਿਵਾਸੇ- ਤ੍ਯਾਲਾਪਨਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦਂ ਕੁਰੁ ਮੇ ਮੁਕੁਨ੍ਦ॥
śrī-vallabheti varadeti dayā-pareti bhakta-priyeti bhava-luṇṭhana-kovideti | nātheti nāga-śayaneti jagan-nivāse- ty ālāpanaṃ prati-padaṃ kuru me mukunda ||
ਅਰਥ:हे मुकुन्द! मुझसे प्रत्येक पद पर यह पुकार कराइए — 'हे श्रीवल्लभ! हे वरद! हे दयालु! हे भक्तप्रिय! हे संसार-बन्धन को हरने में निपुण! हे नाथ! हे शेषशायी! हे जगन्निवास!'
ਜਯਤੁ ਜਯਤੁ ਦੇਵੋ ਦੇਵਕੀਨਨ੍ਦਨੋऽਯਂ ਜਯਤੁ ਜਯਤੁ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣੋ ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣਿਵਂਸ਼ਪ੍ਰਦੀਪਃ। ਜਯਤੁ ਜਯਤੁ ਮੇਘਸ਼੍ਯਾਮਲਃ ਕੋਮਲਾਙ੍ਗੋ ਜਯਤੁ ਜਯਤੁ ਪ੍ਰਿਥ੍ਵੀਭਾਰਨਾਸ਼ੋ ਮੁਕੁਨ੍ਦਃ॥
jayatu jayatu devo devakī-nandano 'yaṃ jayatu jayatu kṛṣṇo vṛṣṇi-vaṃśa-pradīpaḥ | jayatu jayatu megha-śyāmalaḥ komalāṅgo jayatu jayatu pṛthvī-bhāra-nāśo mukundaḥ ||
ਅਰਥ:इन देवकीनन्दन की जय हो, जय हो! वृष्णिवंश के दीपक कृष्ण की जय हो, जय हो! मेघ के समान श्याम, कोमल अंगों वाले की जय हो, जय हो! पृथ्वी का भार हरने वाले मुकुन्द की जय हो, जय हो!
ਮੁਕੁਨ੍ਦ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਯਾਚੇ ਭਵਨ੍ਤਮੇਕਾਨ੍ਤਮਿਯਨ੍ਤਮਰ੍ਥਮ੍। ਅਵਿਸ੍ਮ੍ਰਿਤਿਸ੍ਤ੍ਵਚ੍ਚਰਣਾਰਵਿਨ੍ਦੇ ਭਵੇ ਭਵੇ ਮੇऽਸ੍ਤੁ ਭਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍॥
mukunda mūrdhnā praṇipatya yāce bhavantam ekāntam iyantam artham | avismṛtis tvac-caraṇāravinde bhave bhave me 'stu bhavat-prasādāt ||
ਅਰਥ:हे मुकुन्द! सिर झुकाकर मैं आपसे केवल इतना ही माँगता हूँ — आपकी कृपा से जन्म-जन्म में आपके चरण-कमलों की स्मृति मुझे कभी न भूले।
ਨਾਹਂ ਵਨ੍ਦੇ ਤਵ ਚਰਣਯੋਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਮਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਹੇਤੋਃ ਕੁਮ੍ਭੀਪਾਕਂ ਗੁਰੁਮਪਿ ਹਰੇ ਨਾਰਕਂ ਨਾਪਨੇਤੁਮ੍। ਰਮ੍ਯਾਰਾਮਾਮ੍ਰਿਦੁਤਨੁਲਤਾ ਨਨ੍ਦਨੇ ਨਾਪਿ ਰਨ੍ਤੁਂ ਭਾਵੇ ਭਾਵੇ ਹ੍ਰਿਦਯਭਵਨੇ ਭਾਵਯੇਯਂ ਭਵਨ੍ਤਮ੍॥
nāhaṃ vande tava caraṇayor dvandvam advandva-hetoḥ kumbhī-pākaṃ gurum api hare nārakaṃ nāpanetum | ramyā-rāmā-mṛdu-tanu-latā nandane nāpi rantuṃ bhāve bhāve hṛdaya-bhavane bhāvayeyaṃ bhavantam ||
ਅਰਥ:हे हरि! मैं आपके चरणों में न तो मोक्ष के लिए वन्दना करता हूँ, न भयंकर कुम्भीपाक नरक से बचने के लिए, न नन्दन वन में सुन्दर कोमलांगी स्त्रियों के साथ रमण के लिए; अपितु प्रत्येक अवस्था में अपने हृदय-भवन में मैं आपका ही ध्यान करूँ।
ਨਾਸ੍ਥਾ ਧਰ੍ਮੇ ਨ ਵਸੁਨਿਚਯੇ ਨੈਵ ਕਾਮੋਪਭੋਗੇ ਯਦ੍ਯਦ੍ਭਵ੍ਯਂ ਭਵਤੁ ਭਗਵਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਨੁਰੂਪਮ੍। ਏਤਤ੍ਪ੍ਰਾਰ੍ਥ੍ਯਂ ਮਮ ਬਹੁਮਤਂ ਜਨ੍ਮਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰੇऽਪਿ ਤ੍ਵਤ੍ਪਾਦਾਮ੍ਭੋਰੁਹਯੁਗਗਤਾ ਨਿਸ਼੍ਚਲਾ ਭਕ੍ਤਿਰਸ੍ਤੁ॥
nāsthā dharme na vasu-nicaye naiva kāmopabhoge yad yad bhavyaṃ bhavatu bhagavan pūrva-karmānurūpam | etat prārthyaṃ mama bahu-mataṃ janma-janmāntare 'pi tvat-pādāmbhoruha-yuga-gatā niścalā bhaktir astu ||
ਅਰਥ:न धर्म में, न धन-संचय में, न काम-भोग में मेरी आस्था है। हे भगवन्! पूर्वकर्म के अनुरूप जो होना हो, वह हो। जन्म-जन्मान्तर में भी मेरी यही प्रिय प्रार्थना है — आपके चरण-कमल-युगल में मेरी अचल भक्ति बनी रहे।
ਦਿਵਿ ਵਾ ਭੁਵਿ ਵਾ ਮਮਾਸ੍ਤੁ ਵਾਸੋ ਨਰਕੇ ਵਾ ਨਰਕਾਨ੍ਤਕ ਪ੍ਰਕਾਮਮ੍। ਅਵਧੀਰਿਤਸ਼ਾਰਦਾਰਵਿਨ੍ਦੌ ਚਰਣੌ ਤੇ ਮਰਣੇऽਪਿ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਿ॥
divi vā bhuvi vā mamāstu vāso narake vā narakāntaka prakāmam | avadhīrita-śāradāravindau caraṇau te maraṇe 'pi cintayāmi ||
ਅਰਥ:हे नरकान्तक! स्वर्ग में हो, पृथ्वी पर हो, अथवा नरक में ही — मेरा निवास कहीं भी हो। मरण के समय भी मैं शरद् के कमल को भी तिरस्कृत करने वाले आपके चरणों का ही चिन्तन करूँ।
ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਤ੍ਵਦੀਯਪਦਪਙ੍ਕਜਪਞ੍ਜਰਾਨ੍ਤੇ ਅਦ੍ਯੈਵ ਮੇ ਵਿਸ਼ਤੁ ਮਾਨਸਰਾਜਹਂਸਃ। ਪ੍ਰਾਣਪ੍ਰਯਾਣਸਮਯੇ ਕਫਵਾਤਪਿਤ੍ਤੈਃ ਕਣ੍ਠਾਵਰੋਧਨਵਿਧੌ ਸ੍ਮਰਣਂ ਕੁਤਸ੍ਤੇ॥
kṛṣṇa tvadīya-pada-paṅkaja-pañjarānte adyaiva me viśatu mānasa-rāja-haṃsaḥ | prāṇa-prayāṇa-samaye kapha-vāta-pittaiḥ kaṇṭhāvarodhana-vidhau smaraṇaṃ kutas te ||
ਅਰਥ:हे कृष्ण! मेरे मन रूपी राजहंस आज ही आपके चरण-कमल रूपी पिंजरे में प्रवेश कर जाए; क्योंकि प्राण-प्रयाण के समय कफ-वात-पित्त से कण्ठ अवरुद्ध हो जाने पर आपका स्मरण कहाँ सम्भव होगा?
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
मुकुन्दमाला स्तोत्रम् ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
Awakens pure, motiveless devotion (ananya bhakti) to Lord Vishnu/Krishna
Frees the heart from attachment to wealth, fame and sense-enjoyment
Instills constant remembrance (smarana) of the Lord's lotus feet, even at death
Brings deep inner peace and fearlessness in the face of mortality
Regular recitation is believed to grant the Lord's grace and ultimately liberation (mukti)
A complete, melodious garland of bhakti suitable for daily practice by anyone
मुकुन्दमाला स्तोत्रम् ਪਾਠ ਵਿਧੀ
Bathe and sit calmly facing east before an image of Lord Vishnu or Krishna. Light a lamp, and recite the verses slowly with feeling, dwelling on the meaning of each prayer for devotion. The hymn may be read in full as a single 'garland' or contemplated verse by verse. Conclude by offering the whole recitation at the Lord's lotus feet, praying only for unwavering bhakti.
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ मुकुन्दमाला स्तोत्रम् ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ