श्रीरामचन्द्राष्टकम्
अन्य नाम / खोज: sri ramachandra ashtakam · ramachandrashtakam · om chidakaro dhata · ramanatho ramo ramatu mama chitte · ramachandra ashtakam lyrics
अपनी भाषा/लिपि में पढ़ें
✦ अर्थ
श्रीरामचन्द्राष्टकम् ('ॐ चिदाकारो धाता') कवि अमरदास द्वारा रचित आठ श्लोकों का स्तोत्र है, जिसकी प्रत्येक पंक्ति 'रमानाथो रामो रमतु मम चित्ते तु सततम्' — 'रमानाथ राम मेरे चित्त में सदा निवास करें' — इस प्रार्थना से समाप्त होती है। यह रामायण के राम के करुणामय चरितों (शबरी और अहल्या का उद्धार, सुग्रीव और विश्वामित्र से मैत्री) को उनके विष्णु एवं परमात्म स्वरूप के साथ गूँथता है। अन्तिम श्लोक वचन देता है कि जो इसे प्रातःकाल पढ़ता है वह जन्म-मृत्यु का भय त्यागकर राम के परम पद को प्राप्त करता है।
उत्पत्ति और कथा
Traditional Sanskrit hymn (Sri Rama Stotram) · Amaradasa (as named in the hymn's phalashruti) · Traditional
The Sri Ramachandra Ashtakam is a devotional stotra in which the poet Amaradasa adores Lord Rama both as the gentle prince of the Ramayana and as the all-pervading Vishnu and Supreme Self. Across its eight verses he recalls Rama's compassion to Shabari and Ahalya, his friendship with Sugriva and the sage Vishwamitra, and his cosmic forms, ending each verse with the longing that Rama dwell forever in his heart. The closing verse names the poet and sets out the hymn's fruit.
✦ शास्त्रों में वर्णित
The hymn's phalashruti declares its own blessing: whoever recites this stotra at dawn with devotion swiftly sheds the fear of birth and death and the suffering it causes, and is led to the supreme, blessedness-bestowing abode of Rama — the assurance that constant remembrance of Rama in the heart carries the devotee beyond samsara.
सम्पूर्ण पाठ अर्थ सहित
किसी भी पंक्ति या ▶ बटन पर टैप कर सुनें
ॐ चिदाकारो धाता परमसुखदः पावनतनु- र्मुनीन्द्रैर्योगीन्द्रैर्यतिपतिसुरेन्द्रैर्हनुमता। सदा सेव्यः पूर्णो जनकतनयाङ्गः सुरगुरू रमानाथो रामो रमतु मम चित्ते तु सततम्॥
Om Chidakaro Dhata Parama Sukhadah Pavana Tanur- Munindrair Yogindrair Yatipati Surendrair Hanumata Sada Sevyah Purno Janaka Tanaya Angah Suraguru Ramanatho Ramo Ramatu Mama Chitte Tu Satatam
अर्थ:ॐ। चिदाकार, धाता, परम सुख देने वाले, पावन शरीर वाले; मुनीन्द्रों, योगीन्द्रों, यतिपतियों, सुरेन्द्र और हनुमान द्वारा सदा सेव्य; पूर्ण, जिनके अंग में जनकपुत्री (सीता) हैं, देवों के गुरु — वे रमानाथ राम मेरे चित्त में सदा निवास करें।
मुकुन्दो गोविन्दो जनकतनयालालितपदः पदं प्राप्ता यस्याधमकुलभवा चापि शबरी। गिरातीतोऽगम्यो विमलधिषणैर्वेदवचसा रमानाथो रामो रमतु मम चित्ते तु सततम्॥
Mukundo Govindo Janaka Tanaya Lalita Padah Padam Prapta Yasya Adhama Kula Bhava Chapi Shabari Giratito Agamyo Vimala Dhishanair Veda Vachasa Ramanatho Ramo Ramatu Mama Chitte Tu Satatam
अर्थ:मुकुन्द, गोविन्द, जिनके चरण जनकपुत्री द्वारा सेवित हैं; जिनका पद नीच कुल में जन्मी शबरी ने भी प्राप्त किया; वाणी से परे, अगम्य, निर्मलबुद्धि एवं वेदवचनों द्वारा ज्ञेय — वे रमानाथ राम मेरे चित्त में सदा निवास करें।
धराधीशोऽधीशः सुरनरवराणां रघुपतिः किरीटी केयूरी कनककपिशः शोभितवपुः। समासीनः पीठे रविशतनिभे शान्तमनसो रमानाथो रामो रमतु मम चित्ते तु सततम्॥
Dharadhisho Adhishah Sura Nara Varanam Raghupatih Kiriti Keyuri Kanaka Kapishah Shobhita Vapuh Samasinah Pithe Ravi Shata Nibhe Shanta Manaso Ramanatho Ramo Ramatu Mama Chitte Tu Satatam
अर्थ:धराधीश, श्रेष्ठ देवों और मनुष्यों के अधीश, रघुपति; किरीट और केयूर धारण किए, स्वर्णकान्ति, शोभायमान शरीर वाले; सौ सूर्यों के समान देदीप्यमान सिंहासन पर शान्तचित्त विराजमान — वे रमानाथ राम मेरे चित्त में सदा निवास करें।
वरेण्यः शारण्यः कपिपतिसखश्चान्तविधुरो ललाटे काश्मीरो रुचिरगतिभङ्गः शशिमुखः। नराकारो रामो यतिपतिनुतः संसृतिहरो रमानाथो रामो रमतु मम चित्ते तु सततम्॥
Varenyah Sharanyah Kapipati Sakhash Cha Anta Vidhuro Lalate Kashmiro Ruchira Gati Bhangah Shashimukhah Narakaro Ramo Yatipati Nutah Samsriti Haro Ramanatho Ramo Ramatu Mama Chitte Tu Satatam
अर्थ:वरेण्य, शरण्य, कपिपति (सुग्रीव) के सखा, अन्तःशोक से रहित; ललाट पर कुंकुम, मनोहर गति वाले, चन्द्रमुख; मानवरूप राम, यतिपतियों से स्तुत, संसृति को हरने वाले — वे रमानाथ राम मेरे चित्त में सदा निवास करें।
विरूपाक्षः काश्यामुपदिशति यन्नाम शिवदं सहस्रं यन्नाम्नां पठति गिरिजा प्रत्युषसि वै। स्वलोके गायन्तीश्वरविधिमुखा यस्य चरितं रमानाथो रामो रमतु मम चित्ते तु सततम्॥
Virupakshah Kashyam Upadishati Yan Nama Shivadam Sahasram Yan Namnam Pathati Girija Pratyushasi Vai Svaloke Gayantishvara Vidhi Mukha Yasya Charitam Ramanatho Ramo Ramatu Mama Chitte Tu Satatam
अर्थ:जिनके कल्याणकारी नाम का उपदेश विरूपाक्ष (शिव) काशी में देते हैं; जिनके सहस्र नामों का पाठ गिरिजा (पार्वती) प्रति प्रातः करती हैं; जिनका चरित शिव, ब्रह्मा आदि अपने-अपने लोक में गाते हैं — वे रमानाथ राम मेरे चित्त में सदा निवास करें।
परो धीरोऽधीरोऽसुरकुलभवश्चासुरहरः परात्मा सर्वज्ञो नरसुरगणैर्गीतसुयशाः। अहल्याशापघ्नः शरकरऋजुःकौशिकसखो रमानाथो रामो रमतु मम चित्ते तु सततम्॥
Paro Dhiro Adhiro Asura Kula Bhavash Cha Asura Harah Paratma Sarvajno Nara Sura Ganair Gita Suyashah Ahalya Shapaghnah Shara Kara Riju Kaushika Sakho Ramanatho Ramo Ramatu Mama Chitte Tu Satatam
अर्थ:पर, धीर एवं (मानो) अधीर, असुरकुल का नाश करने वाले, असुरहारी; परमात्मा, सर्वज्ञ, नर-सुरगणों द्वारा सुयश गाए गए; अहल्या के शाप का नाश करने वाले, सीधे बाणहस्त वाले, कौशिक (विश्वामित्र) के सखा — वे रमानाथ राम मेरे चित्त में सदा निवास करें।
हृषीकेशः शौरिर्धरणिधरशायी मधुरिपु- रुपेन्द्रो वैकुण्ठो गजरिपुहरस्तुष्टमनसा। बलिध्वंसी वीरो दशरथसुतो नीतिनिपुणो रमानाथो रामो रमतु मम चित्ते तु सततम्॥
Hrishikeshah Shaurir Dharani Dhara Shayi Madhuripur- Upendro Vaikuntho Gaja Ripu Haras Tushta Manasa Balidhvamsi Viro Dasharatha Suto Niti Nipuno Ramanatho Ramo Ramatu Mama Chitte Tu Satatam
अर्थ:हृषीकेश, शौरि, शेषशायी, मधुरिपु; उपेन्द्र, वैकुण्ठ, प्रसन्नमन से गजेन्द्र को ग्राह से छुड़ाने वाले; बलि को दमन करने वाले, वीर, दशरथपुत्र, नीतिनिपुण — वे रमानाथ राम मेरे चित्त में सदा निवास करें।
कविः सौमित्रीड्यः कपटमृगघाती वनचरो रणश्लाघी दान्तो धरणिभरहर्ता सुरनुतः। अमानी मानज्ञो निखिलजनपूज्यो हृदिशयो रमानाथो रामो रमतु मम चित्ते तु सततम्॥
Kavih Saumitri Idyah Kapata Mriga Ghati Vanacharo Rana Shlaghi Danto Dharani Bhara Harta Suranutah Amani Manajno Nikhila Jana Pujyo Hridishayo Ramanatho Ramo Ramatu Mama Chitte Tu Satatam
अर्थ:कवि, सौमित्रि (लक्ष्मण) द्वारा वन्द्य, कपटमृग के घाती, वनचर; रण में श्लाघ्य, दान्त, धरती का भार हरने वाले, सुरों से स्तुत; अमानी होकर भी मान के ज्ञाता, समस्त जनों से पूज्य, हृदय में निवास करने वाले — वे रमानाथ राम मेरे चित्त में सदा निवास करें।
इदं रामस्तोत्रं वरममरदासेन रचितम् उषःकाले भक्त्या यदि पठति यो भावसहितम्। मनुष्यः स क्षिप्रं जनिमृतिभयं तापजनकं परित्यज्य श्रेष्ठं रघुपतिपदं याति शिवदम्॥
Idam Rama Stotram Varam Amaradasena Rachitam Ushahkale Bhaktya Yadi Pathati Yo Bhava Sahitam Manushyah Sa Kshipram Jani Mriti Bhayam Tapa Janakam Parityajya Shreshtham Raghupati Padam Yati Shivadam
अर्थ:जो मनुष्य प्रातःकाल भक्ति और भाव से अमरदास द्वारा रचित इस श्रेष्ठ रामस्तोत्र का पाठ करता है, वह शीघ्र ही जन्म-मृत्यु के भय और ताप को त्यागकर रघुपति के श्रेष्ठ, कल्याणकारी पद को प्राप्त करता है।
शब्द-दर-शब्द अर्थ
उच्चारण सुनने के लिए किसी भी शब्द पर क्लिक करें
श्रीरामचन्द्राष्टकम् पाठ के लाभ
Each verse fixes the mind on the prayer 'may Rama ever dwell in my heart'
Recalls Rama's most beloved deeds — saving Shabari, redeeming Ahalya, befriending Sugriva and Vishwamitra
Affirms Rama as Vishnu (Mukunda, Govinda, Hrishikesha, Vaikuntha) and as the Supreme Self
The phalashruti promises freedom from the fear of birth and death for those who recite it at dawn
Said to lead the devotee to 'Raghupati Padam' — the supreme, blessedness-giving abode of Rama
A soothing, protective prayer ideal for beginning the day with Rama's name
Well suited to Ram Navami, Ekadashi and daily morning worship
श्रीरामचन्द्राष्टकम् जप विधि
The stotra's own closing verse prescribes recitation at dawn (ushah-kala) with devotion and feeling. Bathe, sit before an image of Lord Rama (with Sita, Lakshmana and Hanuman), and recite the eight verses, letting the heart rest on the refrain 'Ramanatho Ramo Ramatu Mama Chitte Tu Satatam' — inviting Rama to dwell forever in your heart. End with the ninth phalashruti verse. Daily morning recitation is the traditional practice.
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
ये भी पढ़ें
ॐ
Explore more sacred mantras with complete meaning and chanting guides