Mantra.Tips
shivajyotirlingastotratwelve-jyotirlinga

द्वादश ज्योतिर्लिंग स्तोत्र

🕉️ hindu·📿 1× जप·🕐 सायं और प्रातः (सायं-प्रातः), विशेषकर सोमवार को, संपूर्ण श्रावण मास में और महाशिवरात्रि को·📜 Traditional Shaiva stotra, widely attributed to Adi Shankaracharya

अन्य नाम / खोज: saurashtre somanatham cha shrishaile mallikarjunam · dwadasa jyotirlinga stotram lyrics · dwadasa jyotirlinga stotra

Share:

अर्थ

द्वादश ज्योतिर्लिंग स्तोत्र एक संक्षिप्त शैव स्तोत्र है, जो आदि शंकराचार्य को आरोपित है। यह भगवान शिव के बारह ज्योतिर्लिंगों — स्वयंभू पवित्र तीर्थों — का नाम लेकर वंदना करता है। प्रातः-सायं इसका पाठ शिव की कृपा, रक्षा और मन की शांति प्रदान करता है।

उत्पत्ति और कथा

Traditional Shaiva stotra, widely attributed to Adi Shankaracharya · Traditionally attributed to Adi Shankaracharya · Classical; rooted in the Jyotirlinga tradition of the Shiva Purana

शिव पुराण बारह ऐसे स्थानों का वर्णन करता है जहाँ शिव ज्योति — स्वयं प्रकट प्रकाश-स्तंभ — के रूप में प्रकट हुए, जिससे उन्हें ज्योतिर्लिंग नाम मिला, जो समस्त शिव तीर्थों में सर्वाधिक पवित्र हैं। ये समस्त भूमि में फैले हैं — पश्चिमी समुद्र पर सोमनाथ से लेकर सुदूर दक्षिण में रामेश्वर और हिमालय की ऊँचाइयों में केदारनाथ तक। यह प्रिय स्तोत्र कुछ संक्षिप्त श्लोकों में सभी बारह को एक सूत्र में पिरो देता है, ताकि कहीं भी स्थित भक्त एक ही नित्य प्रार्थना में प्रत्येक ज्योतिर्लिंग की वंदना कर सके।

सम्पूर्ण पाठ अर्थ सहित

किसी भी पंक्ति या ▶ बटन पर टैप कर सुनें

श्लोक 1

सौराष्ट्रे सोमनाथं श्रीशैले मल्लिकार्जुनम्। उज्जयिन्यां महाकालम् ॐकारममलेश्वरम्॥

Saurashtre Somanatham cha Shrishaile Mallikarjunam. Ujjayinyam Mahakalam Omkaram Amaleshwaram.

अर्थ:सौराष्ट्र में सोमनाथ और श्रीशैल पर मल्लिकार्जुन; उज्जैन में महाकाल, तथा नर्मदा तट पर ॐकारेश्वर (अमलेश्वर)।

श्लोक 2

परल्यां वैद्यनाथं डाकिन्यां भीमशंकरम्। सेतुबन्धे तु रामेशं नागेशं दारुकावने॥

Parlyam Vaidyanatham cha Dakinyam Bhimashankaram. Setubandhe tu Ramesham Nagesham Darukavane.

अर्थ:परली में वैद्यनाथ और डाकिनी में भीमशंकर; सेतुबंध (रामेश्वरम्) में रामेश्वर, तथा दारुकावन में नागेश्वर।

श्लोक 3

वाराणस्यां तु विश्वेशं त्र्यम्बकं गौतमीतटे। हिमालये तु केदारं घुश्मेशं शिवालये॥

Varanasyam tu Vishwesham Tryambakam Gautamitate. Himalaye tu Kedaram Ghushmesham cha Shivalaye.

अर्थ:काशी (वाराणसी) में विश्वेश्वर और गौतमी (गोदावरी) तट पर त्र्यम्बकेश्वर; हिमालय में केदारनाथ, तथा शिवालय में घुश्मेश्वर।

श्लोक 4

एतानि ज्योतिर्लिङ्गानि सायं प्रातः पठेन्नरः। सप्तजन्मकृतं पापं स्मरणेन विनश्यति॥

Etani Jyotirlingani Sayam Pratah Pathennarah. Saptajanmakritam Papam Smaranena Vinashyati.

अर्थ:जो मनुष्य इन बारह ज्योतिर्लिंगों का प्रातः और सायं पाठ करता है, उसके सात जन्मों के किए पाप इस स्मरण मात्र से नष्ट हो जाते हैं।

श्लोक 5

एतेषां दर्शनादेव पातकं नैव तिष्ठति। कर्मक्षयो भवेत्तस्य यस्य तुष्टो महेश्वरः॥

Etesham Darshanadeva Paatakam Naiva Tishthati. Karmakshayo Bhavettasya Yasya Tushto Maheshwarah.

अर्थ:इनके दर्शन मात्र से कोई पाप नहीं ठहरता; और जिस पर भगवान महेश्वर प्रसन्न हों, उसके कर्मों का क्षय हो जाता है।

शब्द-दर-शब्द अर्थ

उच्चारण सुनने के लिए किसी भी शब्द पर क्लिक करें

सौराष्ट्रे सोमनाथम्🔊Saurashtre Somanathamसौराष्ट्र (गुजरात) में सोमनाथ — प्रथम ज्योतिर्लिंग
श्रीशैले मल्लिकार्जुनम्🔊Shrishaile Mallikarjunamश्रीशैल (आंध्र प्रदेश) पर मल्लिकार्जुन
उज्जयिन्यां महाकालम्🔊Ujjayinyam Mahakalamउज्जैन (मध्य प्रदेश) में महाकालेश्वर
ॐकारम् अमलेश्वरम्🔊Omkaram Amaleshwaramनर्मदा तट पर ॐकारेश्वर, जिन्हें अमलेश्वर भी कहते हैं
परल्यां वैद्यनाथम्🔊Parlyam Vaidyanathamपरली में वैद्यनाथ (देवघर में भी पूजित)
डाकिन्यां भीमशंकरम्🔊Dakinyam Bhimashankaramडाकिनी क्षेत्र (महाराष्ट्र) में भीमशंकर
सेतुबन्धे रामेशम्🔊Setubandhe Rameshamसेतुबंध (रामेश्वरम्, तमिलनाडु) में रामेश्वर
नागेशं दारुकावने🔊Nagesham Darukavaneदारुकावन (गुजरात) में नागेश्वर
वाराणस्यां विश्वेशम्🔊Varanasyam Vishweshamवाराणसी में विश्वेश्वर (काशी विश्वनाथ)
त्र्यम्बकं गौतमीतटे🔊Tryambakam Gautamitateगौतमी (गोदावरी) तट पर त्र्यम्बकेश्वर, महाराष्ट्र
हिमालये केदारम्🔊Himalaye Kedaramहिमालय (उत्तराखंड) में केदारनाथ
घुश्मेशं शिवालये🔊Ghushmesham Shivalayeशिवालय (वेरुल, एलोरा के निकट, महाराष्ट्र) में घुश्मेश्वर

द्वादश ज्योतिर्लिंग स्तोत्र पाठ के लाभ

एक ही संक्षिप्त प्रार्थना में सभी बारह ज्योतिर्लिंगों — भगवान शिव के सर्वाधिक पवित्र, स्वयंभू तीर्थों — का आह्वान करता है।

परंपरागत रूप से प्रातः और सायं पाठ किया जाता है; कहा जाता है कि यह सात जन्मों के पाप (सप्त-जन्म-कृतं पापं) धो देता है।

भक्त को बिना यात्रा किए भी प्रतिदिन सभी 12 ज्योतिर्लिंगों के दर्शन कराता है।

शिव की कृपा, रक्षा और आंतरिक शांति प्रदान करता है।

संक्षिप्त और सरलता से कंठस्थ — नित्य शिव-उपासना के लिए आदर्श, विशेषकर सोमवार को और श्रावण मास में।

शिव के ध्यान हेतु मन को स्थिर और शुद्ध करता है।

द्वादश ज्योतिर्लिंग स्तोत्र जप विधि

जप संख्या1बार
उत्तम समयसायं और प्रातः (सायं-प्रातः), विशेषकर सोमवार को, संपूर्ण श्रावण मास में और महाशिवरात्रि को

स्नान के बाद शिव के चित्र या लिंग के समक्ष पूर्व या उत्तर दिशा की ओर मुख करके बैठें। एक दीपक प्रज्वलित करें और बिल्व (बेल) पत्र तथा जल अर्पित करें। स्तोत्र को धीरे-धीरे और भक्ति सहित पढ़ें, प्रत्येक ज्योतिर्लिंग के नाम का उच्चारण करते समय उसका ध्यान करें — यह एक साथ सभी बारह तीर्थों के दर्शन करने का एक तरीका है। परंपरागत रूप से इसे प्रातः और सायं दोनों समय पढ़ा जाता है; इच्छा होने पर इसे 3 या 11 बार दोहरा सकते हैं।

अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न

यह एक संक्षिप्त, पवित्र स्तोत्र है — जो व्यापक रूप से आदि शंकराचार्य को आरोपित है — जो भगवान शिव के सभी बारह ज्योतिर्लिंगों का नाम लेकर वंदना करता है: सोमनाथ, मल्लिकार्जुन, महाकालेश्वर, ॐकारेश्वर, वैद्यनाथ, भीमशंकर, रामेश्वर, नागेश्वर, विश्वनाथ, त्र्यम्बकेश्वर, केदारनाथ और घुश्मेश्वर के स्वयंभू तीर्थ।
सोमनाथ (सौराष्ट्र), मल्लिकार्जुन (श्रीशैल), महाकालेश्वर (उज्जैन), ॐकारेश्वर/अमलेश्वर (नर्मदा), वैद्यनाथ (परली), भीमशंकर (डाकिनी), रामेश्वर (सेतुबंध/रामेश्वरम्), नागेश्वर (दारुकावन), विश्वेश्वर/काशी विश्वनाथ (वाराणसी), त्र्यम्बकेश्वर (गोदावरी तट), केदारनाथ (हिमालय) और घुश्मेश्वर (वेरुल)।
स्तोत्र वचन देता है कि इन बारह नामों का प्रातः-सायं पाठ सात जन्मों के पाप नष्ट कर देता है (सप्त-जन्म-कृतं पापं स्मरणेन विनश्यति)। यह प्रतिदिन सभी बारह ज्योतिर्लिंगों के दर्शन करने और शिव की कृपा व रक्षा प्राप्त करने का एक माध्यम है।
सायं-प्रातः — सायंकाल और प्रातःकाल। सोमवार, पवित्र श्रावण मास और महाशिवरात्रि इसके पाठ हेतु विशेष रूप से शुभ हैं।

ये भी पढ़ें

उपयोगी लगा? अपनों के साथ साझा करें 🙏

Share:

Explore more sacred mantras with complete meaning and chanting guides