ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਭੁਜਙ੍ਗਪ੍ਰਯਾਤ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍
श्री शिव भुजङ्गप्रयात स्तोत्रम् in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Shaiva stotra corpus attributed to Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya (traditionally) · c. 8th century CE
Adi Shankaracharya, the founder of the Advaita Vedanta tradition and establisher of the four mathas, composed numerous lyrical stotras during his travels across India. Several of these — to Shiva, Vishnu, Devi, Ganesha and Subrahmanya — were set in the elegant Bhujanga-prayata metre. This hymn celebrates Shiva as 'Shankara', the auspicious Guru who, like Dakshinamurti, silently bestows Self-knowledge upon seekers, while also adoring his Ardhanarishvara form united with Bhavani.
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
Devotees hold that because the hymn invokes Shiva as Mrityunjaya — the conqueror of death — and ends with the promise that its reciter 'conquers death by Shambhu's grace', earnest recitation during illness or danger is believed to grant protection, fearlessness, and a peaceful, liberated end.
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਕ੍ਰਿਪਾਸਾਗਰਾਯਾਸ਼ੁਕਾਵ੍ਯਪ੍ਰਦਾਯ ਪ੍ਰਣਮ੍ਰਾਖਿਲਾਭੀਸ਼੍ਟਸਨ੍ਦਾਯਕਾਯ। ਯਤੀਨ੍ਦ੍ਰੈਰੁਪਾਸ੍ਯਾਙ੍ਘ੍ਰਿਪਾਥੋਰੁਹਾਯ ਪ੍ਰਬੋਧਪ੍ਰਦਾਤ੍ਰੇ ਨਮਃ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਯ॥੧॥
Kripa-Sagaraya-Ashu-Kavya-Pradaya Pranamra-Akhila-Abhishta-Sandayakaya Yatindrair-Upasya-Anghri-Pathoruhaya Prabodha-Pradatre Namah Shankaraya (1)
ਅਰਥ:उस शंकर को नमस्कार है जो करुणा के सागर हैं, जो शीघ्र ही काव्य-शक्ति प्रदान करते हैं, जो प्रणाम करने वालों की समस्त अभिलाषाएँ पूर्ण करते हैं, जिनके चरण-कमल यतीन्द्रों द्वारा उपासित हैं, और जो आत्मज्ञान का प्रबोध देते हैं।
ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਰੂਪਾਯ ਚਿਨ੍ਮੁਦ੍ਰਿਕੋਦ੍ਯ- ਤ੍ਕਰਾਯੇਸ਼ਪਰ੍ਯਾਯਰੂਪਾਯ ਤੁਭ੍ਯਮ੍। ਮੁਦਾ ਗੀਯਮਾਨਾਯ ਵੇਦੋਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗੈਃ ਸ਼੍ਰਿਤਾਨਨ੍ਦਦਾਤ੍ਰੇ ਨਮਃ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਯ॥੨॥
Chidananda-Rupaya Chinmudrik-Odyat- Karaya-Isha-Paryaya-Rupaya Tubhyam Muda Giyamanaya Vedottamangaih Shrita-Ananda-Datre Namah Shankaraya (2)
ਅਰਥ:उस शंकर को नमस्कार है जिनका स्वरूप चिदानन्द है, जिनका हाथ ज्ञान की चिन्मुद्रा में उठा हुआ है, जो परमेश्वर के ही पर्यायरूप हैं, और जिन्हें उपनिषद् आनन्दपूर्वक गाते हैं।
ਜਟਾਜੂਟਮਧ੍ਯੇ ਪੁਰਾ ਯਾ ਸੁਰਾਣਾਂ ਧੁਨੀ ਸਾਦ੍ਯ ਕਰ੍ਮਨ੍ਦਿਰੂਪਸ੍ਯ ਸ਼ਮ੍ਭੋਃ। ਗਲੇ ਮਲ੍ਲਿਕਾਮਾਲਿਕਾਵ੍ਯਾਜਤਸ੍ਤੇ ਵਿਭਾਤੀਤਿ ਮਨ੍ਯੇ ਨਮਃ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਯ॥੩॥
Jata-Juta-Madhye Pura Ya Suranam Dhuni Sadya Karmandi-Rupasya Shambhoh Gale Mallika-Malika-Vyajatas-Te Vibhati-Iti Manye Namah Shankaraya (3)
ਅਰਥ:जिनकी जटाओं में पहले देवों की नदी (गंगा) बहती थी, अब कर्मन्दि (संन्यासी) रूपधारी शम्भु के कण्ठ पर वही गंगा मानो मल्लिका की माला के बहाने सुशोभित होती है — उन शंकर को नमस्कार।
ਤਟਿਲ੍ਲੋਲਕੇਸ਼ਪ੍ਰਵਾਲਪ੍ਰਭਾਙ੍ਗਂ ਲਸਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਕੋਟਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਧਿਕਾਙ੍ਗਮ੍। ਸੁਧਾਸਾਰਸੌਖ੍ਯਾਨੁਕੂਲਂ ਸ੍ਮਰਾਮਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਸਦਾ ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਲੋਕਨਾਥਮ੍॥੪॥
Tatil-Lola-Kesha-Pravala-Prabha-Angam Lasach-Chandra-Koti-Prakasha-Adhika-Angam Sudha-Sara-Saukhya-Anukulam Smarami Prasannam Sada Shankaram Loka-Natham (4)
ਅਰਥ:मैं उस सदा प्रसन्न लोकनाथ शंकर का स्मरण करता हूँ जिनके अंग विद्युत् सदृश केशों के बीच मूँगे की भाँति दीप्त हैं, जिनका शरीर करोड़ों चन्द्रमाओं से अधिक प्रकाशमान है, और जो अमृतमयी सुख के मूल हैं।
ਪ੍ਰਵਾਲਪ੍ਰਵਾਹਪ੍ਰਭਾਸ਼ੋਣਮਰ੍ਧਂ ਮਰੁਤ੍ਵਨ੍ਮਣਿਸ਼੍ਰੀਮਹਃਸ਼੍ਯਾਮਮਰ੍ਧਮ੍। ਗੁਣਸ੍ਯੂਤਮੇਤਦ੍ਵਪੁਃ ਸ਼ੈਵਮਨ੍ਤਃ ਸ੍ਮਰਾਮਿ ਸ੍ਮਰਾਪਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੋਃ॥੫॥
Pravala-Pravaha-Prabha-Shona-Mardham Marutvan-Mani-Shri-Mahah-Shyama-Mardham Gunasyutam-Etad-Vapuh Shaivam-Antah Smarami Smara-Apatti-Sampatti-Hetoh (5)
ਅਰਥ:जिनका आधा शरीर मूँगे के प्रवाह सा लाल और आधा नीलमणि की कान्ति सा श्याम है — उस एकीभूत शैव (अर्धनारीश्वर) स्वरूप का मैं काम पर विजय रूपी सम्पत्ति के लिए स्मरण करता हूँ।
ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ਮ੍ਭੋ ਗਿਰੀਸ਼ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਿਨ੍ ਤ੍ਵਦੀਯਂ ਸਮਸ੍ਤਂ ਵਿਭਾਤੀਤਿ ਮਨ੍ਯੇ। ਭਵਾਨ੍ਯੇਤਿ ਵਰ੍ਣਤ੍ਰਯਂ ਤੇ ਸਮਸ੍ਤਂ ਨਮਸ੍ਤੇ ਨਮਸ੍ਤੇ ਵਿਭੋ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਯ॥੬॥
Mahadeva Shambho Girisha Trishulin Tvadiyam Samastam Vibhati-Iti Manye Bhavani-Eti Varna-Trayam Te Samastam Namaste Namaste Vibho Shankaraya (6)
ਅਰਥ:हे महादेव, शम्भो, गिरीश, त्रिशूलधारी! यह समस्त जगत् आपका ही प्रकाश है ऐसा मैं मानता हूँ; 'भवानी' ये तीनों अक्षर भी सर्वथा आपके ही हैं। हे विभो शंकर, आपको बार-बार नमस्कार।
ਰੁਚਂ ਤੇ ਦਧਾਨਸ੍ਯ ਪਾਦਾਰਵਿਨ੍ਦੇ ਨਿਮਗ੍ਨਸ੍ਯ ਯੋਗੀਨ੍ਦ੍ਰਵ੍ਰਿਨ੍ਦੈਰਜਸ੍ਰਮ੍। ਸਮੁਦ੍ਯਤ੍ਕ੍ਰਿਪਾਪੂਰਪੂਰ੍ਣੇਕ੍ਸ਼ਣਸ੍ਯ ਨਮਸ੍ਤੇ ਨਮਸ੍ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਾਯ ਤੁਭ੍ਯਮ੍॥੭॥
Rucham Te Dadhanasya Pada-Aravinde Nimagnasya Yogindra-Vrindair-Ajasram Samudyat-Kripa-Pura-Purna-Ikshanasya Namaste Namaste Maheshaya Tubhyam (7)
ਅਰਥ:हे महेश, जिनके चरण-कमलों में योगीन्द्रों के समूह निरन्तर निमग्न रहते हैं, और जिनके नेत्र उमड़ती करुणा से परिपूर्ण हैं — आपको बारम्बार नमस्कार।
ਭਵਾਮ੍ਭੋਧਿਮਗ੍ਨਾਨ੍ ਜਨਾਨ੍ ਦੁਃਖਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਜਗਨ੍ਮਾਤਰਃ ਪਾਹਿ ਦੇਵੇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍। ਨਮਨ੍ਤੀਤਿ ਮਨ੍ਯੇ ਗਿਰੀਸ਼ਾਙ੍ਕਸਂਸ੍ਥਾਂ ਭਵਾਨੀਂ ਨਮਸ੍ਯੇ ਨਮਃ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਯ॥੮॥
Bhava-Ambhodhi-Magnan Janan Duhkha-Yuktan Jagan-Matarah Pahi Deva-Iti Kechit Namanti-Iti Manye Girisha-Anka-Samstham Bhavanim Namasye Namah Shankaraya (8)
ਅਰਥ:'हे देव, संसार-सागर में डूबे दुःखी जनों की रक्षा कीजिए, हे जगन्माता!' — ऐसा कहकर कुछ लोग प्रणाम करते हैं; गिरीश के अंक में स्थित उस भवानी को मैं नमन करता हूँ। शंकर को नमस्कार।
ਇਦਂ ਯੋ ਭੁਜਙ੍ਗਪ੍ਰਯਾਤਂ ਪਠੇਦ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰਿਣੋਤੇ ਸਮਾਧਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੁਸ਼੍ਯਃ। ਸ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁਂ ਵਿਜਿਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸ਼ਮ੍ਭੋਃ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ ਚਿਰਂ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਸਾਯੁਜ੍ਯਮੇਤਿ॥੯॥
Idam Yo Bhujanga-Prayatam Pathed-Va Shrinote Samadhaya Chittam Manushyah Sa Mrityum Vijitya-Ashu Shambhoh Prasadat Chiram Deva-Devasya Sayujyam-Eti (9)
ਅਰਥ:जो मनुष्य चित्त को एकाग्र कर इस भुजङ्गप्रयात स्तोत्र का पाठ अथवा श्रवण करता है, वह शम्भु की कृपा से शीघ्र ही मृत्यु पर विजय पाकर चिरकाल तक देवदेव के सायुज्य को प्राप्त करता है।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
श्री शिव भुजङ्गप्रयात स्तोत्रम् ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
Invokes Shiva as the supreme Guru (Dakshinamurti) who bestows Self-knowledge and awakening
Said to swiftly grant the gift of eloquence and poetry (ashu-kavya)
The phalashruti promises victory over death and eventual union (sayujya) with the Lord
Cultivates one-pointed devotion through its flowing, musical Bhujanga-prayata metre
Fulfils the heartfelt wishes of those who bow with surrender
Calms the mind and steadies it in the remembrance of Shiva and Bhavani
श्री शिव भुजङ्गप्रयात स्तोत्रम् ਪਾਠ ਵਿਧੀ
Recite all nine verses with a calm, concentrated mind, ideally before a Shiva Lingam or an image of Dakshinamurti. The hymn is set in the Bhujanga-prayata metre (four feet of laghu-guru-guru per line), so let the recitation flow smoothly and rhythmically. The final (ninth) verse is the phalashruti and is included in the recitation. Daily chanting, or weekly on Mondays, is traditional.
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ श्री शिव भुजङ्गप्रयात स्तोत्रम् ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ