ਧੂਮਾਵਤੀ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍ (ਧੂਮਾਵਤ੍ਯਸ਼੍ਟਕਮ੍)
धूमावती स्तोत्रम् (धूमावत्यष्टकम्) in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Tantric Shakta tradition; preserved in the Shaktapramoda and Mantramaharnava compilations · Traditional (anonymous); transmitted in the Mahavidya / Dhumavati tantras · Medieval Tantric period
Dhumavati arose, according to one well-known account, when Sati, unable to bear hunger, swallowed Shiva himself; when he asked to be released, she emerged from the smoke as the widow-goddess, ever hungry and inauspicious in worldly terms yet supremely wise. As the seventh Mahavidya she embodies the great void that remains when all forms dissolve. The Dhumavatyashtakam is the principal hymn used in her worship, invoking her fierce, smoky form to drive away every danger.
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
Devotees and tantric texts hold that sincere recitation of the Dhumavatyashtakam during times of crisis can dispel seemingly hopeless misfortune — turning away enemies, lawsuits, disease and poverty — for the hymn itself promises that gods, demons and even wild beasts flee at its mere remembrance, leaving the devotee in peace.
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਯਾਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਮਾਰੀ ਕੁਸੁਮਕਲਿਕਯਾ ਜਾਪਮਾਲਾਂ ਜਪਨ੍ਤੀ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਪ੍ਰੌਢਰੂਪਾ ਵਿਕਸਿਤਵਦਨਾ ਚਾਰੁਨੇਤ੍ਰਾ ਨਿਸ਼ਾਯਾਮ੍। ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਯਾਂ ਵ੍ਰਿਦ੍ਧਰੂਪਾ ਗਲਿਤਕੁਚਯੁਗਾ ਮੁਣ੍ਡਮਾਲਾਂ ਵਹਨ੍ਤੀ ਸਾ ਦੇਵੀ ਦੇਵਦੇਵੀ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਜਨਨੀ ਕਾਲਿਕਾਪਾਤੁ ਯੁਸ਼੍ਮਾਨ੍॥੧॥
Prātar yāsyāt kumārī kusumakalikayā jāpamālāṁ japantī madhyāhne prauḍharūpā vikasitavadanā cārunetrā niśāyām। sandhyāyāṁ vṛddharūpā galitakucayugā muṇḍamālāṁ vahantī sā devī devadevī tribhuvanajananī kālikā pātu yuṣmān॥1॥
ਅਰਥ:प्रातःकाल वह कुमारी रूप में जपमाला फेरती हैं, मध्याह्न में प्रौढ़ रूप में सुंदर मुख और मनोहर नेत्रों वाली, और संध्या में वृद्धा रूप में मुण्डमाला धारण किए होती हैं — वही देवदेवी, त्रिभुवन की जननी कालिका (धूमावती) आप सबकी रक्षा करें।
ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਖਟ੍ਵਾਙ੍ਗਕੋਟੌ ਕਪਿਲਵਰਜਟਾਮਣ੍ਡਲਂ ਪਦ੍ਮਯੋਨੇਃ ਕ੍ਰਿਤ੍ਵਾ ਦੈਤ੍ਯੋਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗੈਃ ਸ੍ਰਜਮੁਰਸਿ ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਸ਼ੇਖਰਂ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਪਕ੍ਸ਼ੈਃ। ਪੂਰ੍ਣਂ ਰਕ੍ਤੈਃ ਸੁਰਾਣਾਂ ਯਮਮਹਿਸ਼ਮਹਾਸ਼੍ਰਿਙ੍ਗਮਾਦਾਯ ਪਾਣੌ ਪਾਯਾਦ੍ਵੋ ਵਨ੍ਦ੍ਯਮਾਨਃ ਪ੍ਰਲਯਮੁਦਿਤਯਾ ਭੈਰਵਃ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਮ੍॥੨॥
Baddhvā khaṭvāṅgakoṭau kapilavarajaṭāmaṇḍalaṁ padmayoneḥ kṛtvā daityottamāṅgaiḥ srajam urasi śiraśśekharaṁ tārkṣyapakṣaiḥ। pūrṇaṁ raktaiḥ surāṇāṁ yamamahiṣamahāśṛṅgam ādāya pāṇau pāyādvo vandyamānaḥ pralayamuditayā bhairavaḥ kālarātryām॥2॥
ਅਰਥ:ब्रह्मा की श्रेष्ठ जटाओं को खट्वांग की कोटि पर बाँधे, वक्ष पर दैत्यों के मस्तकों की माला और गरुड़ के पंखों का शिरोभूषण धारण किए, हाथ में देवताओं के रक्त से भरा यम के महिष का विशाल शृंग लिए हुए — प्रलयकाल में पूजित एवं प्रसन्न वह भैरव कालरात्रि में आपकी रक्षा करें।
ਚਰ੍ਵਨ੍ਤੀਮਸ੍ਥਿਖਣ੍ਡਂ ਪ੍ਰਕਟਕਟਕਟਾਸ਼ਬ੍ਦਸਙ੍ਘਾਤਮੁਗ੍ਰਂ ਕੁਰ੍ਵਾਣਿ ਪ੍ਰੇਤਮਧ੍ਯੇ ਕਹਹਕਹਕਹਾਹਾਸ੍ਯਮੁਗ੍ਰਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਙ੍ਗੀ। ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਿਤ੍ਯਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਂ ਡਮਰੁਡਿਮਡਿਮਾਂ ਸ੍ਫਾਰਯਨ੍ਤੀਂ ਮੁਖਾਬ੍ਜਂ ਪਾਯਾਨ੍ਨਸ਼੍ਚਣ੍ਡਿਕੇਯਂ ਝਝਮਝਮਝਮਾ ਜਲ੍ਪਮਾਨਾ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੀ॥੩॥
Carvantīm asthikhaṇḍaṁ prakaṭakaṭakaṭāśabdasaṅghātam ugraṁ kurvāṇi pretamadhye kahahakahakahāhāsyam ugraṁ kṛśāṅgī। nityaṁ nityaprasaktāṁ ḍamaruḍimaḍimāṁ sphārayantīṁ mukhābjaṁ pāyānnaś caṇḍikeyaṁ jhajhamajhamajhamā jalpamānā bhramantī॥3॥
ਅਰਥ:कृशकाय, अस्थिखण्डों को कटकट शब्द के साथ चबाती हुई, प्रेतों के बीच 'कहह-कहकहा' का भयंकर अट्टहास करती, सदा तल्लीन, डमरू को 'डिम-डिम' बजाती, मुखकमल को विस्तृत करती और 'झम-झम' बोलती हुई घूमती — वह चण्डिका हमारी रक्षा करें।
ਵਾਮੇ ਕਰ੍ਣੇ ਮ੍ਰਿਗਾਙ੍ਕਂ ਪ੍ਰਲਯਪਰਿਗਤਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਸੂਰ੍ਯਬਿਮ੍ਬਂ ਕਣ੍ਠੇ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਹਾਰਂ ਵਰਵਿਕਟਜਟਾਜੂਟਕੇ ਮੁਣ੍ਡਮਾਲਾਮ੍। ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਕ੍ਰਿਤ੍ਵੋਰਗੇਨ੍ਦ੍ਰਧ੍ਵਜਨਿਕਰਯੁਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਙ੍ਕਾਲਭਾਰਂ ਸਂਹਾਰੇ ਧਾਰਯਨ੍ਤੀ ਮਮ ਹਰਤੁ ਭਯਂ ਭਦ੍ਰਦਾ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ॥੪॥
Vāme karṇe mṛgāṅkaṁ pralayaparigataṁ dakṣiṇe sūryabimbaṁ kaṇṭhe nakṣatrahāraṁ varavikaṭajaṭājūṭake muṇḍamālām। skandhe kṛtvoragendradhvajanikarayutaṁ brahmakaṅkālabhāraṁ saṁhāre dhārayantī mama haratu bhayaṁ bhadradā bhadrakālī॥4॥
ਅਰਥ:बाएँ कान में चन्द्र, दाएँ में प्रलयगत सूर्यबिम्ब, कण्ठ में नक्षत्रों का हार, विकट जटाजूट पर मुण्डमाला, कंधे पर नागराज ध्वज और ब्रह्मा के कंकाल का भार धारण किए — संहारकाल में सबको धारण करने वाली कल्याणदायिनी भद्रकाली मेरे भय को हर लें।
ਧੂਮਾਵਤ੍ਯਸ਼੍ਟਕਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਾਪਦ੍ਵਿਨਿਵਾਰਕਮ੍। ਯਃ ਪਠੇਤ੍ ਸਾਧਕੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਵਾਞ੍ਛਿਤਾਮ੍॥੫॥
Dhūmāvatyaṣṭakaṁ puṇyaṁ sarvāpadvinivārakam। yaḥ paṭhet sādhako bhaktyā siddhiṁ vindati vāñchitām॥5॥
ਅਰਥ:यह पुण्यमय धूमावत्यष्टक समस्त आपत्तियों का निवारण करता है; जो साधक भक्तिपूर्वक इसका पाठ करता है वह अभीष्ट सिद्धि प्राप्त करता है। महान विपत्ति, महाघोर भय, महारोग, महायुद्ध में; शत्रु-उच्चाटन, मारण और प्राणियों के मोहन में — जो इस स्तोत्र का पाठ करता है, हे देवी, वह सर्वत्र सिद्धि पाता है। देव, दानव, गंधर्व, यक्ष, राक्षस, सर्प, सिंह, व्याघ्र आदि सभी इस स्तोत्र के स्मरणमात्र से बहुत दूर भाग जाते हैं, फिर मनुष्यादि की तो बात ही क्या। हे देवेशि! इस स्तोत्र से भूतल पर क्या सिद्ध नहीं होता? सर्वत्र शांति होती है और अंत में जीव निर्वाण को प्राप्त होता है।
ਮਹਾਪਦਿ ਮਹਾਘੋਰੇ ਮਹਾਰੋਗੇ ਮਹਾਰਣੇ। ਸ਼ਤ੍ਰੂਚ੍ਚਾਟੇ ਮਾਰਣਾਦੌ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਮੋਹਨੇ ਤਥਾ॥੬॥
Mahāpadi mahāghore mahāroge mahāraṇe। śatrūccāṭe māraṇādau jantūnāṁ mohane tathā॥6॥
ਪਠੇਤ੍ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮਿਦਂ ਦੇਵਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਿਦ੍ਧਿਭਾਗ੍ਭਵੇਤ੍। ਦੇਵਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਪਨ੍ਨਗਾਃ॥੭॥
Paṭhet stotram idaṁ devi sarvatra siddhibhāg bhavet। devadānavagandharvā yakṣarākṣasapannagāḥ॥7॥
ਸਿਂਹਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਦਿਕਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਸ੍ਮਰਣਮਾਤ੍ਰਤਃ। ਦੂਰਾਦ੍ਦੂਰਤਰਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਮਾਨੁਸ਼ਾਦਯਃ॥੮॥
Siṁhavyāghrādikāssarve stotrasmaraṇamātrataḥ। dūrāddūrataraṁ yānti kiṁ punar mānuṣādayaḥ॥8॥
ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਦੇਵੇਸ਼ਿ ਕਿਂ ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ਭੂਤਲੇ। ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਭਵੇਦ੍ਦੇਵਿ ਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਿਰ੍ਵਾਣਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍॥੯॥
Stotreṇānena deveśi kiṁ na siddhyati bhūtale। sarvaśāntir bhaved devi hyante nirvāṇatāṁ vrajet॥9॥
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
धूमावती स्तोत्रम् (धूमावत्यष्टकम्) ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
Wards off all calamities, accidents and great dangers (sarva-apad-nivaraka), as the hymn itself declares
Drives away enemies, evil spirits, ghosts and negative forces by mere remembrance
Grants protection in lawsuits, debts, disease, poverty and times of crisis — Dhumavati is the remover of misfortune
Fulfils the sincere devotee's cherished desires and grants tantric siddhis
Bestows deep detachment (vairagya) and freedom from worldly craving
Brings ultimate peace of mind and, in the end, liberation (nirvana)
धूमावती स्तोत्रम् (धूमावत्यष्टकम्) ਪਾਠ ਵਿਧੀ
Dhumavati is a fierce Mahavidya traditionally worshipped outside the home, at night, or in cremation grounds, and often for nivritti (cessation of trouble) rather than worldly gain. Bathe and sit facing a chosen direction with a simple offering (she is the 'widow' goddess and is offered plain or pungent items rather than sweets or flowers of luxury). Light a lamp, invoke her with reverence, and recite the eight verses with concentration, followed by the phala-shruti. It is best learned and practised under the guidance of a qualified guru. Householders seeking only auspiciousness may simply recite it with devotion for protection and removal of obstacles.
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ धूमावती स्तोत्रम् (धूमावत्यष्टकम्) ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ