ଭଜ ଗୋଵିନ୍ଦମ୍
भज गोविन्दम् in Odia · ଓଡ଼ିଆ
ଆପଣଙ୍କ ଭାଷା/ଲିପିରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
✦ ଅର୍ଥ
ଭଜ ଗୋବିନ୍ଦମ୍ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଏକ ଦାର୍ଶନିକ ସ୍ତୋତ୍ର, ଯାହା ଭଗବାନ ଗୋବିନ୍ଦ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ସ୍ମରଣର ଆହ୍ୱାନ। ଏହା ମନକୁ ଧନ, ଦେହ ଓ ସଂସାରର ମୋହରୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ବୈରାଗ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ଫେରାଏ। ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ, ତେଣୁ ସମୟ ଥାଉ ଥାଉ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭଜନା କର ବୋଲି ଏହାର ମୂଳ ସନ୍ଦେଶ।
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କଥା
Composed independently by Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya · 8th century CE (circa 788-820)
ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ବାରାଣସୀ (କାଶୀ)ର ଗଳିରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ ପାଣିନିଙ୍କ ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣ ନିୟମ କଷ୍ଟରେ ମୁଖସ୍ଥ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ। କରୁଣାରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱତଃ 'ଭଜ ଗୋବିନ୍ଦମ୍' ରଚନା କଲେ — ସେହି ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ବୁଝାଇ ଯେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ବ୍ୟାକରଣ ନିୟମ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବ ନାହିଁ ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ମନକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଫେରାଇବା ଉଚିତ। ତା'ପରେ ତାଙ୍କ ଚଉଦ ଜଣ ଶିଷ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏ ଶ୍ଲୋକ ଯୋଡ଼ିଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହା ଏକ ସାମୂହିକ ରଚନା ହେଲା। ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥକୁ 'ମୋହ ମୁଦ୍ଗର' — ମୋହକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବା ହାତୁଡ଼ି — ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
✦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଥିବା ପରି
ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ଭଜ ଗୋବିନ୍ଦମ୍ର ଶିକ୍ଷାକୁ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରମାଣ କରି ଦେଖାଇଲେ। କେବଳ 32 ବର୍ଷ ବୟସରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ଭାରତଯାକ ଚାରିଟି ମଠ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଉପନିଷଦ, ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର ଓ ଭଗବଦ୍ଗୀତା ଉପରେ ଭାଷ୍ୟ ଲେଖିଲେ, ଅନେକ ଭକ୍ତି ସ୍ତୋତ୍ର ରଚନା କଲେ, ଏବଂ ବିତର୍କରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦାର୍ଶନିକ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କୁ ପରାଜିତ କଲେ। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଯିଏ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଭଜନା କରେ (ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଫେରେ) ସେ ଅଳ୍ପ ଜୀବନରେ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଯେଉଁମାନେ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ବସ୍ତୁଗତ ଅନ୍ୱେଷଣରେ ବିତାନ୍ତି।
ଶୁଣି ଶୁଣି ଜପ କରନ୍ତୁ
ଅର୍ଥ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ ପାଠ
ଯେକୌଣସି ଧାଡ଼ି କିମ୍ବା ▶ ବଟନ୍ ଛୁଇଁ ଶୁଣନ୍ତୁ
ଭଜ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଭଜ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଭଜ ମୂଢମତେ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ସନ୍ନିହିତେ କାଲେ ନହି ନହି ରକ୍ଷତି ଡୁକୃଞ୍କରଣେ ॥
Bhaja govindam bhaja govindam govindam bhaja mudhamate Samprapte sannihite kale nahi nahi rakshati dukrinkarane
ଅର୍ଥ:ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଭଜ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଭଜ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଭଜ, ହେ ମୂଢ଼ ବୁଦ୍ଧି! ଯେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ନିକଟ ଆସିବ, ସେତେବେଳେ ବ୍ୟାକରଣର ନିୟମ ('ଡୁକୃଞ୍କରଣେ') ତୁମକୁ ଟିକିଏ ବି ରକ୍ଷା କରିବ ନାହିଁ।
ମୂଢ ଜହୀହି ଧନାଗମତୃଷ୍ଣାଂ କୁରୁ ସଦ୍ବୁଦ୍ଧିଂ ମନସି ଵିତୃଷ୍ଣାମ୍ । ଯଲ୍ଲଭସେ ନିଜକର୍ମୋପାତ୍ତଂ ଵିତ୍ତଂ ତେନ ଵିନୋଦଯ ଚିତ୍ତମ୍ ॥
Mudha jahihi dhanagamatrishnam kuru sadbuddhim manasi vitrishnam Yallabhase nijakarmopattam vittam tena vinodaya chittam
ଅର୍ଥ:ହେ ମୂଢ଼! ଧନ ଅର୍ଜନର ତୃଷ୍ଣା ତ୍ୟାଗ କର; ମନରେ ତୃଷ୍ଣାରହିତ ସଦ୍ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କର। ନିଜ ସତ୍କର୍ମରୁ ଯାହା ମିଳେ, ତାହାରେ ହିଁ ନିଜ ଚିତ୍ତକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରଖ।
ନାରୀସ୍ତନଭର ନାଭୀଦେଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମା ଗା ମୋହାଵେଶମ୍ । ଏତନ୍ମାଂସଵସାଦିଵିକାରଂ ମନସି ଵିଚିନ୍ତଯ ଵାରଂ ଵାରମ୍ ॥
Naristanabhara nabhidesham drishtva ma ga mohavesham Etanmamsavasadivikaram manasi vichintaya varam varam
ଅର୍ଥ:ସ୍ତ୍ରୀ ଶରୀରକୁ ଦେଖି ମୋହ ଓ ଆବେଶରେ ପଡ଼ ନାହିଁ; ବାରମ୍ବାର ମନରେ ବିଚାର କର ଯେ ଏହା ତ ମାଂସ, ଚର୍ବି ଆଦିର ହିଁ ବିକାର।
ନଲିନୀଦଲ ଗତଜଲମତିତରଲଂ ତଦ୍ଵଜ୍ଜୀଵିତମତିଶଯ ଚପଲମ୍ । ଵିଦ୍ଧି ଵ୍ଯାଧ୍ଯଭିମାନଗ୍ରସ୍ତଂ ଲୋକଂ ଶୋକହତଂ ଚ ସମସ୍ତମ୍ ॥
Nalinidala gatajalamatitaralam tadvajjivitamatishaya chapalam Viddhi vyadhyabhimanagrastam lokam shokahatam cha samastam
ଅର୍ଥ:ପଦ୍ମ ପତ୍ରରେ ପଡ଼ିଥିବା ଜଳବିନ୍ଦୁ ପରି ଜୀବନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚଞ୍ଚଳ। ଜାଣ ଯେ ଏହି ସମସ୍ତ ସଂସାର ରୋଗ, ଅଭିମାନ ଓ ଶୋକରେ ଗ୍ରସ୍ତ।
ଯାଵଦ୍ଵିତ୍ତୋପାର୍ଜନସକ୍ତଃ ତାଵନ୍ନିଜପରିଵାରୋ ରକ୍ତଃ । ପଶ୍ଚାଜ୍ଜୀଵତି ଜର୍ଜରଦେହେ ଵାର୍ତାଂ କୋଽପି ନ ପୃଚ୍ଛତି ଗେହେ ॥
Yavadvittoparjanasaktah tavannijaparivaro raktah Pashchajjivati jarjaradehe vartam kopi na prichchhati gehe
ଅର୍ଥ:ଯେତେବେଳ ଯାଏ ତୁମେ ଧନ ଅର୍ଜନ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ, ସେତେବେଳ ଯାଏ ହିଁ ତୁମ ପରିବାର ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ରଖେ; ପରେ ଯେତେବେଳେ ଶରୀର ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଘରେ କେହି ତୁମ ଖବର ସୁଦ୍ଧା ପଚାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯାଵତ୍ପଵନୋ ନିଵସତି ଦେହେ ତାଵତ୍ପୃଚ୍ଛତି କୁଶଲଂ ଗେହେ । ଗତଵତି ଵାଯୌ ଦେହାପାଯେ ଭାର୍ଯା ବିଭ୍ଯତି ତସ୍ମିନ୍କାଯେ ॥
Yavatpavano nivasati dehe tavatprichchhati kushalam gehe Gatavati vayau dehapaye bharya bibhyati tasminkaye
ଅର୍ଥ:ଯେତେବେଳ ଯାଏ ଦେହରେ ପ୍ରାଣବାୟୁ ଅଛି, ସେତେବେଳ ଯାଏ ହିଁ ଘରେ ଲୋକେ କୁଶଳ ପଚାରନ୍ତି; ପ୍ରାଣ ବାହାରିଗଲେ ଓ ଦେହ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ସେହି ଶରୀରରୁ ସ୍ତ୍ରୀ ବି ଭୟ କରେ।
ବାଲସ୍ତାଵତ୍କ୍ରୀଡାସକ୍ତଃ ତରୁଣସ୍ତାଵତ୍ତରୁଣୀସକ୍ତଃ । ଵୃଦ୍ଧସ୍ତାଵଚ୍ଚିନ୍ତାସକ୍ତଃ ପରମେ ବ୍ରହ୍ମଣି କୋଽପି ନ ସକ୍ତଃ ॥
Balastavatkridasaktah tarunastavattarunisaktah Vriddhastavachchintasaktah parame brahmani kopi na saktah
ଅର୍ଥ:ବାଳକ ଖେଳରେ ମଗ୍ନ, ଯୁବକ ଯୁବତୀରେ ଆସକ୍ତ, ବୃଦ୍ଧ ଚିନ୍ତାରେ ବୁଡ଼ି — କିନ୍ତୁ ପରବ୍ରହ୍ମରେ, ହାୟ, କେହି ଆସକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି।
କା ତେ କାନ୍ତା କସ୍ତେ ପୁତ୍ରଃ ସଂସାରୋଽଯମତୀଵ ଵିଚିତ୍ରଃ । କସ୍ଯ ତ୍ଵଂ କଃ କୁତ ଆଯାତଃ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଚିନ୍ତଯ ତଦିହ ଭ୍ରାତଃ ॥
Ka te kanta kaste putrah samsaroyamativa vichitrah Kasya tvam kah kuta ayatah tattvam chintaya tadiha bhratah
ଅର୍ଥ:ତୁମ ସ୍ତ୍ରୀ କିଏ? ତୁମ ପୁତ୍ର କିଏ? ଏହି ସଂସାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଚିତ୍ର। ତୁମେ କାହାର? କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ? ହେ ଭାଇ! ଏହି ତତ୍ତ୍ୱର ଏଠାରେ ବିଚାର କର।
ସତ୍ସଙ୍ଗତ୍ଵେ ନିସ୍ସଙ୍ଗତ୍ଵଂ ନିସ୍ସଙ୍ଗତ୍ଵେ ନିର୍ମୋହତ୍ଵମ୍ । ନିର୍ମୋହତ୍ଵେ ନିଶ୍ଚଲତତ୍ତ୍ଵଂ ନିଶ୍ଚଲତତ୍ତ୍ଵେ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତିଃ ॥
Satsangatve nissangatvam nissangatve nirmohatvam Nirmohatve nishchalatattvam nishchalatattve jivanmuktih
ଅର୍ଥ:ସତ୍ସଙ୍ଗରୁ ନିଃସଙ୍ଗତା; ନିଃସଙ୍ଗତାରୁ ନିର୍ମୋହତା; ନିର୍ମୋହତାରୁ ନିଶ୍ଚଳ ତତ୍ତ୍ୱ; ଏବଂ ନିଶ୍ଚଳ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଵଯସି ଗତେ କଃ କାମଵିକାରଃ ଶୁଷ୍କେ ନୀରେ କଃ କାସାରଃ । କ୍ଷୀଣେ ଵିତ୍ତେ କଃ ପରିଵାରଃ ଜ୍ଞାତେ ତତ୍ତ୍ଵେ କଃ ସଂସାରଃ ॥
Vayasi gate kah kamavikarah shushke nire kah kasarah Kshine vitte kah parivarah jnate tattve kah samsarah
ଅର୍ଥ:ଯୌବନ ବିତିଗଲେ କାମବିକାର କେଉଁଠି? ଜଳ ଶୁଖିଗଲେ ସରୋବର କେଉଁଠି? ଧନ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ପରିବାର କେଉଁଠି? ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ ହେଲେ ସଂସାର କେଉଁଠି?
ମା କୁରୁ ଧନ ଯୌଵନ ଗର୍ଵଂ ହରତି ନିମେଷାତ୍କାଲଃ ସର୍ଵମ୍ । ମାଯାମଯମିଦମଖିଲଂ ହିତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମପଦଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଵିଶ ଵିଦିତ୍ଵା ॥
Ma kuru dhana yauvana garvam harati nimeshatkalah sarvam Mayamayamidamakhilam hitva brahmapadam tvam pravisha viditva
ଅର୍ଥ:ଧନ, ଜନ ଓ ଯୌବନର ଗର୍ବ କର ନାହିଁ; କାଳ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟରେ ଏସବୁକୁ ହରଣ କରିନିଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ମାୟାମୟ ଜଗତକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ବ୍ରହ୍ମପଦକୁ ଜାଣି ସେଥିରେ ପ୍ରବେଶ କର।
ଦିନଯାମିନ୍ଯୌ ସାଯଂ ପ୍ରାତଃ ଶିଶିରଵସନ୍ତୌ ପୁନରାଯାତଃ । କାଲଃ କ୍ରୀଡତି ଗଚ୍ଛତ୍ଯାଯୁଃ ତଦପି ନ ମୁଞ୍ଚତ୍ଯାଶାଵାଯୁଃ ॥
Dinayaminyau sayam pratah shishiravasantau punarayatah Kalah kridati gachchhatyayuh tadapi na munchatyashavayuh
ଅର୍ଥ:ଦିନ-ରାତି, ସନ୍ଧ୍ୟା-ସକାଳ, ଶିଶିର-ବସନ୍ତ ବାରମ୍ବାର ଆସେ-ଯାଏ; କାଳ କ୍ରୀଡ଼ା କରେ, ଆୟୁ ବିତିଯାଏ — ତଥାପି ଆଶାରୂପୀ ବାୟୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ।
କା ତେ କାନ୍ତା ଧନଗତଚିନ୍ତା ଵାତୁଲ କିଂ ତଵ ନାସ୍ତି ନିଯନ୍ତା । ତ୍ରିଜଗତି ସଜ୍ଜନସଙ୍ଗତିରେକା ଭଵତି ଭଵାର୍ଣଵତରଣେ ନୌକା ॥
Ka te kanta dhanagatachinta vatula kim tava nasti niyanta Trijagati sajjanasangatireka bhavati bhavarnavatarane nauka
ଅର୍ଥ:ହେ ବାଉଳା! ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଧନର ଏହି ଚିନ୍ତା କାହିଁକି? ତୁମର କ'ଣ କୌଣସି ନିୟନ୍ତା (ମାର୍ଗଦର୍ଶକ) ନାହିଁ? ତିନି ଲୋକରେ ସତ୍ସଙ୍ଗତି ହିଁ ଏକମାତ୍ର ନୌକା ଯାହା ଭବସାଗରରୁ ପାର କରାଏ।
ଦ୍ଵାଦଶ ମଞ୍ଜରିକାଭିରଶେଷଃ କଥିତୋ ଵୈଯାକରଣସ୍ଯୈଷଃ । ଉପଦେଶୋଽଭୂଦ୍ଵିଦ୍ଯା ନିପୁଣୈଃ ଶ୍ରୀମଚ୍ଛଙ୍କର ଭଗଵଚ୍ଛରଣୈଃ ॥
Dvadasha manjarikabhirasheshah kathito vaiyakaranasyaishah Upadeshobhudvidya nipunaih shrimachchhankara bhagavachchharanaih
ଅର୍ଥ:ବାର ଶ୍ଲୋକରେ (ଦ୍ୱାଦଶ-ମଞ୍ଜରିକା) କଥିତ ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ, ବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବାନ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚରଣ ଦ୍ୱାରା (ସେହି) ବୈୟାକରଣଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା।
ଜଟିଲୋ ମୁଣ୍ଡୀ ଲୁଞ୍ଛିତକେଶଃ କାଷାଯାମ୍ବର ବହୁକୃତଵେଷଃ । ପଶ୍ଯନ୍ନପି ଚ ନ ପଶ୍ଯତି ମୂଢଃ ଉଦରନିମିତ୍ତଂ ବହୁକୃତଵେଷଃ ॥
Jatilo mundi lunchhitakeshah kashayambara bahukritaveshah Pashyannapi cha na pashyati mudhah udaranimittam bahukritaveshah
ଅର୍ଥ:କେହି ଜଟାଧାରୀ, କେହି ମୁଣ୍ଡିତ, କେହି କେଶ-ଲୁଞ୍ଚିତ, କେହି କାଷାୟ ବସ୍ତ୍ରରେ ଅନେକ ବେଶ ଧାରଣ କରିଥିବା — ମୂଢ଼ ଦେଖି ବି ଦେଖେ ନାହିଁ; ଏହି ଅନେକ ବେଶ କେବଳ ପେଟ ପାଇଁ।
ଅଙ୍ଗଂ ଗଲିତଂ ପଲିତଂ ମୁଣ୍ଡଂ ଦଶନଵିହୀନଂ ଜାତଂ ତୁଣ୍ଡମ୍ । ଵୃଦ୍ଧୋ ଯାତି ଗୃହୀତ୍ଵା ଦଣ୍ଡଂ ତଦପି ନ ମୁଞ୍ଚତ୍ଯାଶାପିଣ୍ଡମ୍ ॥
Angam galitam palitam mundam dashanavihinam jatam tundam Vriddho yati grihitva dandam tadapi na munchatyashapindam
ଅର୍ଥ:ଅଙ୍ଗ ଶିଥିଳ, ମସ୍ତକ ଶ୍ୱେତ, ମୁଖ ଦନ୍ତହୀନ ହୋଇଗଲା; ବୃଦ୍ଧ ହାତରେ ବାଡ଼ି ଧରି ଚାଲେ — ତଥାପି ସେ ଆଶାର ପିଣ୍ଡ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ।
ଅଗ୍ରେ ଵହ୍ନିଃ ପୃଷ୍ଠେ ଭାନୁଃ ରାତ୍ରୌ ଚୁବୁକ ସମର୍ପିତ ଜାନୁଃ । କରତଲ ଭିକ୍ଷସ୍ତରୁତଲଵାସଃ ତଦପି ନ ମୁଞ୍ଚତ୍ଯାଶାପାଶଃ ॥
Agre vahnih prishthe bhanuh ratrau chubuka samarpita januh Karatala bhikshastarutalavasah tadapi na munchatyashapashah
ଅର୍ଥ:ଆଗରେ ଅଗ୍ନି, ପଛରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପ; ରାତିରେ ଆଣ୍ଠୁକୁ ଦାଢ଼ିରେ ଲଗାଇ ବସି; ହାତ ତଳିରେ ଭିକ୍ଷା, ବୃକ୍ଷ ତଳେ ବାସ — ତଥାପି ଆଶାର ଫାଶ ଖୁଲେ ନାହିଁ।
କୁରୁତେ ଗଙ୍ଗାସାଗରଗମନଂ ଵ୍ରତ ପରିପାଲନମଥଵା ଦାନମ୍ । ଜ୍ଞାନଵିହୀନଃ ସର୍ଵମତେନ ଭଜତି ନ ମୁକ୍ତିଂ ଜନ୍ମଶତେନ ॥
Kurute gangasagaragamanam vrata paripalanamathava danam Jnanavihinah sarvamatena bhajati na muktim janmashatena
ଅର୍ଥ:କେହି ଗଙ୍ଗାସାଗରର ଯାତ୍ରା କରୁ, ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁ ଅଥବା ଦାନ ଦେଉ — ତଥାପି ଜ୍ଞାନରହିତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ମତ ଅନୁସାରେ, ଶହେ ଜନ୍ମରେ ବି ମୁକ୍ତି ପାଏ ନାହିଁ।
ସୁରମନ୍ଦିର ନିଵାସଃ ଶଯ୍ଯା ଭୂତଲମଜିନଂ ଵାସଃ । ସର୍ଵ ପରିଗ୍ରହ ଭୋଗତ୍ଯାଗଃ କସ୍ଯ ସୁଖଂ ନ କରୋତି ଵିରାଗଃ ॥
Suramandira nivasah shayya bhutalamajinam vasah Sarva parigraha bhogatyagah kasya sukham na karoti viragah
ଅର୍ଥ:ଦେବ-ମନ୍ଦିରରେ ବାସ, ଶଯ୍ୟା ରୂପେ ଭୂମି, ବସ୍ତ୍ର ରୂପେ ମୃଗଚର୍ମ — ସମସ୍ତ ପରିଗ୍ରହ ଓ ଭୋଗର ତ୍ୟାଗ: ଏଭଳି ବୈରାଗ୍ୟ କାହାକୁ ସୁଖ ଦିଏ ନାହିଁ?
ଯୋଗରତୋ ଵା ଭୋଗରତୋ ଵା ସଙ୍ଗରତୋ ଵା ସଙ୍ଗଵିହୀନଃ । ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣି ରମତେ ଚିତ୍ତଂ ନନ୍ଦତି ନନ୍ଦତି ନନ୍ଦତ୍ଯେଵ ॥
Yogarato va bhogarato va sangarato va sangavihinah Yasya brahmani ramate chittam nandati nandati nandatyeva
ଅର୍ଥ:ଯୋଗରେ ରତ ହେଉ କି ଭୋଗରେ, ସଙ୍ଗରେ ହେଉ କି ସଙ୍ଗରହିତ — ଯାହାର ଚିତ୍ତ ବ୍ରହ୍ମରେ ରମେ, ସେ ହିଁ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ, ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ, ସତରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ।
ଭଗଵଦ୍ଗୀତା କିଞ୍ଚିଦଧୀତା ଗଙ୍ଗାଜଲ ଲଵକଣିକା ପୀତା । ସକୃଦପି ଯେନ ମୁରାରିସମର୍ଚା କ୍ରିଯତେ ତସ୍ଯ ଯମେନ ନ ଚର୍ଚା ॥
Bhagavadgita kinchidadhita gangajala lavakanika pita Sakridapi yena murarisamarcha kriyate tasya yamena na charcha
ଅର୍ଥ:ଯିଏ ଭଗବଦ୍ଗୀତାର ଅଳ୍ପ ବି ଅଧ୍ୟୟନ କଲା, ଗଙ୍ଗାଜଳର ଗୋଟିଏ ବୁନ୍ଦା ବି ପିଇଲା, ଏବଂ ଥରେ ବି ମୁରାରିଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲା — ତାହା ସହିତ ଯମ (ମୃତ୍ୟୁ) କୌଣସି ବିବାଦ କରେ ନାହିଁ।
ପୁନରପି ଜନନଂ ପୁନରପି ମରଣଂ ପୁନରପି ଜନନୀଜଠରେ ଶଯନମ୍ । ଇହ ସଂସାରେ ବହୁଦୁସ୍ତାରେ କୃପଯାଽପାରେ ପାହି ମୁରାରେ ॥
Punarapi jananam punarapi maranam punarapi jananijathare shayanam Iha samsare bahudustare kripayapare pahi murare
ଅର୍ଥ:ପୁଣି ଜନ୍ମ, ପୁଣି ମୃତ୍ୟୁ, ପୁଣି ମାତାର ଗର୍ଭରେ ଶୟନ — ଏହି ସଂସାର ପାର କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ହେ ମୁରାରେ! ତୁମ ଅପାର କୃପାରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର!
ରଥ୍ଯାଚର୍ପଟ ଵିରଚିତ କନ୍ଥଃ ପୁଣ୍ଯାପୁଣ୍ଯ ଵିଵର୍ଜିତ ପନ୍ଥଃ । ଯୋଗୀ ଯୋଗନିଯୋଜିତ ଚିତ୍ତଃ ରମତେ ବାଲୋନ୍ମତ୍ତଵଦେଵ ॥
Rathyacharpata virachita kanthah punyapunya vivarjita panthah Yogi yoganiyojita chittah ramate balonmattavadeva
ଅର୍ଥ:ଗଳିର ଚିରା କନାରେ ତିଆରି କନ୍ଥା ପିନ୍ଧି, ପୁଣ୍ୟ-ପାପର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ମାର୍ଗରେ ଚାଲି, ଯୋଗରେ ଚିତ୍ତ ଲଗାଇଥିବା ଯୋଗୀ ବାଳକ ଅଥବା ଉନ୍ମତ୍ତ ପରି ବିଚରଣ କରେ।
କସ୍ତ୍ଵଂ କୋଽହଂ କୁତ ଆଯାତଃ କା ମେ ଜନନୀ କୋ ମେ ତାତଃ । ଇତି ପରିଭାଵଯ ସର୍ଵମସାରଂ ଵିଶ୍ଵଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵପ୍ନଵିଚାରମ୍ ॥
Kastvam koham kuta ayatah ka me janani ko me tatah Iti paribhavaya sarvamasaram vishvam tyaktva svapnavicharam
ଅର୍ଥ:ତୁମେ କିଏ? ମୁଁ କିଏ? କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛି? ମୋ ମାତା କିଏ, ପିତା କିଏ? ଏହିଭଳି ବିଚାର କର, ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ଅସାର ଜାଣି ତ୍ୟାଗ କର।
ତ୍ଵଯି ମଯି ଚାନ୍ଯତ୍ରୈକୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଵ୍ଯର୍ଥଂ କୁପ୍ଯସି ମଯ୍ଯସହିଷ୍ଣୁଃ । ଭଵ ସମଚିତ୍ତଃ ସର୍ଵତ୍ର ତ୍ଵଂ ଵାଞ୍ଛସ୍ଯଚିରାଦ୍ଯଦି ଵିଷ୍ଣୁତ୍ଵମ୍ ॥
Tvayi mayi chanyatraiko vishnuh vyartham kupyasi mayyasahishnuh Bhava samachittah sarvatra tvam vanchhasyachiradyadi vishnutvam
ଅର୍ଥ:ତୁମରେ, ମୋରେ ଓ ସର୍ବତ୍ର ଏକ ବିଷ୍ଣୁ ହିଁ ଅଛନ୍ତି। ତୁମେ ବ୍ୟର୍ଥରେ ଅସହିଷ୍ଣୁ ହୋଇ ମୋ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କର। ଯଦି ଶୀଘ୍ର ବିଷ୍ଣୁତ୍ୱ ପାଇବାକୁ ଚାହଁ ତେବେ ସର୍ବତ୍ର ସମଚିତ୍ତ ହୋଇଯାଅ।
ଶତ୍ରୌ ମିତ୍ରେ ପୁତ୍ରେ ବନ୍ଧୌ ମା କୁରୁ ଯତ୍ନଂ ଵିଗ୍ରହସନ୍ଧୌ । ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ନପି ପଶ୍ଯାତ୍ମାନଂ ସର୍ଵତ୍ରୋତ୍ସୃଜ ଭେଦାଜ୍ଞାନମ୍ ॥
Shatrau mitre putre bandhau ma kuru yatnam vigrahasandhau Sarvasminnapi pashyatmanam sarvatrotsrija bhedajnanam
ଅର୍ଥ:ଶତ୍ରୁ, ମିତ୍ର, ପୁତ୍ର କି ବନ୍ଧୁ ସହିତ ବିଗ୍ରହ କି ସନ୍ଧିର ପ୍ରୟତ୍ନ କର ନାହିଁ। ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖି, ସର୍ବତ୍ର ଭେଦର ଅଜ୍ଞାନକୁ ତ୍ୟାଗ କର।
କାମଂ କ୍ରୋଧଂ ଲୋଭଂ ମୋହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଽଽତ୍ମାନଂ ପଶ୍ଯତି ସୋଽହମ୍ । ଆତ୍ମଜ୍ଞାନଵିହୀନା ମୂଢାଃ ତେ ପଚ୍ଯନ୍ତେ ନରକନିଗୂଢାଃ ॥
Kamam krodham lobham moham tyaktvatmanam pashyati soham Atmajnanavihina mudhah te pachyante narakanigudhah
ଅର୍ଥ:କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ମୋହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ମନୁଷ୍ୟ ଆତ୍ମାକୁ 'ସୋଽହମ୍' ରୂପେ ଦେଖେ। ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରହିତ ମୂଢ଼ ନର୍କରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଗେଯଂ ଗୀତା ନାମସହସ୍ରଂ ଧ୍ଯେଯଂ ଶ୍ରୀପତି ରୂପମଜସ୍ରମ୍ । ନେଯଂ ସଜ୍ଜନ ସଙ୍ଗେ ଚିତ୍ତଂ ଦେଯଂ ଦୀନଜନାଯ ଚ ଵିତ୍ତମ୍ ॥
Geyam gita namasahasram dhyeyam shripati rupamajasram Neyam sajjana sange chittam deyam dinajanaya cha vittam
ଅର୍ଥ:ଗୀତା ଓ (ବିଷ୍ଣୁ-)ସହସ୍ରନାମ ଗାନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ; ଶ୍ରୀପତିଙ୍କ ରୂପର ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଚିତ୍ତକୁ ସତ୍ସଙ୍ଗରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଧନ ଦୀନ-ଜନଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ସୁଖତଃ କ୍ରିଯତେ କାମାଭୋଗଃ ପଶ୍ଚାଦନ୍ତ ଶରୀରେ ରୋଗଃ । ଯଦ୍ଯପି ଲୋକେ ମରଣଂ ଶରଣଂ ତଦପି ନ ମୁଞ୍ଚତି ପାପାଚରଣମ୍ ॥
Sukhatah kriyate kamabhogah pashchadanta sharire rogah Yadyapi loke maranam sharanam tadapi na munchati papacharanam
ଅର୍ଥ:ସୁଖରେ ଭୋଗ କରାଯାଏ — କିନ୍ତୁ ପରେ, ହାୟ! ଶରୀରରେ ରୋଗ ଲାଗେ। ଯଦିଓ ସଂସାରରେ ମରଣ ହିଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତ, ତଥାପି ମନୁଷ୍ୟ ପାପାଚରଣ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ।
ଅର୍ଥମନର୍ଥଂ ଭାଵଯ ନିତ୍ଯଂ ନାସ୍ତିତତଃ ସୁଖଲେଶଃ ସତ୍ଯମ୍ । ପୁତ୍ରାଦପି ଧନଭାଜାଂ ଭୀତିଃ ସର୍ଵତ୍ରୈଷା ଵିହିତା ରୀତିଃ ॥
Arthamanartham bhavaya nityam nastitatah sukhaleshah satyam Putradapi dhanabhajam bhitih sarvatraisha vihita ritih
ଅର୍ଥ:ସଦା ବିଚାର କର ଯେ ଧନ ଅନର୍ଥକାରୀ; ସତ୍ୟ ତ ଏହି ଯେ ସେଥିରେ ସୁଖର ଲେଶ ବି ନାହିଁ। ଧନୀମାନଙ୍କୁ ନିଜ ପୁତ୍ରଠାରୁ ବି ଭୟ ରହେ — ସର୍ବତ୍ର ଏହି ରୀତି।
ପ୍ରାଣାଯାମଂ ପ୍ରତ୍ଯାହାରଂ ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯ ଵିଵେକଵିଚାରମ୍ । ଜାପ୍ଯସମେତସମାଧିଵିଧାନଂ କୁର୍ଵଵଧାନଂ ମହଦଵଧାନମ୍ ॥
Pranayamam pratyaharam nityanitya vivekavicharam Japyasametasamadhividhanam kurvavadhanam mahadavadhanam
ଅର୍ଥ:ପ୍ରାଣାୟାମ, ପ୍ରତ୍ୟାହାର, ନିତ୍ୟ-ଅନିତ୍ୟର ବିବେକ-ବିଚାର, ଏବଂ ଜପ-ସହିତ ସମାଧିର ଅନୁଷ୍ଠାନ — ଏସବୁ ବହୁତ ସାବଧାନତାର ସହ, ବହୁତ ଏକାଗ୍ରତାର ସହ କର।
ଗୁରୁଚରଣାମ୍ବୁଜ ନିର୍ଭରଭକ୍ତଃ ସଂସାରାଦଚିରାଦ୍ଭଵ ମୁକ୍ତଃ । ସେନ୍ଦ୍ରିଯମାନସ ନିଯମାଦେଵଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ନିଜହୃଦଯସ୍ଥଂ ଦେଵମ୍ ॥
Gurucharanambuja nirbharabhaktah samsaradachiradbhava muktah Sendriyamanasa niyamadevam drakshyasi nijahridayastham devam
ଅର୍ଥ:ଗୁରୁଙ୍କ ଚରଣ-କମଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତି ରଖି ସଂସାରରୁ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଅ। ଏହିଭଳି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନର ସଂଯମରେ ତୁମେ ନିଜ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥିତ ଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବ।
ମୂଢଃ କଶ୍ଚନ ଵୈଯାକରଣୋ ଡୁଃକୃଙ୍କରଣାଧ୍ଯଯନଧୁରୀଣଃ । ଶ୍ରୀମଚ୍ଛଙ୍କର ଭଗଵଚ୍ଛିଷ୍ଯୈଃ ବୋଧିତ ଆସୀଚ୍ଛୋଧିତ କରଣଃ ॥
Mudhah kashchana vaiyakarano duhkrinkaranadhyayanadhurinah Shrimachchhankara bhagavachchhishyaih bodhita asichchhodhita karanah
ଅର୍ଥ:କୌଣସି ମୂଢ଼ ବୈୟାକରଣ ବ୍ୟାକରଣର ନିୟମ ('ଡୁକୃଙ୍କରଣ') ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲୀନ ଥିଲା; ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବାନ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ତାହାକୁ ବୁଝାଇ ତାହାର ବୁଦ୍ଧି ଶୁଦ୍ଧ (ଠିକ୍) କଲେ।
ଭଜ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଭଜ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଭଜ ମୂଢମତେ । ନାମସ୍ମରଣାଦନ୍ଯମୁପାଯଂ ନହି ପଶ୍ଯାମୋ ଭଵତରଣେ ॥
Bhaja govindam bhaja govindam govindam bhaja mudhamate Namasmaranadanyamupayam nahi pashyamo bhavatarane
ଅର୍ଥ:ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଭଜ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଭଜ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଭଜ, ହେ ମୂଢ଼ ବୁଦ୍ଧି! ଭବସାଗର ପାର ହେବା ପାଇଁ, ନାମ-ସ୍ମରଣ ବ୍ୟତୀତ ଆମେ କୌଣସି ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଦେଖୁ ନାହୁଁ।
ଶବ୍ଦ-ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥ
ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଯେକୌଣସି ଶବ୍ଦରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ
भज गोविन्दम् ପାଠର ଲାଭ
ବସ୍ତୁଗତ ଅନ୍ୱେଷଣରେ ହଜିଯାଇଥିବା ମନ ପାଇଁ ଗଭୀର ଜାଗରଣର ଆହ୍ୱାନ।
ବୈରାଗ୍ୟର ବିକାଶ କରେ — ଯାହା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପ୍ରଗତିର ଆଧାର।
ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ — ଭାରତର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାର୍ଶନିକ-ଋଷି।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଲୋକ ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ସ୍ୱରୂପ ଉପରେ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୟାନ।
ମନକୁ ଧନ, ଦେହ ଓ ସମ୍ପର୍କର ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ କରେ।
ସମଗ୍ର ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ସର୍ବାଧିକ ଉଦ୍ଧୃତ ଦାର୍ଶନିକ ଗ୍ରନ୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ।
भज गोविन्दम् ପାଠ ବିଧି
ଭଜ ଗୋବିନ୍ଦମ୍କୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ପଢ଼ିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଲୋକ ଉପରେ ଗଭୀର ଭାବେ ଚିନ୍ତନ କରି। ଏହା ଦ୍ରୁତ ପୁନରାବୃତ୍ତିର ମନ୍ତ୍ର ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ଦାର୍ଶନିକ ଧ୍ୟାନ। ଗୋଟିଏ ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ନ୍ତୁ, ଆଖି ବନ୍ଦ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଏହାର ଅର୍ଥ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ପରମ୍ପରାଗତ ଭାବେ ଏହାକୁ ସତ୍ସଙ୍ଗରେ ଦଳବଦ୍ଧ ଭାବେ ଗାନ କରାଯାଏ। 'ଭଜ ଗୋବିନ୍ଦମ୍' ଧୃବ ପଦକୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ବିଚରଣଶୀଳ ମନକୁ ସିଧାସଳଖ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆହ୍ୱାନ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରିବା ଉଚିତ।
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ॐ
ସମ୍ପୂର୍ଣ भज गोविन्दम् ଶ୍ଳୋକ-ଶ୍ଳୋକ ଅର୍ଥ ସହିତ ପଢ଼ନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପାଠ ଦେଖନ୍ତୁ