ଵିଷ୍ଣୁ ଭୁଜଙ୍ଗପ୍ରଯାତ ସ୍ତୋତ୍ରମ୍
विष्णु भुजङ्गप्रयात स्तोत्रम् in Odia · ଓଡ଼ିଆ
ଆପଣଙ୍କ ଭାଷା/ଲିପିରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କଥା
Composition of Adi Shankaracharya (Shankara Bhagavatpada) · Adi Shankaracharya (8th century CE) · 8th century CE
This stotram is counted among Adi Shankaracharya's devotional hymns in the bhujangaprayata metre. Tradition relates that Shankara, the great teacher of Advaita Vedanta, composed and recited such Vishnu hymns out of deep bhakti even while expounding the formless Absolute, showing the harmony of jnana and devotion. By one account he sang a Vishnu hymn so that the attendants of the Lord came to escort his departing mother to the higher worlds — fitting the stotram's theme of surrender at life's end.
✦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଥିବା ପରି
It is said that when Adi Shankaracharya's mother lay dying and feared the fierce messengers she beheld, Shankara sang the praises of Vishnu, and the gentle servants of the Lord at once descended to carry her soul to Vaikuntha. Devotees therefore cherish this Bhujangam as a hymn that turns the terror of death into the grace of liberation.
ଅର୍ଥ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ ପାଠ
ଯେକୌଣସି ଧାଡ଼ି କିମ୍ବା ▶ ବଟନ୍ ଛୁଇଁ ଶୁଣନ୍ତୁ
ଚିଦଂଶଂ ଵିଭୁଂ ନିର୍ମଲଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପଂ ନିରୀହଂ ନିରାକାରମୋଙ୍କାରଗମ୍ଯମ୍। ଗୁଣାତୀତମଵ୍ଯକ୍ତମେକଂ ତୁରୀଯଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯଂ ଵେଦ ତସ୍ମୈ ନମସ୍ତେ॥
Chidamsham Vibhum Nirmalam Nirvikalpam Niriham Nirakaram-Onkara-Gamyam Gunatitam-Avyaktam-Ekam Turiyam Param Brahma Yam Veda Tasmai Namaste
ଅର୍ଥ:जिन्हें ज्ञानीजन परब्रह्म रूप में जानते हैं — जो चित्-स्वरूप, विभु, निर्मल, निर्विकल्प, निरीह, निराकार, ओंकार से गम्य, गुणातीत, अव्यक्त, एक और तुरीय हैं — उन्हें नमस्कार है।
ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ଶିଵଂ ଶାନ୍ତମାଦ୍ଯନ୍ତଶୂନ୍ଯଂ ଜଗଜ୍ଜୀଵନଂ ଜ୍ଯୋତିରାନନ୍ଦରୂପମ୍। ଅଦିଗ୍ଦେଶକାଲଵ୍ଯଵଚ୍ଛେଦନୀଯଂ ତ୍ରଯୀ ଵକ୍ତି ଯଂ ଵେଦ ତସ୍ମୈ ନମସ୍ତେ॥
Vishuddham Shivam Shantam-Adyanta-Shunyam Jagaj-Jivanam Jyotir-Ananda-Rupam A-dig-desha-kala-vyavacchedaniyam Trayi Vakti Yam Veda Tasmai Namaste
ଅର୍ଥ:जिन्हें तीनों वेद उद्घोषित करते हैं — जो विशुद्ध, शिव, शान्त, आदि-अन्त रहित, जगत के जीवन, ज्योति एवं आनन्द स्वरूप, तथा दिशा-देश-काल से अपरिच्छिन्न हैं — उन्हें नमस्कार है।
ମହାଯୋଗପୀଠେ ପରିଭ୍ରାଜମାନେ ଧରଣ୍ଯାଦିତତ୍ତ୍ଵାତ୍ମକେ ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତେ। ଗୁଣାହସ୍କରେ ଵହ୍ନିବିମ୍ବାର୍ଧମଧ୍ଯେ ସମାସୀନମୋଙ୍କର୍ଣିକେଽଷ୍ଟାକ୍ଷରାବ୍ଜେ॥
Maha-Yoga-Pithe Paribhrajamane Dharanyadi-Tattvatmake Shakti-Yukte Gunahaskare Vahni-Bimbardha-Madhye Samasinam-Onkarnike-Ashtaksharabje
ଅର୍ଥ:महायोगपीठ पर, पृथ्वी आदि तत्त्वों से शोभायमान एवं शक्ति से युक्त, गुणरूपी सूर्य के वह्नि-बिम्ब के अर्ध-मध्य में, ओंकाररूपी अष्टाक्षर-कमल की कर्णिका पर विराजमान आपको नमस्कार।
ସମାନୋଦିତାନେକସୂର୍ଯେନ୍ଦୁକୋଟି- ପ୍ରଭାପୂରତୁଲ୍ଯଦ୍ଯୁତିଂ ଦୁର୍ନିରୀକ୍ଷମ୍। ନ ଶୀତଂ ନ ଚୋଷ୍ଣଂ ସୁଵର୍ଣାଵଦାତ- ପ୍ରସନ୍ନଂ ସଦାନନ୍ଦସଂଵିତ୍ସ୍ଵରୂପମ୍॥
Samanoditaneka-Suryendu-Koti- Prabha-Pura-Tulya-Dyutim Durniriksham Na Shitam Na Choshnam Suvarnavadata- Prasannam Sadananda-Samvit-Svarupam
ଅର୍ଥ:एक साथ उदित अनेक कोटि सूर्य-चन्द्रों की प्रभा के समान दुर्निरीक्ष कान्ति वाले, न शीत न उष्ण, स्वर्ण के समान उज्ज्वल, सदा प्रसन्न, नित्यानन्द-संवित्स्वरूप।
ସୁନାସାପୁଟଂ ସୁନ୍ଦରଭ୍ରୂଲଲାଟଂ କିରୀଟୋଚିତାକୁଞ୍ଚିତସ୍ନିଗ୍ଧକେଶମ୍। ସ୍ଫୁରତ୍ପୁଣ୍ଡରୀକାଭିରାମାଯତାକ୍ଷଂ ସମୁତ୍ଫୁଲ୍ଲରତ୍ନପ୍ରସୂନାଵତଂସମ୍॥
Sunasaputam Sundara-Bhru-Lalatam Kiritochitakunchita-Snigdha-Kesham Sphurat-Pundarikabhiramayataksham Samutphulla-Ratna-Prasunavatamsam
ଅର୍ଥ:सुन्दर नासिका, मनोहर भृकुटि एवं ललाट, मुकुट के योग्य घुँघराले स्निग्ध केश, खिले हुए कमल के समान विशाल नेत्र, तथा रत्नमय पुष्पों के कर्णाभूषण से सुशोभित।
ଲସତ୍କୁଣ୍ଡଲାମୃଷ୍ଟଗଣ୍ଡସ୍ଥଲାନ୍ତଂ ଜପାରାଗଚୋରାଧରଂ ଚାରୁହାସମ୍। ଅଲିଵ୍ଯାକୁଲାମୋଲିମନ୍ଦାରମାଲଂ ମହୋରଃସ୍ଫୁରତ୍କୌସ୍ତୁଭୋଦାରହାରମ୍॥
Lasat-Kundalamrishta-Ganda-Sthalantam Japa-Raga-Choradharam Charu-Hasam Ali-Vyakulamoli-Mandara-Malam Mahorah-Sphurat-Kaustubhodara-Haram
ଅର୍ଥ:चमकते कुण्डलों से स्पर्शित कपोल, जपा-पुष्प की लालिमा को चुराने वाले अधर, मनोहर हास, भ्रमरों से व्याप्त मन्दार-माला, और विशाल वक्ष पर देदीप्यमान कौस्तुभ-हार से युक्त।
ସୁରତ୍ନାଙ୍ଗଦୈରନ୍ଵିତଂ ବାହୁଦଣ୍ଡୈ- ଶ୍ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚଲତ୍କଙ୍କଣାଲଂକୃତାଗ୍ରୈଃ। ଉଦାରୋଦରାଲଂକୃତଂ ପୀତଵସ୍ତ୍ରଂ ପଦଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵନିର୍ଧୂତପଦ୍ମାଭିରାମମ୍॥
Suratnangadair-Anvitam Bahu-Dandai- sh-Chaturbhish-Chalat-Kankanalankritagraih Udarodaralankritam Pita-Vastram Pada-Dvandva-Nirdhuta-Padmabhiramam
ଅର୍ଥ:रत्नजड़ित अंगदों से सुशोभित चार भुजदण्ड, जिनके अग्रभाग चंचल कंकणों से अलंकृत हैं, उदार उदर पीताम्बर से सुशोभित, और कमल को लज्जित करने वाले चरण-युगल से रमणीय।
ସ୍ଵଭକ୍ତେଷୁ ସନ୍ଦର୍ଶିତାକାରମେଵଂ ସଦା ଭାଵଯନ୍ସଂନିରୁଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରିଯାଶ୍ଵଃ। ଦୁରାପଂ ନରୋ ଯାତି ସଂସାରପାରଂ ପରସ୍ମୈ ପରେଭ୍ଯୋଽପି ତସ୍ମୈ ନମସ୍ତେ॥
Sva-Bhakteshu Sandarshitakaram-Evam Sada Bhavayan-Sannirudhendriyashvah Durapam Naro Yati Samsara-Param Parasmai Parebhyo-Api Tasmai Namaste
ଅର୍ଥ:इस प्रकार अपने भक्तों को दर्शाए स्वरूप का जो सदा ध्यान करता है, इन्द्रियरूपी अश्वों को वश में करके वह दुस्तर संसार-सागर को पार कर जाता है — परात्पर आपको नमस्कार।
ଶ୍ରିଯା ଶାତକୁମ୍ଭଦ୍ଯୁତିସ୍ନିଗ୍ଧକାନ୍ତ୍ଯା ଧରଣ୍ଯା ଚ ଦୂର୍ଵାଦଲଶ୍ଯାମଲାଙ୍ଗ୍ଯା। କଲତ୍ରଦ୍ଵଯେନାମୁନା ତୋଷିତାଯ ତ୍ରିଲୋକୀଗୃହସ୍ଥାଯ ଵିଷ୍ଣୋ ନମସ୍ତେ॥
Shriya Shatakumbha-Dyuti-Snigdha-Kantya Dharanya Cha Durva-Dala-Shyamalangya Kalatra-Dvayenamuna Toshitaya Triloki-Grihasthaya Vishno Namaste
ଅର୍ଥ:हे विष्णो! स्वर्ण-सी स्निग्ध कान्ति वाली श्री (लक्ष्मी) और दूर्वादल-सी श्यामल अंगों वाली पृथ्वी — इन दो पत्नियों से सन्तुष्ट, त्रिलोकी के गृहस्थ आपको नमस्कार।
ଶରୀରଂ କଲତ୍ରଂ ସୁତଂ ବନ୍ଧୁଵର୍ଗଂ ଵଯସ୍ଯଂ ଧନଂ ସଦ୍ମ ଭୃତ୍ଯଂ ଭୁଵଂ ଚ। ସମସ୍ତଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ହା କଷ୍ଟମେକୋ ଗମିଷ୍ଯାମି ଦୁଃଖେନ ଦୂରଂ କିଲାହମ୍॥
Shariram Kalatram Sutam Bandhu-Vargam Vayasyam Dhanam Sadma Bhrityam Bhuvam Cha Samastam Parityajya Ha Kashtam-Eko Gamishyami Duhkhena Duram Kilaham
ଅର୍ଥ:शरीर, पत्नी, पुत्र, बन्धुजन, मित्र, धन, घर, सेवक और भूमि — इन सबको त्यागकर, हाय कष्ट! अकेला, दुःख से दूर अवश्य ही चला जाऊँगा।
ଜରେଯଂ ପିଶାଚୀଵ ହା ଜୀଵତୋ ମେ ଵସାମତ୍ତି ରକ୍ତଂ ଚ ମାଂସଂ ବଲଂ ଚ। ଅହୋ ଦେଵ ସୀଦାମି ଦୀନାନୁକମ୍ପି- ନ୍କିମଦ୍ଯାପି ହନ୍ତ ତ୍ଵଯୋଦାସିତଵ୍ଯମ୍॥
Jareyam Pishachiva Ha Jivato Me Vasam-Atti Raktam Cha Mamsam Balam Cha Aho Deva Sidami Dinanukampin Kim-Adyapi Hanta Tvayodasitavyam
ଅର୍ଥ:यह बुढ़ापा पिशाचिनी के समान, मेरे जीते-जी ही मेरी वसा, रक्त, मांस और बल को खा रहा है। हे देव! मैं डूब रहा हूँ; हे दीनानुकम्पी! क्या अब भी आपके द्वारा मेरी उपेक्षा की जाएगी?
କଫଵ୍ଯାହତୋଷ୍ଣୋଲ୍ବଣଶ୍ଵାସଵେଗ- ଵ୍ଯଥାଵିସ୍ଫୁରତ୍ସର୍ଵମର୍ମାସ୍ଥିବନ୍ଧାମ୍। ଵିଚିନ୍ତ୍ଯାହମନ୍ତ୍ଯାମସଙ୍ଖ୍ଯାମଵସ୍ଥାଂ ବିଭେମି ପ୍ରଭୋ କିଂ କରୋମି ପ୍ରସୀଦ॥
Kapha-Vyahatoshnolbana-Shvasa-Vega- Vyatha-Visphurat-Sarva-Marmasthi-Bandham Vichintyaham-Antyam-Asankhyam-Avastham Bibhemi Prabho Kim Karomi Prasida
ଅର୍ଥ:कफ से अवरुद्ध, उष्ण एवं प्रचण्ड श्वास के वेग की व्यथा से जब समस्त मर्म, अस्थि एवं सन्धियाँ काँप उठेंगी — उस अन्तिम असंख्य अवस्था का विचार कर मैं भयभीत हूँ। हे प्रभो! मैं क्या करूँ? प्रसन्न होइए।
ଲପନ୍ନଚ୍ଯୁତାନନ୍ତ ଗୋଵିନ୍ଦ ଵିଷ୍ଣୋ ମୁରାରେ ହରେ ନାଥ ନାରାଯଣେତି। ଯଥାନୁସ୍ମରିଷ୍ଯାମି ଭକ୍ତ୍ଯା ଭଵନ୍ତଂ ତଥା ମେ ଦଯାଶୀଲ ଦେଵ ପ୍ରସୀଦ॥
Lapann-Achyutananta Govinda Vishno Murare Hare Natha Narayaneti Yathanusmarishyami Bhaktya Bhavantam Tatha Me Daya-Shila Deva Prasida
ଅର୍ଥ:हे अच्युत, अनन्त, गोविन्द, विष्णो, मुरारे, हरे, नाथ, नारायण! — जैसे मैं भक्तिपूर्वक आपके नामों का उच्चारण करते हुए आपका स्मरण करूँ, वैसे ही हे दयाशील देव! मुझ पर प्रसन्न होइए।
ଭୁଜଙ୍ଗପ୍ରଯାତଂ ପଠେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଭକ୍ତ୍ଯା ସମାଧାଯ ଚିତ୍ତେ ଭଵନ୍ତଂ ମୁରାରେ। ସ ମୋହଂ ଵିହାଯାଶୁ ଯୁଷ୍ମତ୍ପ୍ରସାଦା- ତ୍ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯୋଗଂ ଵ୍ରଜତ୍ଯଚ୍ଯୁତଂ ତ୍ଵାମ୍॥
Bhujanga-Prayatam Pathed-Yas-Tu Bhaktya Samadhaya Chitte Bhavantam Murare Sa Moham Vihayashu Yushmat-Prasadat Samashritya Yogam Vrajaty-Achyutam Tvam
ଅର୍ଥ:जो भक्तिपूर्वक इस भुजङ्गप्रयात स्तोत्र का पाठ करता है और हे मुरारे! आपको हृदय में धारण करता है, वह शीघ्र ही मोह को त्यागकर, आपकी कृपा से योग का आश्रय लेकर, अच्युत आप तक पहुँच जाता है।
ଶବ୍ଦ-ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥ
ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଯେକୌଣସି ଶବ୍ଦରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ
विष्णु भुजङ्गप्रयात स्तोत्रम् ପାଠର ଲାଭ
Unites the highest Advaitic vision of Vishnu as Para Brahman with loving devotion to Narayana
Considered a powerful prayer for a peaceful death and liberation (moksha)
Traditionally recited at the bedside of the dying and during sandhya worship of Vishnu
Cultivates vairagya (dispassion) by reflecting on the impermanence of body and possessions
The closing verse promises that devoted recitation dissolves delusion and grants union with the Lord
Calms fear of old age, disease and death, replacing it with surrender to Hari
विष्णु भुजङ्गप्रयात स्तोत्रम् ପାଠ ବିଧି
Sit facing east before an image of Vishnu, steady the mind, and recite the fourteen verses slowly in the lilting bhujangaprayata metre. Begin by visualising the four-armed Narayana described in the early verses, then offer the closing verses of surrender from the heart. It may be chanted once with full attention daily, or read at the bedside of one who is gravely ill, as Shankaracharya is said to have done for his own mother.
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ॐ
ସମ୍ପୂର୍ଣ विष्णु भुजङ्गप्रयात स्तोत्रम् ଶ୍ଳୋକ-ଶ୍ଳୋକ ଅର୍ଥ ସହିତ ପଢ଼ନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପାଠ ଦେଖନ୍ତୁ