श्रीराममङ्गलाशासनम्
अन्य नाम / खोज: rama mangalasasanam · mangalam kaushalendraya · mangalam kosalendraya · sri rama mangalam · raama mangalaasaasanam
अपनी भाषा/लिपि में पढ़ें
✦ अर्थ
श्रीराममङ्गलाशासनम् सोलह श्लोकों का प्रिय मङ्गलाशासन है, जिसमें प्रत्येक श्लोक श्रीराम के जीवन की एक गौरवशाली घटना का स्मरण करते हुए उन्हें 'मङ्गलम्' अर्पित करता है — कोसल में जन्म, मिथिला में शिवधनुष भंग, वनवास, राक्षसों का संहार, सेतुबन्ध, रावण पर विजय, तथा अयोध्या में राज्याभिषेक तक। इसकी रचना श्रीवैष्णव परम्परा के महान आचार्य मणवाल मामुनिगल (वरवरमुनि / रम्यजामातृमुनि) ने की है। पूजा एवं रामायण पाठ के अन्त में प्रभु तथा समस्त भक्तों पर आशीर्वाद के लिए इसे गाया जाता है।
उत्पत्ति और कथा
Sri Vaishnava devotional tradition (composed as a benedictory stotra in praise of Lord Rama) · Manavala Mamunigal (Vara Vara Muni / Ramya-Jamatri-Muni), 15th century Sri Vaishnava acharya · 15th century CE
Manavala Mamunigal, one of the most revered acharyas of the Sri Vaishnava Sampradaya, composed this Mangalasasanam as an outpouring of love for Lord Rama. In the spirit of the tradition — where the devotee, beholding the Lord's selfless deeds, fears for him and lovingly wishes him auspiciousness — each verse recounts a heroic episode of the Ramayana and crowns it with 'Mangalam'. The closing verses humbly name the composer and dedicate the benediction to the Lord of the three worlds.
✦ शास्त्रों में वर्णित
Devotees hold that wherever this Mangalasasanam is sung with love at the end of Rama worship, inauspiciousness departs and the grace of Sita-Rama fills the home; it is regarded as the perfect 'sealing' prayer that completes and protects all preceding worship.
सम्पूर्ण पाठ अर्थ सहित
किसी भी पंक्ति या ▶ बटन पर टैप कर सुनें
मङ्गलं कौशलेन्द्राय महनीयगुणाब्धये । चक्रवर्तितनूजाय सार्वभौमाय मङ्गलम् ॥ १॥
Mangalam Kaushalendraya Mahaniyaguṇabdhaye | Chakravartitanujaya Sarvabhaumaya Mangalam || 1||
अर्थ:कोसल के अधिपति, श्रेष्ठ गुणों के सागर, सम्राट दशरथ के पुत्र, सार्वभौम प्रभु श्रीराम का मङ्गल हो।
वेदवेदान्तवेद्याय मेघश्यामलमूर्तये । पुंसां मोहनरूपाय पुण्यश्लोकाय मङ्गलम् ॥ २॥
Veda-Vedanta-Vedyaya Meghashyamalamurtaye | Pumsam Mohanarupaya Punyashlokaya Mangalam || 2||
अर्थ:वेद-वेदान्त से जानने योग्य, मेघ के समान श्यामल मूर्ति वाले, समस्त जनों के मन को मोहने वाले, पुण्यश्लोक श्रीराम का मङ्गल हो।
विश्वामित्रान्तरङ्गाय मिथिलानगरीपतेः । भाग्यानां परिपाकाय भव्यरूपाय मङ्गलम् ॥ ३॥
Vishvamitrantarangaya Mithilanagaripateh | Bhagyanam Paripakaya Bhavyarupaya Mangalam || 3||
अर्थ:विश्वामित्र के अन्तरंग प्रिय, मिथिला के सौभाग्य की परिपक्वता रूप, दिव्य रूप वाले प्रभु का मङ्गल हो।
पितृभक्ताय सततं भ्रातृभिः सह सीतया । नन्दिताखिललोकाय रामभद्राय मङ्गलम् ॥ ४॥
Pitribhaktaya Satatam Bhratribhih Saha Sitaya | Nanditakhilalokaya Ramabhadraya Mangalam || 4||
अर्थ:सदा पितृभक्त, भाइयों एवं सीता के साथ समस्त लोकों को आनन्दित करने वाले रामभद्र का मङ्गल हो।
त्यक्तसाकेतवासाय चित्रकूटविहारिणे । सेव्याय सर्वयमिनां धीरोदयाय मङ्गलम् ॥ ५॥
Tyaktasaketavasaya Chitrakutaviharine | Sevyaya Sarvayaminam Dhirodayaya Mangalam || 5||
अर्थ:साकेत का निवास त्यागकर चित्रकूट में विहार करने वाले, समस्त संयमियों के सेव्य, धीरोदात्त प्रभु का मङ्गल हो।
सौमित्रिणा च जानक्या चापबाणासिधारिणे । संसेव्याय सदा भक्त्या स्वामिने मम मङ्गलम् ॥ ६॥
Saumitrina Cha Janakya Chapabaṇasidharine | Samsevyaya Sada Bhaktya Svamine Mama Mangalam || 6||
अर्थ:लक्ष्मण एवं जानकी के साथ धनुष, बाण और खड्ग धारण करने वाले, सदा भक्तिपूर्वक सेवनीय मेरे स्वामी का मङ्गल हो।
दण्डकारण्यवासाय खरदूषणशत्रवे । गृध्रराजाय भक्ताय मुक्तिदायास्तु मङ्गलम् ॥ ७॥
Dandakaranyavasaya Kharadushanashatrave | Gridhrarajaya Bhaktaya Muktidayastu Mangalam || 7||
अर्थ:दण्डकारण्य में निवास करने वाले, खर-दूषण के शत्रु, गृध्रराज जटायु को मुक्ति देने वाले प्रभु का मङ्गल हो।
सादरं शबरीदत्तफलमूलाभिलाषिणे । सौलभ्यपरिपूर्णाय सत्त्वोद्रिक्ताय मङ्गलम् ॥ ८॥
Sadaram Shabaridatta-Phalamulabhilashine | Saulabhyaparipurnaya Sattvodriktaya Mangalam || 8||
अर्थ:शबरी के दिए फल-मूल को आदरपूर्वक ग्रहण करने वाले, सौलभ्य से परिपूर्ण, सत्त्वगुण से युक्त प्रभु का मङ्गल हो।
हनुमत्समवेताय हरीशाभीष्टदायिने । बालिप्रमथनायास्तु महाधीराय मङ्गलम् ॥ ९॥
Hanumat-Samavetaya Harishabhishtadayine | Balipramathanayastu Mahadhiraya Mangalam || 9||
अर्थ:हनुमान से युक्त होकर सुग्रीव के अभीष्ट को पूर्ण करने वाले, बालि का वध करने वाले महाधीर का मङ्गल हो।
श्रीमते रघुवीराय सेतूल्लङ्घितसिन्धवे । जितराक्षसराजाय रणधीराय मङ्गलम् ॥ १०॥
Shrimate Raghuviraya Setullanghitasindhave | Jitarakshasarajaya Ranadhiraya Mangalam || 10||
अर्थ:समुद्र पर सेतु बाँधकर उसे लाँघने वाले, राक्षसराज को जीतने वाले, रणधीर श्रीरघुवीर का मङ्गल हो।
विभीषणकृते प्रीत्या लङ्काभीष्टप्रदायिने । सर्वलोकशरण्याय श्रीराघवाय मङ्गलम् ॥ ११॥
Vibhishanakrite Pritya Lankabhishtapradayine | Sarvalokasharanyaya Shriraghavaya Mangalam || 11||
अर्थ:प्रेमपूर्वक विभीषण को लङ्का का राज्य देने वाले, समस्त लोकों के शरण्य श्रीराघव का मङ्गल हो।
आसाद्य नगरीं दिव्यामभिषिक्ताय सीतया । राजाधिराजराजाय रामभद्राय मङ्गलम् ॥ १२॥
Asadya Nagarim Divyam-Abhishiktaya Sitaya | Rajadhirajarajaya Ramabhadraya Mangalam || 12||
अर्थ:दिव्य अयोध्या नगरी में पहुँचकर सीता सहित अभिषिक्त हुए, राजाधिराज रामभद्र का मङ्गल हो।
ब्रह्मादिदेवसेव्याय ब्रह्मण्याय महात्मने । जानकीप्राणनाथाय रघुनाथाय मङ्गलम् ॥ १३॥
Brahmadidevasevyaya Brahmanyaya Mahatmane | Janakipranganathaya Raghunathaya Mangalam || 13||
अर्थ:ब्रह्मादि देवों से सेवित, ब्रह्मण्य, महात्मा, जानकी के प्राणनाथ रघुनाथ का मङ्गल हो।
श्रीसौम्यजामातृमुनेः कृपयास्मानुपेयुषे । महते मम नाथाय रघुनाथाय मङ्गलम् ॥ १४॥
Shri-Saumyajamatrimuneh Kripayasmanupeyushe | Mahate Mama Nathaya Raghunathaya Mangalam || 14||
अर्थ:श्रीसौम्यजामातृ मुनि की कृपा से हमें अपनाने वाले, मेरे महान नाथ रघुनाथ का मङ्गल हो।
मङ्गलाशासनपरैर्मदाचार्यपुरोगमैः । सर्वैश्च पूर्वैराचार्यैः सत्कृतायास्तु मङ्गलम् ॥ १५॥
Mangalashasanaparair-Madacharya-Purogamaih | Sarvaishcha Purvairacharyaih Satkritayastu Mangalam || 15||
अर्थ:मङ्गलाशासन में तत्पर मेरे आचार्य आदि एवं समस्त पूर्वाचार्यों से सत्कृत प्रभु का मङ्गल हो।
रम्यजामातृमुनिना मङ्गलाशासनं कृतम् । त्रैलोक्याधिपतिः श्रीमान् करोतु मङ्गलं सदा ॥ १६॥
Ramyajamatrimunina Mangalashasanam Kritam | Trailokyadhipatih Shriman Karotu Mangalam Sada || 16||
अर्थ:रम्यजामातृ मुनि द्वारा रचित यह मङ्गलाशासन है; त्रैलोक्याधिपति श्रीमान् प्रभु सदा मङ्गल करें।
शब्द-दर-शब्द अर्थ
उच्चारण सुनने के लिए किसी भी शब्द पर क्लिक करें
श्रीराममङ्गलाशासनम् पाठ के लाभ
Invokes auspiciousness (mangalam) and divine blessings upon the devotee and the whole household
Each of the sixteen verses is a meditation on a sacred episode of Rama's life, deepening devotion
Traditionally recited at the conclusion of worship, bhajans and Ramayana parayana to seal the merit
Cultivates the loving mood of mangalashasanam — blessing the Lord himself, the hallmark of Sri Vaishnava bhakti
Brings peace, prosperity and the removal of inauspiciousness from the home
Especially powerful on Sri Rama Navami and during the holy month of Chaitra
श्रीराममङ्गलाशासनम् जप विधि
Sit facing an image of Sri Rama with Sita, Lakshmana and Hanuman. Recite all sixteen verses with devotion, ideally as the closing benediction of your puja or Ramayana parayana. Each verse ends with the word 'Mangalam' — let the heart dwell on offering auspiciousness and love to the Lord. It may be sung melodiously and is traditionally rendered at the end of any Rama-related observance.