വിഷ്ണു ഭുജങ്ഗപ്രയാത സ്തോത്രമ്
विष्णु भुजङ्गप्रयात स्तोत्रम् in Malayalam · മലയാളം
നിങ്ങളുടെ ഭാഷ/ലിപിയിൽ വായിക്കൂ
ഉത്ഭവം & കഥ
Composition of Adi Shankaracharya (Shankara Bhagavatpada) · Adi Shankaracharya (8th century CE) · 8th century CE
This stotram is counted among Adi Shankaracharya's devotional hymns in the bhujangaprayata metre. Tradition relates that Shankara, the great teacher of Advaita Vedanta, composed and recited such Vishnu hymns out of deep bhakti even while expounding the formless Absolute, showing the harmony of jnana and devotion. By one account he sang a Vishnu hymn so that the attendants of the Lord came to escort his departing mother to the higher worlds — fitting the stotram's theme of surrender at life's end.
✦ ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ
It is said that when Adi Shankaracharya's mother lay dying and feared the fierce messengers she beheld, Shankara sang the praises of Vishnu, and the gentle servants of the Lord at once descended to carry her soul to Vaikuntha. Devotees therefore cherish this Bhujangam as a hymn that turns the terror of death into the grace of liberation.
അർഥസഹിതം പൂർണ പാഠം
ഏതെങ്കിലും വരിയിലോ ▶ ബട്ടണിലോ തൊട്ട് കേൾക്കൂ
ചിദംശം വിഭും നിര്മലം നിര്വികല്പം നിരീഹം നിരാകാരമോങ്കാരഗമ്യമ്। ഗുണാതീതമവ്യക്തമേകം തുരീയം പരം ബ്രഹ്മ യം വേദ തസ്മൈ നമസ്തേ॥
Chidamsham Vibhum Nirmalam Nirvikalpam Niriham Nirakaram-Onkara-Gamyam Gunatitam-Avyaktam-Ekam Turiyam Param Brahma Yam Veda Tasmai Namaste
അർഥം:जिन्हें ज्ञानीजन परब्रह्म रूप में जानते हैं — जो चित्-स्वरूप, विभु, निर्मल, निर्विकल्प, निरीह, निराकार, ओंकार से गम्य, गुणातीत, अव्यक्त, एक और तुरीय हैं — उन्हें नमस्कार है।
വിശുദ്ധം ശിവം ശാന്തമാദ്യന്തശൂന്യം ജഗജ്ജീവനം ജ്യോതിരാനന്ദരൂപമ്। അദിഗ്ദേശകാലവ്യവച്ഛേദനീയം ത്രയീ വക്തി യം വേദ തസ്മൈ നമസ്തേ॥
Vishuddham Shivam Shantam-Adyanta-Shunyam Jagaj-Jivanam Jyotir-Ananda-Rupam A-dig-desha-kala-vyavacchedaniyam Trayi Vakti Yam Veda Tasmai Namaste
അർഥം:जिन्हें तीनों वेद उद्घोषित करते हैं — जो विशुद्ध, शिव, शान्त, आदि-अन्त रहित, जगत के जीवन, ज्योति एवं आनन्द स्वरूप, तथा दिशा-देश-काल से अपरिच्छिन्न हैं — उन्हें नमस्कार है।
മഹായോഗപീഠേ പരിഭ്രാജമാനേ ധരണ്യാദിതത്ത്വാത്മകേ ശക്തിയുക്തേ। ഗുണാഹസ്കരേ വഹ്നിബിമ്ബാര്ധമധ്യേ സമാസീനമോങ്കര്ണികേഽഷ്ടാക്ഷരാബ്ജേ॥
Maha-Yoga-Pithe Paribhrajamane Dharanyadi-Tattvatmake Shakti-Yukte Gunahaskare Vahni-Bimbardha-Madhye Samasinam-Onkarnike-Ashtaksharabje
അർഥം:महायोगपीठ पर, पृथ्वी आदि तत्त्वों से शोभायमान एवं शक्ति से युक्त, गुणरूपी सूर्य के वह्नि-बिम्ब के अर्ध-मध्य में, ओंकाररूपी अष्टाक्षर-कमल की कर्णिका पर विराजमान आपको नमस्कार।
സമാനോദിതാനേകസൂര്യേന്ദുകോടി- പ്രഭാപൂരതുല്യദ്യുതിം ദുര്നിരീക്ഷമ്। ന ശീതം ന ചോഷ്ണം സുവര്ണാവദാത- പ്രസന്നം സദാനന്ദസംവിത്സ്വരൂപമ്॥
Samanoditaneka-Suryendu-Koti- Prabha-Pura-Tulya-Dyutim Durniriksham Na Shitam Na Choshnam Suvarnavadata- Prasannam Sadananda-Samvit-Svarupam
അർഥം:एक साथ उदित अनेक कोटि सूर्य-चन्द्रों की प्रभा के समान दुर्निरीक्ष कान्ति वाले, न शीत न उष्ण, स्वर्ण के समान उज्ज्वल, सदा प्रसन्न, नित्यानन्द-संवित्स्वरूप।
സുനാസാപുടം സുന്ദരഭ്രൂലലാടം കിരീടോചിതാകുഞ്ചിതസ്നിഗ്ധകേശമ്। സ്ഫുരത്പുണ്ഡരീകാഭിരാമായതാക്ഷം സമുത്ഫുല്ലരത്നപ്രസൂനാവതംസമ്॥
Sunasaputam Sundara-Bhru-Lalatam Kiritochitakunchita-Snigdha-Kesham Sphurat-Pundarikabhiramayataksham Samutphulla-Ratna-Prasunavatamsam
അർഥം:सुन्दर नासिका, मनोहर भृकुटि एवं ललाट, मुकुट के योग्य घुँघराले स्निग्ध केश, खिले हुए कमल के समान विशाल नेत्र, तथा रत्नमय पुष्पों के कर्णाभूषण से सुशोभित।
ലസത്കുണ്ഡലാമൃഷ്ടഗണ്ഡസ്ഥലാന്തം ജപാരാഗചോരാധരം ചാരുഹാസമ്। അലിവ്യാകുലാമോലിമന്ദാരമാലം മഹോരഃസ്ഫുരത്കൌസ്തുഭോദാരഹാരമ്॥
Lasat-Kundalamrishta-Ganda-Sthalantam Japa-Raga-Choradharam Charu-Hasam Ali-Vyakulamoli-Mandara-Malam Mahorah-Sphurat-Kaustubhodara-Haram
അർഥം:चमकते कुण्डलों से स्पर्शित कपोल, जपा-पुष्प की लालिमा को चुराने वाले अधर, मनोहर हास, भ्रमरों से व्याप्त मन्दार-माला, और विशाल वक्ष पर देदीप्यमान कौस्तुभ-हार से युक्त।
സുരത്നാങ്ഗദൈരന്വിതം ബാഹുദണ്ഡൈ- ശ്ചതുര്ഭിശ്ചലത്കങ്കണാലംകൃതാഗ്രൈഃ। ഉദാരോദരാലംകൃതം പീതവസ്ത്രം പദദ്വന്ദ്വനിര്ധൂതപദ്മാഭിരാമമ്॥
Suratnangadair-Anvitam Bahu-Dandai- sh-Chaturbhish-Chalat-Kankanalankritagraih Udarodaralankritam Pita-Vastram Pada-Dvandva-Nirdhuta-Padmabhiramam
അർഥം:रत्नजड़ित अंगदों से सुशोभित चार भुजदण्ड, जिनके अग्रभाग चंचल कंकणों से अलंकृत हैं, उदार उदर पीताम्बर से सुशोभित, और कमल को लज्जित करने वाले चरण-युगल से रमणीय।
സ്വഭക്തേഷു സന്ദര്ശിതാകാരമേവം സദാ ഭാവയന്സംനിരുദ്ധേന്ദ്രിയാശ്വഃ। ദുരാപം നരോ യാതി സംസാരപാരം പരസ്മൈ പരേഭ്യോഽപി തസ്മൈ നമസ്തേ॥
Sva-Bhakteshu Sandarshitakaram-Evam Sada Bhavayan-Sannirudhendriyashvah Durapam Naro Yati Samsara-Param Parasmai Parebhyo-Api Tasmai Namaste
അർഥം:इस प्रकार अपने भक्तों को दर्शाए स्वरूप का जो सदा ध्यान करता है, इन्द्रियरूपी अश्वों को वश में करके वह दुस्तर संसार-सागर को पार कर जाता है — परात्पर आपको नमस्कार।
ശ്രിയാ ശാതകുമ്ഭദ്യുതിസ്നിഗ്ധകാന്ത്യാ ധരണ്യാ ച ദൂര്വാദലശ്യാമലാങ്ഗ്യാ। കലത്രദ്വയേനാമുനാ തോഷിതായ ത്രിലോകീഗൃഹസ്ഥായ വിഷ്ണോ നമസ്തേ॥
Shriya Shatakumbha-Dyuti-Snigdha-Kantya Dharanya Cha Durva-Dala-Shyamalangya Kalatra-Dvayenamuna Toshitaya Triloki-Grihasthaya Vishno Namaste
അർഥം:हे विष्णो! स्वर्ण-सी स्निग्ध कान्ति वाली श्री (लक्ष्मी) और दूर्वादल-सी श्यामल अंगों वाली पृथ्वी — इन दो पत्नियों से सन्तुष्ट, त्रिलोकी के गृहस्थ आपको नमस्कार।
ശരീരം കലത്രം സുതം ബന്ധുവര്ഗം വയസ്യം ധനം സദ്മ ഭൃത്യം ഭുവം ച। സമസ്തം പരിത്യജ്യ ഹാ കഷ്ടമേകോ ഗമിഷ്യാമി ദുഃഖേന ദൂരം കിലാഹമ്॥
Shariram Kalatram Sutam Bandhu-Vargam Vayasyam Dhanam Sadma Bhrityam Bhuvam Cha Samastam Parityajya Ha Kashtam-Eko Gamishyami Duhkhena Duram Kilaham
അർഥം:शरीर, पत्नी, पुत्र, बन्धुजन, मित्र, धन, घर, सेवक और भूमि — इन सबको त्यागकर, हाय कष्ट! अकेला, दुःख से दूर अवश्य ही चला जाऊँगा।
ജരേയം പിശാചീവ ഹാ ജീവതോ മേ വസാമത്തി രക്തം ച മാംസം ബലം ച। അഹോ ദേവ സീദാമി ദീനാനുകമ്പി- ന്കിമദ്യാപി ഹന്ത ത്വയോദാസിതവ്യമ്॥
Jareyam Pishachiva Ha Jivato Me Vasam-Atti Raktam Cha Mamsam Balam Cha Aho Deva Sidami Dinanukampin Kim-Adyapi Hanta Tvayodasitavyam
അർഥം:यह बुढ़ापा पिशाचिनी के समान, मेरे जीते-जी ही मेरी वसा, रक्त, मांस और बल को खा रहा है। हे देव! मैं डूब रहा हूँ; हे दीनानुकम्पी! क्या अब भी आपके द्वारा मेरी उपेक्षा की जाएगी?
കഫവ്യാഹതോഷ്ണോല്ബണശ്വാസവേഗ- വ്യഥാവിസ്ഫുരത്സര്വമര്മാസ്ഥിബന്ധാമ്। വിചിന്ത്യാഹമന്ത്യാമസങ്ഖ്യാമവസ്ഥാം ബിഭേമി പ്രഭോ കിം കരോമി പ്രസീദ॥
Kapha-Vyahatoshnolbana-Shvasa-Vega- Vyatha-Visphurat-Sarva-Marmasthi-Bandham Vichintyaham-Antyam-Asankhyam-Avastham Bibhemi Prabho Kim Karomi Prasida
അർഥം:कफ से अवरुद्ध, उष्ण एवं प्रचण्ड श्वास के वेग की व्यथा से जब समस्त मर्म, अस्थि एवं सन्धियाँ काँप उठेंगी — उस अन्तिम असंख्य अवस्था का विचार कर मैं भयभीत हूँ। हे प्रभो! मैं क्या करूँ? प्रसन्न होइए।
ലപന്നച്യുതാനന്ത ഗോവിന്ദ വിഷ്ണോ മുരാരേ ഹരേ നാഥ നാരായണേതി। യഥാനുസ്മരിഷ്യാമി ഭക്ത്യാ ഭവന്തം തഥാ മേ ദയാശീല ദേവ പ്രസീദ॥
Lapann-Achyutananta Govinda Vishno Murare Hare Natha Narayaneti Yathanusmarishyami Bhaktya Bhavantam Tatha Me Daya-Shila Deva Prasida
അർഥം:हे अच्युत, अनन्त, गोविन्द, विष्णो, मुरारे, हरे, नाथ, नारायण! — जैसे मैं भक्तिपूर्वक आपके नामों का उच्चारण करते हुए आपका स्मरण करूँ, वैसे ही हे दयाशील देव! मुझ पर प्रसन्न होइए।
ഭുജങ്ഗപ്രയാതം പഠേദ്യസ്തു ഭക്ത്യാ സമാധായ ചിത്തേ ഭവന്തം മുരാരേ। സ മോഹം വിഹായാശു യുഷ്മത്പ്രസാദാ- ത്സമാശ്രിത്യ യോഗം വ്രജത്യച്യുതം ത്വാമ്॥
Bhujanga-Prayatam Pathed-Yas-Tu Bhaktya Samadhaya Chitte Bhavantam Murare Sa Moham Vihayashu Yushmat-Prasadat Samashritya Yogam Vrajaty-Achyutam Tvam
അർഥം:जो भक्तिपूर्वक इस भुजङ्गप्रयात स्तोत्र का पाठ करता है और हे मुरारे! आपको हृदय में धारण करता है, वह शीघ्र ही मोह को त्यागकर, आपकी कृपा से योग का आश्रय लेकर, अच्युत आप तक पहुँच जाता है।
പദം-പദം അർഥം
ഉച്ചാരണം കേൾക്കാൻ ഏതെങ്കിലും പദത്തിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യൂ
विष्णु भुजङ्गप्रयात स्तोत्रम् പാരായണ ഫലങ്ങൾ
Unites the highest Advaitic vision of Vishnu as Para Brahman with loving devotion to Narayana
Considered a powerful prayer for a peaceful death and liberation (moksha)
Traditionally recited at the bedside of the dying and during sandhya worship of Vishnu
Cultivates vairagya (dispassion) by reflecting on the impermanence of body and possessions
The closing verse promises that devoted recitation dissolves delusion and grants union with the Lord
Calms fear of old age, disease and death, replacing it with surrender to Hari
विष्णु भुजङ्गप्रयात स्तोत्रम् പാരായണ വിധി
Sit facing east before an image of Vishnu, steady the mind, and recite the fourteen verses slowly in the lilting bhujangaprayata metre. Begin by visualising the four-armed Narayana described in the early verses, then offer the closing verses of surrender from the heart. It may be chanted once with full attention daily, or read at the bedside of one who is gravely ill, as Shankaracharya is said to have done for his own mother.
പതിവായി ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ
ഇവയും വായിക്കൂ
ॐ
പൂർണ विष्णु भुजङ्गप्रयात स्तोत्रम् ശ്ലോകം-ശ്ലോകം അർഥസഹിതം വായിക്കൂ, അല്ലെങ്കിൽ കൂടുതൽ പവിത്ര പാഠങ്ങൾ കാണൂ