భజ గోవిన్దమ్
भज गोविन्दम् in Telugu · తెలుగు
మూలం & కథ
Composed independently by Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya · 8th century CE (circa 788-820)
According to tradition, Shankaracharya was walking through the streets of Varanasi (Kashi) with his disciples when he saw an aged scholar laboriously memorizing Panini's Sanskrit grammar rules. Moved by compassion, Shankaracharya spontaneously composed 'Bhaja Govindam' — urging the old man that grammar rules would not save him at the hour of death and that he should instead turn his mind to God. Each of his 14 disciples then added one verse, making it a collective composition. The work is also called 'Moha Mudgara' — the hammer that shatters delusion.
✦ శాస్త్రాలలో చెప్పినట్లు
Shankaracharya himself demonstrated the teaching of Bhaja Govindam through his life. Despite dying at age 32, he established four mathas (monasteries) across India, wrote commentaries on the Upanishads, Brahma Sutras and Bhagavad Gita, composed dozens of devotional hymns, and defeated every philosophical opponent in debate. His life proves that one who worships Govinda (turns to the Divine) accomplishes more in a short life than those who spend decades in material pursuits.
వింటూ పఠించండి
అర్థంతో పూర్తి పాఠం
ఏ పంక్తిపైన అయినా లేదా ▶ బటన్పై తాకి వినండి
భజ గోవిన్దం భజ గోవిన్దం గోవిన్దం భజ మూఢమతే । సమ్ప్రాప్తే సన్నిహితే కాలే నహి నహి రక్షతి డుకృఞ్కరణే ॥
Bhaja govindam bhaja govindam govindam bhaja mudhamate Samprapte sannihite kale nahi nahi rakshati dukrinkarane
అర్థం:गोविन्द को भजो, गोविन्द को भजो, गोविन्द को भजो, हे मूढ़ बुद्धि! जब मृत्यु का नियत समय निकट आ जाएगा, तब व्याकरण के नियम ('डुकृञ्करणे') तुम्हारी तनिक भी रक्षा नहीं करेंगे।
మూఢ జహీహి ధనాగమతృష్ణాం కురు సద్బుద్ధిం మనసి వితృష్ణామ్ । యల్లభసే నిజకర్మోపాత్తం విత్తం తేన వినోదయ చిత్తమ్ ॥
Mudha jahihi dhanagamatrishnam kuru sadbuddhim manasi vitrishnam Yallabhase nijakarmopattam vittam tena vinodaya chittam
అర్థం:हे मूढ़! धन कमाने की तृष्णा त्याग दे; मन में तृष्णारहित सद्बुद्धि धारण कर। अपने सत्कर्म से जो भी प्राप्त हो, उसी से अपने चित्त को सन्तुष्ट रख।
నారీస్తనభర నాభీదేశం దృష్ట్వా మా గా మోహావేశమ్ । ఏతన్మాంసవసాదివికారం మనసి విచిన్తయ వారం వారమ్ ॥
Naristanabhara nabhidesham drishtva ma ga mohavesham Etanmamsavasadivikaram manasi vichintaya varam varam
అర్థం:स्त्री के शरीर को देखकर मोह और आवेश में मत पड़; बार-बार मन में विचार कर कि यह तो मांस, चर्बी आदि का ही विकार है।
నలినీదల గతజలమతితరలం తద్వజ్జీవితమతిశయ చపలమ్ । విద్ధి వ్యాధ్యభిమానగ్రస్తం లోకం శోకహతం చ సమస్తమ్ ॥
Nalinidala gatajalamatitaralam tadvajjivitamatishaya chapalam Viddhi vyadhyabhimanagrastam lokam shokahatam cha samastam
అర్థం:कमल के पत्ते पर पड़ी जल की बूँद के समान जीवन अत्यन्त चंचल है। जान ले कि यह समस्त संसार रोग, अभिमान और शोक से ग्रस्त है।
యావద్విత్తోపార్జనసక్తః తావన్నిజపరివారో రక్తః । పశ్చాజ్జీవతి జర్జరదేహే వార్తాం కోఽపి న పృచ్ఛతి గేహే ॥
Yavadvittoparjanasaktah tavannijaparivaro raktah Pashchajjivati jarjaradehe vartam kopi na prichchhati gehe
అర్థం:जब तक तू धन कमाने में समर्थ है, तभी तक तेरा परिवार तुझसे स्नेह रखता है; बाद में जब शरीर जर्जर हो जाता है, तब घर में कोई तेरा हाल तक नहीं पूछता।
యావత్పవనో నివసతి దేహే తావత్పృచ్ఛతి కుశలం గేహే । గతవతి వాయౌ దేహాపాయే భార్యా బిభ్యతి తస్మిన్కాయే ॥
Yavatpavano nivasati dehe tavatprichchhati kushalam gehe Gatavati vayau dehapaye bharya bibhyati tasminkaye
అర్థం:जब तक देह में प्राण-वायु है, तभी तक घर में लोग कुशल पूछते हैं; प्राण निकल जाने और देह के नष्ट होने पर, उसी शरीर से पत्नी भी डरने लगती है।
బాలస్తావత్క్రీడాసక్తః తరుణస్తావత్తరుణీసక్తః । వృద్ధస్తావచ్చిన్తాసక్తః పరమే బ్రహ్మణి కోఽపి న సక్తః ॥
Balastavatkridasaktah tarunastavattarunisaktah Vriddhastavachchintasaktah parame brahmani kopi na saktah
అర్థం:बालक खेल में लगा है, युवक युवती में आसक्त है, वृद्ध चिन्ता में डूबा है — पर परब्रह्म में, हाय, कोई भी आसक्त नहीं है।
కా తే కాన్తా కస్తే పుత్రః సంసారోఽయమతీవ విచిత్రః । కస్య త్వం కః కుత ఆయాతః తత్త్వం చిన్తయ తదిహ భ్రాతః ॥
Ka te kanta kaste putrah samsaroyamativa vichitrah Kasya tvam kah kuta ayatah tattvam chintaya tadiha bhratah
అర్థం:तेरी पत्नी कौन? तेरा पुत्र कौन? यह संसार अत्यन्त विचित्र है। तू किसका है? कहाँ से आया है? हे भाई! इस तत्त्व का यहाँ विचार कर।
సత్సఙ్గత్వే నిస్సఙ్గత్వం నిస్సఙ్గత్వే నిర్మోహత్వమ్ । నిర్మోహత్వే నిశ్చలతత్త్వం నిశ్చలతత్త్వే జీవన్ముక్తిః ॥
Satsangatve nissangatvam nissangatve nirmohatvam Nirmohatve nishchalatattvam nishchalatattve jivanmuktih
అర్థం:सत्संग से निःसंगता आती है; निःसंगता से निर्मोहता; निर्मोहता से निश्चल तत्त्व; और निश्चल तत्त्व से जीवन्मुक्ति प्राप्त होती है।
వయసి గతే కః కామవికారః శుష్కే నీరే కః కాసారః । క్షీణే విత్తే కః పరివారః జ్ఞాతే తత్త్వే కః సంసారః ॥
Vayasi gate kah kamavikarah shushke nire kah kasarah Kshine vitte kah parivarah jnate tattve kah samsarah
అర్థం:यौवन बीत जाने पर कामविकार कहाँ? जल सूख जाने पर सरोवर कहाँ? धन क्षीण होने पर परिवार कहाँ? तत्त्वज्ञान हो जाने पर संसार कहाँ?
మా కురు ధన యౌవన గర్వం హరతి నిమేషాత్కాలః సర్వమ్ । మాయామయమిదమఖిలం హిత్వా బ్రహ్మపదం త్వం ప్రవిశ విదిత్వా ॥
Ma kuru dhana yauvana garvam harati nimeshatkalah sarvam Mayamayamidamakhilam hitva brahmapadam tvam pravisha viditva
అర్థం:धन, जन और यौवन का गर्व मत कर; काल क्षण भर में इन सबको हर लेता है। इस समस्त मायामय जगत् को त्यागकर, ब्रह्मपद को जानकर उसमें प्रवेश कर।
దినయామిన్యౌ సాయం ప్రాతః శిశిరవసన్తౌ పునరాయాతః । కాలః క్రీడతి గచ్ఛత్యాయుః తదపి న ముఞ్చత్యాశావాయుః ॥
Dinayaminyau sayam pratah shishiravasantau punarayatah Kalah kridati gachchhatyayuh tadapi na munchatyashavayuh
అర్థం:दिन-रात, सायं-प्रातः, शिशिर-वसन्त बार-बार आते-जाते हैं; काल क्रीड़ा करता है, आयु बीतती जाती है — फिर भी आशा-रूपी वायु नहीं छोड़ती।
కా తే కాన్తా ధనగతచిన్తా వాతుల కిం తవ నాస్తి నియన్తా । త్రిజగతి సజ్జనసఙ్గతిరేకా భవతి భవార్ణవతరణే నౌకా ॥
Ka te kanta dhanagatachinta vatula kim tava nasti niyanta Trijagati sajjanasangatireka bhavati bhavarnavatarane nauka
అర్థం:हे बावले! पत्नी और धन की यह चिन्ता क्यों? क्या तेरा कोई नियन्ता (मार्गदर्शक) नहीं? तीनों लोकों में सत्संगति ही एकमात्र नौका है जो भवसागर से पार उतारती है।
ద్వాదశ మఞ్జరికాభిరశేషః కథితో వైయాకరణస్యైషః । ఉపదేశోఽభూద్విద్యా నిపుణైః శ్రీమచ్ఛఙ్కర భగవచ్ఛరణైః ॥
Dvadasha manjarikabhirasheshah kathito vaiyakaranasyaishah Upadeshobhudvidya nipunaih shrimachchhankara bhagavachchharanaih
అర్థం:बारह श्लोकों (द्वादश-मञ्जरिका) में कहा गया यह सम्पूर्ण उपदेश, विद्या में निपुण श्रीमद् भगवान् शंकराचार्य के चरणों द्वारा (उस) वैयाकरण को दिया गया।
జటిలో ముణ్డీ లుఞ్ఛితకేశః కాషాయామ్బర బహుకృతవేషః । పశ్యన్నపి చ న పశ్యతి మూఢః ఉదరనిమిత్తం బహుకృతవేషః ॥
Jatilo mundi lunchhitakeshah kashayambara bahukritaveshah Pashyannapi cha na pashyati mudhah udaranimittam bahukritaveshah
అర్థం:कोई जटाधारी, कोई मुण्डित, कोई केश-लुञ्चित, कोई काषाय वस्त्रों में अनेक वेष धारण किए — मूढ़ देखते हुए भी नहीं देखता; ये अनेक वेष केवल पेट के लिए हैं।
అఙ్గం గలితం పలితం ముణ్డం దశనవిహీనం జాతం తుణ్డమ్ । వృద్ధో యాతి గృహీత్వా దణ్డం తదపి న ముఞ్చత్యాశాపిణ్డమ్ ॥
Angam galitam palitam mundam dashanavihinam jatam tundam Vriddho yati grihitva dandam tadapi na munchatyashapindam
అర్థం:अंग शिथिल, सिर श्वेत, मुख दन्तहीन हो गया; वृद्ध हाथ में लाठी लेकर चलता है — फिर भी वह आशा का पिण्ड नहीं छोड़ता।
అగ్రే వహ్నిః పృష్ఠే భానుః రాత్రౌ చుబుక సమర్పిత జానుః । కరతల భిక్షస్తరుతలవాసః తదపి న ముఞ్చత్యాశాపాశః ॥
Agre vahnih prishthe bhanuh ratrau chubuka samarpita januh Karatala bhikshastarutalavasah tadapi na munchatyashapashah
అర్థం:आगे आग, पीठ पीछे सूर्य की धूप; रात में घुटनों को ठोड़ी से लगाए बैठा; हथेली में भिक्षा, वृक्ष के नीचे निवास — फिर भी आशा का फंदा नहीं छूटता।
కురుతే గఙ్గాసాగరగమనం వ్రత పరిపాలనమథవా దానమ్ । జ్ఞానవిహీనః సర్వమతేన భజతి న ముక్తిం జన్మశతేన ॥
Kurute gangasagaragamanam vrata paripalanamathava danam Jnanavihinah sarvamatena bhajati na muktim janmashatena
అర్థం:कोई गंगासागर की यात्रा करे, व्रत पाले अथवा दान दे — फिर भी ज्ञान से रहित होने पर, समस्त मतों के अनुसार, सौ जन्मों में भी मुक्ति नहीं पाता।
సురమన్దిర నివాసః శయ్యా భూతలమజినం వాసః । సర్వ పరిగ్రహ భోగత్యాగః కస్య సుఖం న కరోతి విరాగః ॥
Suramandira nivasah shayya bhutalamajinam vasah Sarva parigraha bhogatyagah kasya sukham na karoti viragah
అర్థం:देव-मन्दिर में निवास, शय्या के रूप में भूमि, वस्त्र के रूप में मृगचर्म — समस्त परिग्रह और भोग का त्याग: ऐसा वैराग्य किसे सुख नहीं देता?
యోగరతో వా భోగరతో వా సఙ్గరతో వా సఙ్గవిహీనః । యస్య బ్రహ్మణి రమతే చిత్తం నన్దతి నన్దతి నన్దత్యేవ ॥
Yogarato va bhogarato va sangarato va sangavihinah Yasya brahmani ramate chittam nandati nandati nandatyeva
అర్థం:योग में रत हो या भोग में, संग में हो या संगरहित — जिसका चित्त ब्रह्म में रमता है, वही आनन्दित होता है, आनन्दित होता है, सचमुच आनन्दित होता है।
భగవద్గీతా కిఞ్చిదధీతా గఙ్గాజల లవకణికా పీతా । సకృదపి యేన మురారిసమర్చా క్రియతే తస్య యమేన న చర్చా ॥
Bhagavadgita kinchidadhita gangajala lavakanika pita Sakridapi yena murarisamarcha kriyate tasya yamena na charcha
అర్థం:जिसने भगवद्गीता का थोड़ा भी अध्ययन किया, गंगाजल की एक बूँद भी पी, और एक बार भी मुरारि की अर्चना की — उससे यम (मृत्यु) कोई विवाद नहीं करता।
పునరపి జననం పునరపి మరణం పునరపి జననీజఠరే శయనమ్ । ఇహ సంసారే బహుదుస్తారే కృపయాఽపారే పాహి మురారే ॥
Punarapi jananam punarapi maranam punarapi jananijathare shayanam Iha samsare bahudustare kripayapare pahi murare
అర్థం:फिर जन्म, फिर मृत्यु, फिर माता के गर्भ में शयन — यह संसार पार करना अत्यन्त कठिन है। हे मुरारे! अपनी अपार कृपा से मेरी रक्षा कीजिए।
రథ్యాచర్పట విరచిత కన్థః పుణ్యాపుణ్య వివర్జిత పన్థః । యోగీ యోగనియోజిత చిత్తః రమతే బాలోన్మత్తవదేవ ॥
Rathyacharpata virachita kanthah punyapunya vivarjita panthah Yogi yoganiyojita chittah ramate balonmattavadeva
అర్థం:गली के चिथड़ों से बनी गुदड़ी पहने, पुण्य-पाप से परे मार्ग पर चलते हुए, योग में चित्त लगाए योगी बालक अथवा उन्मत्त के समान विचरता है।
కస్త్వం కోఽహం కుత ఆయాతః కా మే జననీ కో మే తాతః । ఇతి పరిభావయ సర్వమసారం విశ్వం త్యక్త్వా స్వప్నవిచారమ్ ॥
Kastvam koham kuta ayatah ka me janani ko me tatah Iti paribhavaya sarvamasaram vishvam tyaktva svapnavicharam
అర్థం:तू कौन है? मैं कौन हूँ? कहाँ से आया हूँ? मेरी माता कौन, पिता कौन? इस प्रकार विचार कर, और इस समस्त संसार को स्वप्न-सा असार जानकर त्याग दे।
త్వయి మయి చాన్యత్రైకో విష్ణుః వ్యర్థం కుప్యసి మయ్యసహిష్ణుః । భవ సమచిత్తః సర్వత్ర త్వం వాఞ్ఛస్యచిరాద్యది విష్ణుత్వమ్ ॥
Tvayi mayi chanyatraiko vishnuh vyartham kupyasi mayyasahishnuh Bhava samachittah sarvatra tvam vanchhasyachiradyadi vishnutvam
అర్థం:तुझमें, मुझमें और सर्वत्र एक ही विष्णु हैं। तू व्यर्थ ही असहिष्णु होकर मुझ पर क्रोध करता है। यदि शीघ्र विष्णुत्व पाना चाहता है तो सर्वत्र समचित्त हो जा।
శత్రౌ మిత్రే పుత్రే బన్ధౌ మా కురు యత్నం విగ్రహసన్ధౌ । సర్వస్మిన్నపి పశ్యాత్మానం సర్వత్రోత్సృజ భేదాజ్ఞానమ్ ॥
Shatrau mitre putre bandhau ma kuru yatnam vigrahasandhau Sarvasminnapi pashyatmanam sarvatrotsrija bhedajnanam
అర్థం:शत्रु, मित्र, पुत्र या बन्धु से विग्रह या सन्धि का प्रयत्न मत कर। सबमें आत्मा को देखकर, सर्वत्र भेद के अज्ञान को त्याग दे।
కామం క్రోధం లోభం మోహం త్యక్త్వాఽఽత్మానం పశ్యతి సోఽహమ్ । ఆత్మజ్ఞానవిహీనా మూఢాః తే పచ్యన్తే నరకనిగూఢాః ॥
Kamam krodham lobham moham tyaktvatmanam pashyati soham Atmajnanavihina mudhah te pachyante narakanigudhah
అర్థం:काम, क्रोध, लोभ और मोह को त्यागकर मनुष्य आत्मा को 'सोऽहम्' रूप में देखता है। आत्मज्ञान से रहित मूढ़ नरकों में गुप्त रूप से पीड़ित किए जाते हैं।
గేయం గీతా నామసహస్రం ధ్యేయం శ్రీపతి రూపమజస్రమ్ । నేయం సజ్జన సఙ్గే చిత్తం దేయం దీనజనాయ చ విత్తమ్ ॥
Geyam gita namasahasram dhyeyam shripati rupamajasram Neyam sajjana sange chittam deyam dinajanaya cha vittam
అర్థం:गीता और (विष्णु-)सहस्रनाम गाने योग्य हैं; श्रीपति के रूप का निरन्तर ध्यान करना चाहिए; चित्त को सत्संग में लगाना चाहिए; और धन दीन-जनों को देना चाहिए।
సుఖతః క్రియతే కామాభోగః పశ్చాదన్త శరీరే రోగః । యద్యపి లోకే మరణం శరణం తదపి న ముఞ్చతి పాపాచరణమ్ ॥
Sukhatah kriyate kamabhogah pashchadanta sharire rogah Yadyapi loke maranam sharanam tadapi na munchati papacharanam
అర్థం:सुखपूर्वक भोग किया जाता है — पर बाद में, हाय! शरीर में रोग लग जाता है। यद्यपि संसार में मरण ही सबका अन्त है, फिर भी मनुष्य पापाचरण नहीं छोड़ता।
అర్థమనర్థం భావయ నిత్యం నాస్తితతః సుఖలేశః సత్యమ్ । పుత్రాదపి ధనభాజాం భీతిః సర్వత్రైషా విహితా రీతిః ॥
Arthamanartham bhavaya nityam nastitatah sukhaleshah satyam Putradapi dhanabhajam bhitih sarvatraisha vihita ritih
అర్థం:सदा विचार कर कि धन अनर्थकारी है; सत्य तो यह है कि उसमें सुख का लेश भी नहीं। धनवानों को अपने पुत्र से भी भय रहता है — सर्वत्र यही रीति है।
ప్రాణాయామం ప్రత్యాహారం నిత్యానిత్య వివేకవిచారమ్ । జాప్యసమేతసమాధివిధానం కుర్వవధానం మహదవధానమ్ ॥
Pranayamam pratyaharam nityanitya vivekavicharam Japyasametasamadhividhanam kurvavadhanam mahadavadhanam
అర్థం:प्राणायाम, प्रत्याहार, नित्य-अनित्य का विवेक-विचार, और जप-सहित समाधि का अनुष्ठान — इन्हें बड़ी सावधानी से, बड़ी एकाग्रता से कर।
గురుచరణామ్బుజ నిర్భరభక్తః సంసారాదచిరాద్భవ ముక్తః । సేన్ద్రియమానస నియమాదేవం ద్రక్ష్యసి నిజహృదయస్థం దేవమ్ ॥
Gurucharanambuja nirbharabhaktah samsaradachiradbhava muktah Sendriyamanasa niyamadevam drakshyasi nijahridayastham devam
అర్థం:गुरु के चरण-कमलों में पूर्ण भक्ति रखने वाला बनकर संसार से शीघ्र मुक्त हो जा। इस प्रकार इन्द्रिय और मन के संयम से तू अपने हृदय में स्थित देव का दर्शन करेगा।
మూఢః కశ్చన వైయాకరణో డుఃకృఙ్కరణాధ్యయనధురీణః । శ్రీమచ్ఛఙ్కర భగవచ్ఛిష్యైః బోధిత ఆసీచ్ఛోధిత కరణః ॥
Mudhah kashchana vaiyakarano duhkrinkaranadhyayanadhurinah Shrimachchhankara bhagavachchhishyaih bodhita asichchhodhita karanah
అర్థం:कोई मूढ़ वैयाकरण व्याकरण के नियमों ('डुकृङ्करण') के अध्ययन में लीन था; श्रीमद् भगवान् शंकराचार्य के शिष्यों ने उसे समझाकर उसकी बुद्धि शुद्ध (सही) कर दी।
భజ గోవిన్దం భజ గోవిన్దం గోవిన్దం భజ మూఢమతే । నామస్మరణాదన్యముపాయం నహి పశ్యామో భవతరణే ॥
Bhaja govindam bhaja govindam govindam bhaja mudhamate Namasmaranadanyamupayam nahi pashyamo bhavatarane
అర్థం:गोविन्द को भजो, गोविन्द को भजो, गोविन्द को भजो, हे मूढ़ बुद्धि! भवसागर से पार होने के लिए, नाम-स्मरण के अतिरिक्त हम कोई और उपाय नहीं देखते।
పదం-పదం అర్థం
ఉచ్చారణ వినడానికి ఏ పదంపైన అయినా క్లిక్ చేయండి
भज गोविन्दम् పారాయణ ప్రయోజనాలు
Profound wake-up call for the mind lost in material pursuits
Cultivates vairagya (detachment) — the foundation of spiritual progress
Written by Adi Shankaracharya — the greatest philosopher-sage of India
Each verse is a complete meditation on the nature of life and death
Frees the mind from attachment to wealth, body and relationships
One of the most quoted philosophical texts in all of Hinduism
भज गोविन्दम् పారాయణ విధి
Bhaja Govindam is best read slowly, contemplating each verse deeply. It is not a mantra for rapid repetition but a philosophical meditation. Read one verse, close your eyes, and let its meaning penetrate. It is traditionally chanted in groups during satsang. The refrain 'Bhaja Govindam' should be felt as a direct call from the guru to your own wandering mind.
తరచూ అడిగే ప్రశ్నలు
ఇవి కూడా చదవండి
ॐ
పూర్తి भज गोविन्दम्ను శ్లోకం-శ్లోకం అర్థంతో చదవండి, లేదా మరిన్ని పవిత్ర పాఠాలు చూడండి