ભજ ગોવિન્દમ્
भज गोविन्दम् in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
ભજ ગોવિન્દમ્ આદિ શંકરાચાર્ય દ્વારા રચિત એક દાર્શનિક સ્તોત્ર છે, જે ભગવાન ગોવિન્દ (વિષ્ણુ)ના સ્મરણ માટેનું આહ્વાન છે. તે મનને ધન, દેહ અને સંસારના મોહથી જગાડીને વૈરાગ્ય તરફ વાળે છે. તેનો મૂળ સંદેશ એ છે કે મૃત્યુ નિશ્ચિત છે, તેથી સમય રહેતા ભગવાનનું ભજન કરો.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Composed independently by Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya · 8th century CE (circa 788-820)
પરંપરા અનુસાર, શંકરાચાર્ય પોતાના શિષ્યો સાથે વારાણસી (કાશી)ની ગલીઓમાં ચાલતા હતા, ત્યારે તેમણે એક વૃદ્ધ વિદ્વાનને પાણિનિના સંસ્કૃત વ્યાકરણના નિયમો મુશ્કેલીથી ગોખતા જોયો. કરુણાથી દ્રવિત થઈને શંકરાચાર્યે સ્વતઃ 'ભજ ગોવિન્દમ્' રચ્યું — તે વૃદ્ધને સમજાવતા કે મૃત્યુ સમયે વ્યાકરણના નિયમો તેની રક્ષા નહીં કરે અને તેણે પોતાના મનને ભગવાન તરફ વાળવું જોઈએ. પછી તેમના ચૌદ શિષ્યોએ એક-એક શ્લોક ઉમેર્યો, જેથી તે એક સામૂહિક રચના બની. આ ગ્રંથને 'મોહ મુદ્ગર' — મોહને ચૂર-ચૂર કરનાર હથોડો — પણ કહેવાય છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
શંકરાચાર્યે પોતાના જીવનથી ભજ ગોવિન્દમ્ની શિક્ષાને સ્વયં સિદ્ધ કરી બતાવી. માત્ર 32 વર્ષની વયે દેહત્યાગ કરવા છતાં, તેમણે ભારતભરમાં ચાર મઠ સ્થાપ્યા, ઉપનિષદો, બ્રહ્મસૂત્ર અને ભગવદ્ગીતા પર ભાષ્ય લખ્યા, અનેક ભક્તિ સ્તોત્રો રચ્યા, અને શાસ્ત્રાર્થમાં દરેક દાર્શનિક પ્રતિસ્પર્ધીને પરાજિત કર્યો. તેમનું જીવન સાબિત કરે છે કે જે ગોવિન્દનું ભજન કરે છે (ઈશ્વર તરફ વળે છે) તે અલ્પ જીવનમાં તેમનાથી વધુ પ્રાપ્ત કરે છે જે દાયકાઓ ભૌતિક શોધમાં વિતાવે છે.
સાંભળતાં સાંભળતાં જપો
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
ભજ ગોવિન્દં ભજ ગોવિન્દં ગોવિન્દં ભજ મૂઢમતે । સમ્પ્રાપ્તે સન્નિહિતે કાલે નહિ નહિ રક્ષતિ ડુકૃઞ્કરણે ॥
Bhaja govindam bhaja govindam govindam bhaja mudhamate Samprapte sannihite kale nahi nahi rakshati dukrinkarane
અર્થ:ગોવિંદને ભજ, ગોવિંદને ભજ, ગોવિંદને ભજ, હે મૂઢ બુદ્ધિ! જ્યારે મૃત્યુનો નિયત સમય નજીક આવશે, ત્યારે વ્યાકરણના નિયમો ('ડુકૃઞ્કરણે') તારી જરા પણ રક્ષા નહીં કરે.
મૂઢ જહીહિ ધનાગમતૃષ્ણાં કુરુ સદ્બુદ્ધિં મનસિ વિતૃષ્ણામ્ । યલ્લભસે નિજકર્મોપાત્તં વિત્તં તેન વિનોદય ચિત્તમ્ ॥
Mudha jahihi dhanagamatrishnam kuru sadbuddhim manasi vitrishnam Yallabhase nijakarmopattam vittam tena vinodaya chittam
અર્થ:હે મૂઢ! ધન કમાવાની તૃષ્ણા છોડી દે; મનમાં તૃષ્ણારહિત સદ્બુદ્ધિ ધારણ કર. તારા સત્કર્મથી જે પણ મળે, તેનાથી જ તારા ચિત્તને સંતુષ્ટ રાખ.
નારીસ્તનભર નાભીદેશં દૃષ્ટ્વા મા ગા મોહાવેશમ્ । એતન્માંસવસાદિવિકારં મનસિ વિચિન્તય વારં વારમ્ ॥
Naristanabhara nabhidesham drishtva ma ga mohavesham Etanmamsavasadivikaram manasi vichintaya varam varam
અર્થ:સ્ત્રીના શરીરને જોઈને મોહ અને આવેશમાં ન પડ; વારંવાર મનમાં વિચાર કે આ તો માંસ, ચરબી આદિનો જ વિકાર છે.
નલિનીદલ ગતજલમતિતરલં તદ્વજ્જીવિતમતિશય ચપલમ્ । વિદ્ધિ વ્યાધ્યભિમાનગ્રસ્તં લોકં શોકહતં ચ સમસ્તમ્ ॥
Nalinidala gatajalamatitaralam tadvajjivitamatishaya chapalam Viddhi vyadhyabhimanagrastam lokam shokahatam cha samastam
અર્થ:કમળના પાન પર પડેલા જળબિંદુ સમાન જીવન અત્યંત ચંચળ છે. જાણ કે આ સમસ્ત સંસાર રોગ, અભિમાન અને શોકથી ગ્રસ્ત છે.
યાવદ્વિત્તોપાર્જનસક્તઃ તાવન્નિજપરિવારો રક્તઃ । પશ્ચાજ્જીવતિ જર્જરદેહે વાર્તાં કોઽપિ ન પૃચ્છતિ ગેહે ॥
Yavadvittoparjanasaktah tavannijaparivaro raktah Pashchajjivati jarjaradehe vartam kopi na prichchhati gehe
અર્થ:જ્યાં સુધી તું ધન કમાવા સમર્થ છે, ત્યાં સુધી જ તારો પરિવાર તારા પ્રત્યે સ્નેહ રાખે છે; પછી જ્યારે શરીર જર્જરિત થાય છે, ત્યારે ઘરમાં કોઈ તારી ખબર સુધ્ધાં પૂછતું નથી.
યાવત્પવનો નિવસતિ દેહે તાવત્પૃચ્છતિ કુશલં ગેહે । ગતવતિ વાયૌ દેહાપાયે ભાર્યા બિભ્યતિ તસ્મિન્કાયે ॥
Yavatpavano nivasati dehe tavatprichchhati kushalam gehe Gatavati vayau dehapaye bharya bibhyati tasminkaye
અર્થ:જ્યાં સુધી દેહમાં પ્રાણવાયુ છે, ત્યાં સુધી જ ઘરમાં લોકો કુશળ પૂછે છે; પ્રાણ નીકળી જતાં અને દેહ નષ્ટ થતાં, એ જ શરીરથી પત્ની પણ ડરવા લાગે છે.
બાલસ્તાવત્ક્રીડાસક્તઃ તરુણસ્તાવત્તરુણીસક્તઃ । વૃદ્ધસ્તાવચ્ચિન્તાસક્તઃ પરમે બ્રહ્મણિ કોઽપિ ન સક્તઃ ॥
Balastavatkridasaktah tarunastavattarunisaktah Vriddhastavachchintasaktah parame brahmani kopi na saktah
અર્થ:બાળક રમતમાં લાગ્યો છે, યુવક યુવતીમાં આસક્ત છે, વૃદ્ધ ચિંતામાં ડૂબ્યો છે — પણ પરબ્રહ્મમાં, અરે, કોઈ આસક્ત નથી.
કા તે કાન્તા કસ્તે પુત્રઃ સંસારોઽયમતીવ વિચિત્રઃ । કસ્ય ત્વં કઃ કુત આયાતઃ તત્ત્વં ચિન્તય તદિહ ભ્રાતઃ ॥
Ka te kanta kaste putrah samsaroyamativa vichitrah Kasya tvam kah kuta ayatah tattvam chintaya tadiha bhratah
અર્થ:તારી પત્ની કોણ? તારો પુત્ર કોણ? આ સંસાર અત્યંત વિચિત્ર છે. તું કોનો છે? ક્યાંથી આવ્યો છે? હે ભાઈ! આ તત્ત્વનો અહીં વિચાર કર.
સત્સઙ્ગત્વે નિસ્સઙ્ગત્વં નિસ્સઙ્ગત્વે નિર્મોહત્વમ્ । નિર્મોહત્વે નિશ્ચલતત્ત્વં નિશ્ચલતત્ત્વે જીવન્મુક્તિઃ ॥
Satsangatve nissangatvam nissangatve nirmohatvam Nirmohatve nishchalatattvam nishchalatattve jivanmuktih
અર્થ:સત્સંગથી નિઃસંગતા આવે છે; નિઃસંગતાથી નિર્મોહતા; નિર્મોહતાથી નિશ્ચલ તત્ત્વ; અને નિશ્ચલ તત્ત્વથી જીવનમુક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે.
વયસિ ગતે કઃ કામવિકારઃ શુષ્કે નીરે કઃ કાસારઃ । ક્ષીણે વિત્તે કઃ પરિવારઃ જ્ઞાતે તત્ત્વે કઃ સંસારઃ ॥
Vayasi gate kah kamavikarah shushke nire kah kasarah Kshine vitte kah parivarah jnate tattve kah samsarah
અર્થ:યૌવન વીતી જતાં કામવિકાર ક્યાં? જળ સુકાઈ જતાં સરોવર ક્યાં? ધન ક્ષીણ થતાં પરિવાર ક્યાં? તત્ત્વજ્ઞાન થતાં સંસાર ક્યાં?
મા કુરુ ધન યૌવન ગર્વં હરતિ નિમેષાત્કાલઃ સર્વમ્ । માયામયમિદમખિલં હિત્વા બ્રહ્મપદં ત્વં પ્રવિશ વિદિત્વા ॥
Ma kuru dhana yauvana garvam harati nimeshatkalah sarvam Mayamayamidamakhilam hitva brahmapadam tvam pravisha viditva
અર્થ:ધન, જન અને યૌવનનો ગર્વ ન કર; કાળ ક્ષણભરમાં આ બધાંને હરી લે છે. આ સમસ્ત માયામય જગતને છોડીને, બ્રહ્મપદને જાણીને તેમાં પ્રવેશ કર.
દિનયામિન્યૌ સાયં પ્રાતઃ શિશિરવસન્તૌ પુનરાયાતઃ । કાલઃ ક્રીડતિ ગચ્છત્યાયુઃ તદપિ ન મુઞ્ચત્યાશાવાયુઃ ॥
Dinayaminyau sayam pratah shishiravasantau punarayatah Kalah kridati gachchhatyayuh tadapi na munchatyashavayuh
અર્થ:દિવસ-રાત, સાંજ-સવાર, શિશિર-વસંત વારંવાર આવે-જાય છે; કાળ ક્રીડા કરે છે, આયુ વીતતું જાય છે — છતાં આશારૂપી વાયુ છોડતો નથી.
કા તે કાન્તા ધનગતચિન્તા વાતુલ કિં તવ નાસ્તિ નિયન્તા । ત્રિજગતિ સજ્જનસઙ્ગતિરેકા ભવતિ ભવાર્ણવતરણે નૌકા ॥
Ka te kanta dhanagatachinta vatula kim tava nasti niyanta Trijagati sajjanasangatireka bhavati bhavarnavatarane nauka
અર્થ:હે બાવરા! પત્ની અને ધનની આ ચિંતા શા માટે? શું તારો કોઈ નિયંતા (માર્ગદર્શક) નથી? ત્રણેય લોકમાં સત્સંગતિ જ એકમાત્ર નૌકા છે જે ભવસાગરથી પાર ઉતારે છે.
દ્વાદશ મઞ્જરિકાભિરશેષઃ કથિતો વૈયાકરણસ્યૈષઃ । ઉપદેશોઽભૂદ્વિદ્યા નિપુણૈઃ શ્રીમચ્છઙ્કર ભગવચ્છરણૈઃ ॥
Dvadasha manjarikabhirasheshah kathito vaiyakaranasyaishah Upadeshobhudvidya nipunaih shrimachchhankara bhagavachchharanaih
અર્થ:બાર શ્લોકોમાં (દ્વાદશ-મંજરિકા) કહેવાયેલો આ સંપૂર્ણ ઉપદેશ, વિદ્યામાં નિપુણ શ્રીમદ્ ભગવાન શંકરાચાર્યના ચરણો દ્વારા (તે) વૈયાકરણને અપાયો.
જટિલો મુણ્ડી લુઞ્છિતકેશઃ કાષાયામ્બર બહુકૃતવેષઃ । પશ્યન્નપિ ચ ન પશ્યતિ મૂઢઃ ઉદરનિમિત્તં બહુકૃતવેષઃ ॥
Jatilo mundi lunchhitakeshah kashayambara bahukritaveshah Pashyannapi cha na pashyati mudhah udaranimittam bahukritaveshah
અર્થ:કોઈ જટાધારી, કોઈ મુંડિત, કોઈ કેશ-લુંચિત, કોઈ કાષાય વસ્ત્રોમાં અનેક વેષ ધારણ કરેલા — મૂઢ જોતો હોવા છતાં જોતો નથી; આ અનેક વેષ કેવળ પેટ માટે છે.
અઙ્ગં ગલિતં પલિતં મુણ્ડં દશનવિહીનં જાતં તુણ્ડમ્ । વૃદ્ધો યાતિ ગૃહીત્વા દણ્ડં તદપિ ન મુઞ્ચત્યાશાપિણ્ડમ્ ॥
Angam galitam palitam mundam dashanavihinam jatam tundam Vriddho yati grihitva dandam tadapi na munchatyashapindam
અર્થ:અંગ શિથિલ, માથું શ્વેત, મુખ દંતહીન થઈ ગયું; વૃદ્ધ હાથમાં લાકડી લઈને ચાલે છે — છતાં તે આશાનો પિંડ છોડતો નથી.
અગ્રે વહ્નિઃ પૃષ્ઠે ભાનુઃ રાત્રૌ ચુબુક સમર્પિત જાનુઃ । કરતલ ભિક્ષસ્તરુતલવાસઃ તદપિ ન મુઞ્ચત્યાશાપાશઃ ॥
Agre vahnih prishthe bhanuh ratrau chubuka samarpita januh Karatala bhikshastarutalavasah tadapi na munchatyashapashah
અર્થ:આગળ આગ, પીઠ પાછળ સૂર્યનો તાપ; રાત્રે ઘૂંટણને દાઢી સાથે અડાડીને બેઠો; હથેળીમાં ભિક્ષા, વૃક્ષ નીચે નિવાસ — છતાં આશાનો ફાંસો છૂટતો નથી.
કુરુતે ગઙ્ગાસાગરગમનં વ્રત પરિપાલનમથવા દાનમ્ । જ્ઞાનવિહીનઃ સર્વમતેન ભજતિ ન મુક્તિં જન્મશતેન ॥
Kurute gangasagaragamanam vrata paripalanamathava danam Jnanavihinah sarvamatena bhajati na muktim janmashatena
અર્થ:કોઈ ગંગાસાગરની યાત્રા કરે, વ્રત પાળે અથવા દાન આપે — છતાં જ્ઞાનરહિત હોવાથી, સમસ્ત મતો અનુસાર, સો જન્મોમાં પણ મુક્તિ પામતો નથી.
સુરમન્દિર નિવાસઃ શય્યા ભૂતલમજિનં વાસઃ । સર્વ પરિગ્રહ ભોગત્યાગઃ કસ્ય સુખં ન કરોતિ વિરાગઃ ॥
Suramandira nivasah shayya bhutalamajinam vasah Sarva parigraha bhogatyagah kasya sukham na karoti viragah
અર્થ:દેવ-મંદિરમાં નિવાસ, શય્યા રૂપે ભૂમિ, વસ્ત્ર રૂપે મૃગચર્મ — સમસ્ત પરિગ્રહ અને ભોગનો ત્યાગ: એવો વૈરાગ્ય કોને સુખ નથી આપતો?
યોગરતો વા ભોગરતો વા સઙ્ગરતો વા સઙ્ગવિહીનઃ । યસ્ય બ્રહ્મણિ રમતે ચિત્તં નન્દતિ નન્દતિ નન્દત્યેવ ॥
Yogarato va bhogarato va sangarato va sangavihinah Yasya brahmani ramate chittam nandati nandati nandatyeva
અર્થ:યોગમાં રત હોય કે ભોગમાં, સંગમાં હોય કે સંગરહિત — જેનું ચિત્ત બ્રહ્મમાં રમે છે, તે જ આનંદિત થાય છે, આનંદિત થાય છે, ખરેખર આનંદિત થાય છે.
ભગવદ્ગીતા કિઞ્ચિદધીતા ગઙ્ગાજલ લવકણિકા પીતા । સકૃદપિ યેન મુરારિસમર્ચા ક્રિયતે તસ્ય યમેન ન ચર્ચા ॥
Bhagavadgita kinchidadhita gangajala lavakanika pita Sakridapi yena murarisamarcha kriyate tasya yamena na charcha
અર્થ:જેણે ભગવદ્ગીતાનો થોડો પણ અભ્યાસ કર્યો, ગંગાજળનું એક ટીપું પણ પીધું, અને એક વાર પણ મુરારિની અર્ચના કરી — તેની સાથે યમ (મૃત્યુ) કોઈ વિવાદ કરતો નથી.
પુનરપિ જનનં પુનરપિ મરણં પુનરપિ જનનીજઠરે શયનમ્ । ઇહ સંસારે બહુદુસ્તારે કૃપયાઽપારે પાહિ મુરારે ॥
Punarapi jananam punarapi maranam punarapi jananijathare shayanam Iha samsare bahudustare kripayapare pahi murare
અર્થ:ફરી જન્મ, ફરી મૃત્યુ, ફરી માતાના ગર્ભમાં શયન — આ સંસાર પાર કરવો અત્યંત કઠિન છે. હે મુરારે! તારી અપાર કૃપાથી મારી રક્ષા કર!
રથ્યાચર્પટ વિરચિત કન્થઃ પુણ્યાપુણ્ય વિવર્જિત પન્થઃ । યોગી યોગનિયોજિત ચિત્તઃ રમતે બાલોન્મત્તવદેવ ॥
Rathyacharpata virachita kanthah punyapunya vivarjita panthah Yogi yoganiyojita chittah ramate balonmattavadeva
અર્થ:ગલીના ચીંથરાંથી બનેલી ગોદડી પહેરી, પુણ્ય-પાપથી પર માર્ગ પર ચાલતો, યોગમાં ચિત્ત લગાવેલો યોગી બાળક અથવા ઉન્મત્ત સમાન વિચરે છે.
કસ્ત્વં કોઽહં કુત આયાતઃ કા મે જનની કો મે તાતઃ । ઇતિ પરિભાવય સર્વમસારં વિશ્વં ત્યક્ત્વા સ્વપ્નવિચારમ્ ॥
Kastvam koham kuta ayatah ka me janani ko me tatah Iti paribhavaya sarvamasaram vishvam tyaktva svapnavicharam
અર્થ:તું કોણ છે? હું કોણ છું? ક્યાંથી આવ્યો છું? મારી માતા કોણ, પિતા કોણ? આ રીતે વિચાર કર, અને આ સમસ્ત જગતને સ્વપ્ન સમાન અસાર જાણીને છોડી દે.
ત્વયિ મયિ ચાન્યત્રૈકો વિષ્ણુઃ વ્યર્થં કુપ્યસિ મય્યસહિષ્ણુઃ । ભવ સમચિત્તઃ સર્વત્ર ત્વં વાઞ્છસ્યચિરાદ્યદિ વિષ્ણુત્વમ્ ॥
Tvayi mayi chanyatraiko vishnuh vyartham kupyasi mayyasahishnuh Bhava samachittah sarvatra tvam vanchhasyachiradyadi vishnutvam
અર્થ:તારામાં, મારામાં અને સર્વત્ર એક જ વિષ્ણુ છે. તું વ્યર્થ જ અસહિષ્ણુ થઈને મારા પર ક્રોધ કરે છે. જો જલદી વિષ્ણુત્વ પામવા ઇચ્છે છે તો સર્વત્ર સમચિત્ત થઈ જા.
શત્રૌ મિત્રે પુત્રે બન્ધૌ મા કુરુ યત્નં વિગ્રહસન્ધૌ । સર્વસ્મિન્નપિ પશ્યાત્માનં સર્વત્રોત્સૃજ ભેદાજ્ઞાનમ્ ॥
Shatrau mitre putre bandhau ma kuru yatnam vigrahasandhau Sarvasminnapi pashyatmanam sarvatrotsrija bhedajnanam
અર્થ:શત્રુ, મિત્ર, પુત્ર કે બંધુ સાથે વિગ્રહ કે સંધિનો પ્રયત્ન ન કર. સૌમાં આત્માને જોઈને, સર્વત્ર ભેદના અજ્ઞાનને છોડી દે.
કામં ક્રોધં લોભં મોહં ત્યક્ત્વાઽઽત્માનં પશ્યતિ સોઽહમ્ । આત્મજ્ઞાનવિહીના મૂઢાઃ તે પચ્યન્તે નરકનિગૂઢાઃ ॥
Kamam krodham lobham moham tyaktvatmanam pashyati soham Atmajnanavihina mudhah te pachyante narakanigudhah
અર્થ:કામ, ક્રોધ, લોભ અને મોહને છોડીને મનુષ્ય આત્માને 'સોઽહમ્' રૂપે જુએ છે. આત્મજ્ઞાનરહિત મૂઢ નરકોમાં ગુપ્ત રીતે પીડિત કરાય છે.
ગેયં ગીતા નામસહસ્રં ધ્યેયં શ્રીપતિ રૂપમજસ્રમ્ । નેયં સજ્જન સઙ્ગે ચિત્તં દેયં દીનજનાય ચ વિત્તમ્ ॥
Geyam gita namasahasram dhyeyam shripati rupamajasram Neyam sajjana sange chittam deyam dinajanaya cha vittam
અર્થ:ગીતા અને (વિષ્ણુ-)સહસ્રનામ ગાવા યોગ્ય છે; શ્રીપતિના રૂપનું નિરંતર ધ્યાન કરવું જોઈએ; ચિત્તને સત્સંગમાં લગાવવું જોઈએ; અને ધન દીન-જનોને આપવું જોઈએ.
સુખતઃ ક્રિયતે કામાભોગઃ પશ્ચાદન્ત શરીરે રોગઃ । યદ્યપિ લોકે મરણં શરણં તદપિ ન મુઞ્ચતિ પાપાચરણમ્ ॥
Sukhatah kriyate kamabhogah pashchadanta sharire rogah Yadyapi loke maranam sharanam tadapi na munchati papacharanam
અર્થ:સુખપૂર્વક ભોગ કરાય છે — પણ પછી, અરે! શરીરમાં રોગ લાગે છે. જોકે સંસારમાં મરણ જ સૌનો અંત છે, છતાં મનુષ્ય પાપાચરણ છોડતો નથી.
અર્થમનર્થં ભાવય નિત્યં નાસ્તિતતઃ સુખલેશઃ સત્યમ્ । પુત્રાદપિ ધનભાજાં ભીતિઃ સર્વત્રૈષા વિહિતા રીતિઃ ॥
Arthamanartham bhavaya nityam nastitatah sukhaleshah satyam Putradapi dhanabhajam bhitih sarvatraisha vihita ritih
અર્થ:સદા વિચાર કર કે ધન અનર્થકારી છે; સત્ય તો એ છે કે તેમાં સુખનો લેશ પણ નથી. ધનવાનોને પોતાના પુત્રથી પણ ભય રહે છે — સર્વત્ર આ જ રીત છે.
પ્રાણાયામં પ્રત્યાહારં નિત્યાનિત્ય વિવેકવિચારમ્ । જાપ્યસમેતસમાધિવિધાનં કુર્વવધાનં મહદવધાનમ્ ॥
Pranayamam pratyaharam nityanitya vivekavicharam Japyasametasamadhividhanam kurvavadhanam mahadavadhanam
અર્થ:પ્રાણાયામ, પ્રત્યાહાર, નિત્ય-અનિત્યનો વિવેક-વિચાર, અને જપ-સહિત સમાધિનું અનુષ્ઠાન — આ બધાં ખૂબ સાવધાનીથી, ખૂબ એકાગ્રતાથી કર.
ગુરુચરણામ્બુજ નિર્ભરભક્તઃ સંસારાદચિરાદ્ભવ મુક્તઃ । સેન્દ્રિયમાનસ નિયમાદેવં દ્રક્ષ્યસિ નિજહૃદયસ્થં દેવમ્ ॥
Gurucharanambuja nirbharabhaktah samsaradachiradbhava muktah Sendriyamanasa niyamadevam drakshyasi nijahridayastham devam
અર્થ:ગુરુના ચરણ-કમળોમાં પૂર્ણ ભક્તિ રાખનાર બનીને સંસારથી જલદી મુક્ત થઈ જા. આ રીતે ઇન્દ્રિય અને મનના સંયમથી તું તારા હૃદયમાં સ્થિત દેવનું દર્શન કરીશ.
મૂઢઃ કશ્ચન વૈયાકરણો ડુઃકૃઙ્કરણાધ્યયનધુરીણઃ । શ્રીમચ્છઙ્કર ભગવચ્છિષ્યૈઃ બોધિત આસીચ્છોધિત કરણઃ ॥
Mudhah kashchana vaiyakarano duhkrinkaranadhyayanadhurinah Shrimachchhankara bhagavachchhishyaih bodhita asichchhodhita karanah
અર્થ:કોઈ મૂઢ વૈયાકરણ વ્યાકરણના નિયમો ('ડુકૃઙ્કરણ')ના અધ્યયનમાં લીન હતો; શ્રીમદ્ ભગવાન શંકરાચાર્યના શિષ્યોએ તેને સમજાવીને તેની બુદ્ધિ શુદ્ધ (સાચી) કરી.
ભજ ગોવિન્દં ભજ ગોવિન્દં ગોવિન્દં ભજ મૂઢમતે । નામસ્મરણાદન્યમુપાયં નહિ પશ્યામો ભવતરણે ॥
Bhaja govindam bhaja govindam govindam bhaja mudhamate Namasmaranadanyamupayam nahi pashyamo bhavatarane
અર્થ:ગોવિંદને ભજ, ગોવિંદને ભજ, ગોવિંદને ભજ, હે મૂઢ બુદ્ધિ! ભવસાગરથી પાર થવા માટે, નામ-સ્મરણ સિવાય અમે કોઈ બીજો ઉપાય જોતા નથી.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
भज गोविन्दम् પાઠના લાભ
ભૌતિક શોધમાં ખોવાયેલા મન માટે ગહન જાગૃતિનું આહ્વાન.
વૈરાગ્યનો વિકાસ કરે છે — જે આધ્યાત્મિક પ્રગતિનો પાયો છે.
આદિ શંકરાચાર્ય દ્વારા રચિત — ભારતના સૌથી મહાન દાર્શનિક-ઋષિ.
દરેક શ્લોક જીવન અને મૃત્યુના સ્વરૂપ પર એક સંપૂર્ણ ધ્યાન છે.
મનને ધન, દેહ અને સંબંધોના મોહથી મુક્ત કરે છે.
સમગ્ર હિંદુ ધર્મમાં સૌથી વધુ ઉદ્ધૃત દાર્શનિક ગ્રંથોમાંનો એક.
भज गोविन्दम् જપ વિધિ
ભજ ગોવિન્દમ્ને ધીમે ધીમે વાંચવું શ્રેષ્ઠ છે, દરેક શ્લોક પર ઊંડાણથી ચિંતન કરતા. તે ઝડપી પુનરાવર્તનનો મંત્ર નથી, પણ એક દાર્શનિક ધ્યાન છે. એક શ્લોક વાંચો, આંખો બંધ કરો, અને તેના અર્થને અંદર સુધી ઊતરવા દો. પરંપરાગત રીતે તેને સત્સંગમાં સમૂહમાં ગાવામાં આવે છે. 'ભજ ગોવિન્દમ્'ની ટેકને ગુરુ દ્વારા તમારા ભટકતા મનને સીધા આપેલા આહ્વાન તરીકે અનુભવવી જોઈએ.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ भज गोविन्दम् શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ