श्री वेङ्कटेश मङ्गलाशासनम्
अन्य नाम / खोज: venkatesha mangalasasanam · venkatesa mangalasasanam · shriyah kantaya kalyana nidhaye · sriyah kanthaya mangalam · balaji mangalam · srinivasa mangalam
अपनी भाषा/लिपि में पढ़ें
✦ अर्थ
श्री वेङ्कटेश मङ्गलाशासनम् तिरुमला-तिरुपति के भगवान् वेङ्कटेश्वर (श्रीनिवास/बालाजी) को समर्पित प्रिय 'मङ्गल-स्तुति' है, जिसके चौदह श्लोकों में से प्रत्येक 'मङ्गलम्' से समाप्त होता है। यह भगवान् को लक्ष्मीपति, परब्रह्म तथा सुलभ रूप में स्तुति करता है और उनके स्वरूप, कटाक्ष एवं धाम पर मङ्गल की कामना करता है। परम्परागत रूप से इसे पूजा के अन्त में भगवान् के मङ्गल की कामना तथा उनकी कृपा प्राप्ति हेतु गाया जाता है।
उत्पत्ति और कथा
Sri Venkatesa Suprabhatam corpus (recited daily at Tirumala); part of the traditional Suprabhatam–Stotram–Prapatti–Mangalasasanam sequence · Traditional; the concluding verse honours Sri Manavala Mamunigal and the earlier acharyas (the Suprabhatam corpus is attributed to Prativadi Bhayankaram Annangaracharya/Anantacharya) · Medieval (Sri Vaishnava tradition)
The Mangalasasanam forms the closing portion of the daily liturgy at the Tirumala temple of Lord Venkateswara. After the Lord is awakened with the Suprabhatam, praised with the Stotram, and surrendered to with the Prapatti, the worship concludes with this Mangalasasanam in which the devotee, brimming with love, wishes long auspiciousness upon the Lord and upon the lineage of acharyas who have ever sung His glory. The Sri Vaishnava idea of mangalasasanam — blessing the Lord out of pure affection rather than asking anything for oneself — is its heart.
✦ शास्त्रों में वर्णित
Devotees of Tirumala hold that to wish the Lord 'Mangalam' with selfless love at the close of His worship is itself the highest reward, for the Lord who detached Himself even from Vaikuntha to dwell among His devotees responds to such love by granting unasked every blessing, prosperity and protection.
सम्पूर्ण पाठ अर्थ सहित
किसी भी पंक्ति या ▶ बटन पर टैप कर सुनें
श्रियः कान्ताय कल्याणनिधये निधयेऽर्थिनाम् । श्रीवेङ्कटनिवासाय श्रीनिवासाय मङ्गलम् ॥ १ ॥
śriyaḥ kāntāya kalyāṇanidhaye nidhaye'rthinām | śrīveṅkaṭanivāsāya śrīnivāsāya maṅgalam || 1 ||
अर्थ:श्री (लक्ष्मी) के प्रियतम, कल्याण के भण्डार, याचकों के आश्रय, श्रीवेङ्कट पर्वत पर निवास करने वाले श्रीनिवास का मङ्गल हो। (1)
लक्ष्मीसविभ्रमालोकसुभ्रूविभ्रमचक्षुषे । चक्षुषे सर्वलोकानां वेङ्कटेशाय मङ्गलम् ॥ २ ॥
lakṣmīsavibhramālokasubhrūvibhramacakṣuṣe | cakṣuṣe sarvalokānāṃ veṅkaṭeśāya maṅgalam || 2 ||
अर्थ:लक्ष्मी की चपल भौंहों के विलासमय दृष्टि-समान नेत्रों वाले, तथा समस्त लोकों के नेत्र-स्वरूप वेङ्कटेश का मङ्गल हो। (2)
श्रीवेङ्कटाद्रिशृङ्गाग्रमङ्गलाभरणाङ्घ्रये । मङ्गलानां निवासाय श्रीनिवासाय मङ्गलम् ॥ ३ ॥
śrīveṅkaṭādriśṛṅgāgramaṅgalābharaṇāṅghraye | maṅgalānāṃ nivāsāya śrīnivāsāya maṅgalam || 3 ||
अर्थ:जिनके चरण वेङ्कटाद्रि के शिखर पर मङ्गलमय आभूषण हैं, समस्त मङ्गलों के निवास उन श्रीनिवास का मङ्गल हो। (3)
सर्वावयवसौन्दर्यसम्पदा सर्वचेतसाम् । सदा सम्मोहनायास्तु वेङ्कटेशाय मङ्गलम् ॥ ४ ॥
sarvāvayavasaundaryasampadā sarvacetasām | sadā sammohanāyāstu veṅkaṭeśāya maṅgalam || 4 ||
अर्थ:अपने प्रत्येक अङ्ग की सौन्दर्य-सम्पदा से समस्त प्राणियों के चित्त को सदा मोहित करने वाले वेङ्कटेश का मङ्गल हो। (4)
नित्याय निरवद्याय सत्यानन्दचिदात्मने । सर्वान्तरात्मने श्रीमद्वेङ्कटेशाय मङ्गलम् ॥ ५ ॥
nityāya niravadyāya satyānandacidātmane | sarvāntarātmane śrīmadveṅkaṭeśāya maṅgalam || 5 ||
अर्थ:नित्य, निर्दोष, सत्य-आनन्द-चित्स्वरूप तथा सबके अन्तरात्मा श्रीमान् वेङ्कटेश का मङ्गल हो। (5)
स्वतः सर्वविदे सर्वशक्तये सर्वशेषिणे । सुलभाय सुशीलाय वेङ्कटेशाय मङ्गलम् ॥ ६ ॥
svataḥ sarvavide sarvaśaktaye sarvaśeṣiṇe | sulabhāya suśīlāya veṅkaṭeśāya maṅgalam || 6 ||
अर्थ:स्वतः सर्वज्ञ, सर्वशक्तिमान्, सबके स्वामी, फिर भी सुलभ एवं सुशील वेङ्कटेश का मङ्गल हो। (6)
परस्मै ब्रह्मणे पूर्णकामाय परमात्मने । प्रयुञ्जे परतत्त्वाय वेङ्कटेशाय मङ्गलम् ॥ ७ ॥
parasmai brahmaṇe pūrṇakāmāya paramātmane | prayuñje paratattvāya veṅkaṭeśāya maṅgalam || 7 ||
अर्थ:परब्रह्म, पूर्णकाम, परमात्मा एवं परम तत्त्व वेङ्कटेश की मैं उपासना करता हूँ; उनका मङ्गल हो। (7)
आकालतत्त्वमश्रान्तमात्मनामनुपश्यताम् । अतृप्त्यमृतरूपाय वेङ्कटेशाय मङ्गलम् ॥ ८ ॥
ākālatattvamaśrāntamātmanāmanupaśyatām | atṛptyamṛtarūpāya veṅkaṭeśāya maṅgalam || 8 ||
अर्थ:समस्त काल तक निरन्तर दर्शन करने वाले योगियों के लिए जो अतृप्त किए जाने वाले अमृतस्वरूप हैं, उन वेङ्कटेश का मङ्गल हो। (8)
प्रायः स्वचरणौ पुंसां शरण्यत्वेन पाणिना । कृपयाऽऽदिशते श्रीमद्वेङ्कटेशाय मङ्गलम् ॥ ९ ॥
prāyaḥ svacaraṇau puṃsāṃ śaraṇyatvena pāṇinā | kṛpayā''diśate śrīmadveṅkaṭeśāya maṅgalam || 9 ||
अर्थ:जो अपने हाथ से कृपापूर्वक अपने ही चरणों को जीवों के शरण-रूप में दर्शाते हैं, उन श्रीमान् वेङ्कटेश का मङ्गल हो। (9)
दयामृततरङ्गिण्यास्तरङ्गैरिव शीतलैः । अपाङ्गैः सिञ्चते विश्वं वेङ्कटेशाय मङ्गलम् ॥ १० ॥
dayāmṛtataraṅgiṇyāstaraṅgairiva śītalaiḥ | apāṅgaiḥ siñcate viśvaṃ veṅkaṭeśāya maṅgalam || 10 ||
अर्थ:दया-अमृत की नदी की शीतल तरङ्गों के समान अपने कटाक्षों से समस्त विश्व को सींचने वाले वेङ्कटेश का मङ्गल हो। (10)
स्रग्भूषाम्बरहेतीनां सुषमावहमूर्तये । सर्वार्तिशमनायास्तु वेङ्कटेशाय मङ्गलम् ॥ ११ ॥
sragbhūṣāmbarahetīnāṃ suṣamāvahamūrtaye | sarvārtiśamanāyāstu veṅkaṭeśāya maṅgalam || 11 ||
अर्थ:माला, आभूषण, वस्त्र एवं आयुधों से शोभायमान विग्रह वाले, समस्त पीड़ाओं का शमन करने वाले वेङ्कटेश का मङ्गल हो। (11)
श्रीवैकुण्ठविरक्ताय स्वामिपुष्करिणीतटे । रमया रममाणाय वेङ्कटेशाय मङ्गलम् ॥ १२ ॥
śrīvaikuṇṭhaviraktāya svāmipuṣkariṇītaṭe | ramayā ramamāṇāya veṅkaṭeśāya maṅgalam || 12 ||
अर्थ:श्रीवैकुण्ठ से भी विरक्त होकर स्वामिपुष्करिणी के तट पर रमा (लक्ष्मी) के साथ रमण करने वाले वेङ्कटेश का मङ्गल हो। (12)
श्रीमत्सुन्दरजामातृमुनिमानसवासिने । सर्वलोकनिवासाय श्रीनिवासाय मङ्गलम् ॥ १३ ॥
śrīmatsundarajāmātṛmunimānasavāsine | sarvalokanivāsāya śrīnivāsāya maṅgalam || 13 ||
अर्थ:श्रीसुन्दरजामातृ मुनि (मणवाल मामुनि) के मानस में निवास करने वाले, समस्त लोकों के आश्रय श्रीनिवास का मङ्गल हो। (13)
मङ्गलाशासनपरैर्मदाचार्यपुरोगमैः । सर्वैश्च पूर्वैराचार्यैः सत्कृतायास्तु मङ्गलम् ॥ १४ ॥
maṅgalāśāsanaparairmadācāryapurogamaiḥ | sarvaiśca pūrvairācāryaiḥ satkṛtāyāstu maṅgalam || 14 ||
अर्थ:मङ्गलाशासन में तत्पर हमारे आचार्यों एवं समस्त पूर्वाचार्यों द्वारा सत्कृत (भगवान्) का मङ्गल हो। (14)
शब्द-दर-शब्द अर्थ
उच्चारण सुनने के लिए किसी भी शब्द पर क्लिक करें
श्री वेङ्कटेश मङ्गलाशासनम् पाठ के लाभ
Invokes the grace and blessings of Lord Venkateswara (Balaji) of Tirumala
Traditionally sung at the conclusion of puja or darshan to wish the Lord auspiciousness
Cultivates deep devotion (bhakti) and surrender to Srinivasa and Lakshmi
Brings peace of mind, removal of afflictions and a sense of the Lord's protection
Considered to attract prosperity and well-being, as Lakshmi resides with the Lord
A short, melodious hymn that devotees of all ages can easily learn and chant daily
श्री वेङ्कटेश मङ्गलाशासनम् जप विधि
Mangalasasanam is sung at the end of worship, after the puja or aarti, as a benediction wishing the Lord well. Sit or stand facing an image of Venkateswara, fold your hands, and recite all fourteen verses melodiously, dwelling on the refrain 'Mangalam' at the end of each verse. It pairs beautifully after the Venkateswara Suprabhatam in the morning or after evening aarti.
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
ये भी पढ़ें
ॐ
Explore more sacred mantras with complete meaning and chanting guides