ਆਪਦੁਦ੍ਧਾਰਕ ਹਨੁਮਤ੍ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍
आपदुद्धारक हनुमत् स्तोत्रम् in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਆਪਦੁਦ੍ਧਾਰਕ ਹਨੁਮਤ ਸਤੋਤਰਮ — 'ਸਾਰੀਆਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨੁਮਾਨ ਦਾ ਸਤੋਤਰ' — ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਸੁਦਰਸ਼ਨਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲੀ ਗਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ। ਵਿਨਿਯੋਗ ਅਤੇ ਸੰਜੀਵਨੀ ਪਰਬਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਚਿਤਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋ ਧਿਆਨ-ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪੀੜ — ਆਧੀ, ਵਿਆਧੀ, ਮਹਾਮਾਰੀ, ਗ੍ਰਹਪੀੜ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਆਫ਼ਤ — ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ, ਯਾਤਰਾ, ਜੰਗ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ 'ਕਿਤੇ ਵੀ ਬਿਪਤਾ ਨਹੀਂ' ਅਤੇ ਉਹ ਜਿੱਤ, ਧਨ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Sri Sudarshana Samhita · Vibhishana (brother of Ravana, devotee of Rama) · Traditional (Puranic/Samhita literature)
This stotra is attributed to Vibhishana and preserved in the Sri Sudarshana Samhita. Vibhishana, who had witnessed Hanuman's countless rescues during the Ramayana war — above all the bringing of the Sanjivani mountain to save Lakshmana's life — composed this hymn to Hanuman as the supreme remover of danger. The meditation verses paint Hanuman holding the mountain in one hand and a weapon to destroy enemies in the other, capturing his dual role as healer and protector. The closing verses form a phala-shruti listing the many calamities from which the devotee is freed.
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
The most famous deed behind this stotra is Hanuman lifting and carrying the entire Sanjivani mountain across the sky to revive Lakshmana, who lay mortally wounded by Indrajit's Shakti weapon. Because Hanuman thus literally rescued life from the brink of death, devotees trust this 'Apaduddharaka' hymn to lift them out of the gravest dangers, and its verses promise that for those who remember him 'there is no danger anywhere.'
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ੴ ਅਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੀਆਪਦੁਦ੍ਧਾਰਕ ਹਨੁਮਤ੍ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮਹਾਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਰਿਸ਼ਿਃ, ਹਨੁਮਾਨ੍ ਦੇਵਤਾ, ਸਰ੍ਵਾਪਦੁਦ੍ਧਾਰਕ ਸ਼੍ਰੀਹਨੁਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਮਮ ਸਰ੍ਵਾਪਨ੍ਨਿਵ੍ਰਿਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥੇ, ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਾਨੁਕੂਲ੍ਯਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥੇ ਜਪੇ ਵਿਨਿਯੋਗਃ।
Om asya shree-aapaduddhaaraka-hanumat-stotra-mahaamantrasya, vibheeshana rishih, hanumaan devataa, sarvaapaduddhaaraka shree-hanumat-prasaadena mama sarvaapan-nivrittyarthe, sarvakaaryaanukoolya-siddhyarthe jape viniyogah.
ਅਰਥ:ॐ। इस 'आपदुद्धारक हनुमत्स्तोत्र' नामक महामन्त्र के विभीषण ऋषि हैं, हनुमान देवता हैं; समस्त आपत्तियों से उद्धार करने वाले श्रीहनुमान की कृपा से मेरी समस्त आपत्तियों के निवारण एवं समस्त कार्यों की अनुकूलता-सिद्धि के लिये जप में इसका विनियोग किया जाता है।
ਵਾਮੇ ਕਰੇ ਵੈਰਿਭਿਦਂ ਵਹਨ੍ਤਂ ਸ਼ੈਲਂ ਪਰੇ ਸ਼੍ਰਿਙ੍ਖਲਹਾਰਿਟਙ੍ਕਮ੍। ਦਦਾਨਮਚ੍ਛਚ੍ਛਵਿਮਞ੍ਜਨਾਭਂ ਭਜੇ ਜ੍ਵਲਤ੍ਕੁਣ੍ਡਲਮਾਞ੍ਜਨੇਯਮ੍॥੧॥
Vaame kare vairibhidam vahantam, Shailam pare shrinkhalahaaritankam, Dadaanam acchacchavim anjanaabham, Bhaje jvalat-kundalam aanjaneyam. (1)
ਅਰਥ:जो बायें हाथ में शत्रुओं का विदारण करने वाला (अस्त्र) तथा दूसरे हाथ में पर्वत (संजीवनी) धारण किये हुए हैं, जो उज्ज्वल शिला धारण करते हैं, जिनकी कान्ति निर्मल एवं अंजन के समान श्याम है — ऐसे प्रज्वलित कुण्डलों वाले आञ्जनेय का मैं भजन करता हूँ।
ਸਂਵੀਤਕੌਪੀਨਮੁਦਞ੍ਚਿਤਾਗੁਂ ਸਮੁਜ੍ਜ੍ਵਲਨ੍ਮੌਞ੍ਜਿਮਥੋਪਵੀਤਮ੍। ਸਕੁਣ੍ਡਲਂ ਲਮ੍ਬਿਸ਼ਿਖਾਸਮੇਤਂ ਤਮਾਞ੍ਜਨੇਯਂ ਸ਼ਰਣਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ॥੨॥
Samveeta-kaupeenam udanchitaagum, Samujjvalan-maunjim athopaveetam, Sakundalam lambi-shikhaa-sametam, Tam aanjaneyam sharanam prapadye. (2)
ਅਰਥ:कौपीन धारण किये हुए, ऊर्ध्व अंगों वाले, देदीप्यमान मौञ्जी (मेखला) एवं यज्ञोपवीत से युक्त, कुण्डलधारी एवं लम्बी शिखा वाले उन आञ्जनेय की मैं शरण लेता हूँ।
ਆਪਨ੍ਨਾਖਿਲਲੋਕਾਰ੍ਤਿਹਾਰਿਣੇ ਸ਼੍ਰੀਹਨੂਮਤੇ। ਅਕਸ੍ਮਾਦਾਗਤੋਤ੍ਪਾਤਨਾਸ਼ਨਾਯ ਨਮੋ ਨਮਃ॥੩॥
Aapannaakhila-lokaarti-haarine shree-hanoomate, Akasmaad-aagatotpaata-naashanaaya namo namah. (3)
ਅਰਥ:समस्त आपत्तिग्रस्त लोकों की पीड़ा हरने वाले श्रीहनुमान को, अकस्मात् आये उत्पातों का नाश करने वाले को बारम्बार प्रणाम।
ਸੀਤਾਵਿਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਰੀਰਾਮਸ਼ੋਕਦੁਃਖਭਯਾਪਹ। ਤਾਪਤ੍ਰਿਤਯਸਂਹਾਰਿਨ੍ਨਾਞ੍ਜਨੇਯ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ॥੪॥
Seetaaviyukta-shreeraama-shoka-duhkha-bhayaapaha, Taapatritaya-samhaarinn-aanjaneya namo'stu te. (4)
ਅਰਥ:सीता से विरह में श्रीराम के शोक, दुःख एवं भय को हरने वाले, तीनों तापों का संहार करने वाले हे आञ्जनेय! आपको प्रणाम है।
ਆਧਿਵ੍ਯਾਧਿਮਹਾਮਾਰੀਗ੍ਰਹਪੀਡਾਪਹਾਰਿਣੇ। ਪ੍ਰਾਣਾਪਹਰ੍ਤ੍ਰੇ ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਰਾਮਪ੍ਰਾਣਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ॥੫॥
Aadhi-vyaadhi-mahaamaaree-grahapeedaa-pahaarine, Praanaapahartre daityaanaam raamapraanaatmane namah. (5)
ਅਰਥ:आधि, व्याधि, महामारी एवं ग्रहपीड़ा का अपहरण करने वाले, दैत्यों के प्राण हरने वाले, राम के प्राणस्वरूप को प्रणाम।
ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਾਵਰ੍ਤਕਰ੍ਤਵ੍ਯਭ੍ਰਾਨ੍ਤਚੇਤਸਾਮ੍। ਸ਼ਰਣਾਗਤਮਰ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ਰਣ੍ਯਾਯ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ॥੬॥
Samsaarasaagaraavarta-kartavya-bhraantachetasaam, Sharanaagata-martyaanaam sharanyaaya namo'stu te. (6)
ਅਰਥ:संसार-सागर के आवर्त में कर्तव्य से भ्रान्तचित्त, शरणागत मनुष्यों के शरण्य आपको प्रणाम है।
ਵਜ੍ਰਦੇਹਾਯ ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰੁਦ੍ਰਾਯਾਮਿਤਤੇਜਸੇ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਮ੍ਭਨਾਯਾਸ੍ਮੈ ਨਮਃ ਸ਼੍ਰੀਰੁਦ੍ਰਮੂਰ੍ਤਯੇ॥੭॥
Vajradehaaya kaalaagni-rudraayaamitatejase, Brahmaastra-stambhanaayaasmai namah shree-rudramoortaye. (7)
ਅਰਥ:वज्रदेह वाले, कालाग्निरुद्र स्वरूप, अमित तेज वाले, ब्रह्मास्त्र का स्तम्भन करने वाले — इन रुद्रमूर्ति को प्रणाम।
ਰਾਮੇਸ਼੍ਟਂ ਕਰੁਣਾਪੂਰ੍ਣਂ ਹਨੂਮਨ੍ਤਂ ਭਯਾਪਹਮ੍। ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਾਸ਼ਕਰਂ ਭੀਮਂ ਸਰ੍ਵਾਭੀਸ਼੍ਟਪ੍ਰਦਾਯਕਮ੍॥੮॥
Raameshtam karunaapoornam hanoomantam bhayaapaham, Shatru-naashakaram bheemam sarvaabheeshta-pradaayakam. (8)
ਅਰਥ:राम के प्रिय, करुणापूर्ण, भय हरने वाले, शत्रुनाशक, भीम (भयंकर) एवं समस्त अभीष्ट प्रदान करने वाले हनुमान को —
ਕਾਰਾਗ੍ਰਿਹੇ ਪ੍ਰਯਾਣੇ ਵਾ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਸਙ੍ਕਟੇ। ਜਲੇ ਸ੍ਥਲੇ ਤਥਾऽऽਕਾਸ਼ੇ ਵਾਹਨੇਸ਼ੁ ਚਤੁਸ਼੍ਪਥੇ॥੯॥
Kaaraagrihe prayaane vaa sangraame shatrusankate, Jale sthale tathaa''kaashe vaahaneshu chatushpathe. (9)
ਅਰਥ:कारागार में, यात्रा में, संग्राम में, शत्रु-संकट में, जल में, स्थल में, आकाश में, वाहनों में, चौराहे पर —
ਗਜਸਿਂਹਮਹਾਵ੍ਯਾਘ੍ਰਚੋਰਭੀਸ਼ਣਕਾਨਨੇ। ਯੇ ਸ੍ਮਰਨ੍ਤਿ ਹਨੂਮਨ੍ਤਂ ਤੇਸ਼ਾਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿਪਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍॥੧੦॥
Gaja-simha-mahaavyaaghra-chora-bheeshana-kaanane, Ye smaranti hanoomantam teshaam naasti vipat kvachit. (10)
ਅਰਥ:हाथी, सिंह, महाव्याघ्र एवं चोरों से भयंकर वन में — जो हनुमान का स्मरण करते हैं, उन्हें कहीं भी विपत्ति नहीं होती।
ਸਰ੍ਵਵਾਨਰਮੁਖ੍ਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਭੂਤਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ। ਸ਼ਰਣ੍ਯਾਯ ਵਰੇਣ੍ਯਾਯ ਵਾਯੁਪੁਤ੍ਰਾਯ ਤੇ ਨਮਃ॥੧੧॥
Sarva-vaanara-mukhyaanaam praanabhootaatmane namah, Sharanyaaya varenyaaya vaayuputraaya te namah. (11)
ਅਰਥ:समस्त वानरश्रेष्ठों के प्राणस्वरूप को प्रणाम; शरण्य, वरेण्य पवनपुत्र आपको प्रणाम है।
ਪ੍ਰਦੋਸ਼ੇ ਵਾ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਵਾ ਯੇ ਸ੍ਮਰਨ੍ਤ੍ਯਞ੍ਜਨਾਸੁਤਮ੍। ਅਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਂ ਜਯਂ ਕੀਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ॥੧੨॥
Pradoshe vaa prabhaate vaa ye smaranty-anjanaasutam, Arthasiddhim jayam keertim praapnuvanti na samshayah. (12)
ਅਰਥ:जो सायंकाल अथवा प्रातःकाल अंजनापुत्र का स्मरण करते हैं, वे अर्थसिद्धि, विजय एवं कीर्ति प्राप्त करते हैं — इसमें सन्देह नहीं।
ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮਿਦਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਤਿਵਾਰਂ ਪਠੇਨ੍ਨਰਃ। ਰਾਜਸ੍ਥਾਨੇ ਸਭਾਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਵਾਦੇ ਲਭੇਜ੍ਜਯਮ੍॥੧੩॥
Japtvaa stotram idam mantram prativaaram pathennarah, Raajasthaane sabhaasthaane praapte vaade labhejjayam. (13)
ਅਰਥ:इस स्तोत्र-मन्त्र का जप कर जो मनुष्य प्रत्येक बार इसका पाठ करता है, वह राजसभा में, सभास्थान में अथवा वाद आ पड़ने पर विजय प्राप्त करता है।
ਵਿਭੀਸ਼ਣਕ੍ਰਿਤਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਯਃ ਪਠੇਤ੍ ਪ੍ਰਯਤੋ ਨਰਃ। ਸਰ੍ਵਾਪਦ੍ਭ੍ਯੋ ਵਿਮੁਚ੍ਯੇਤ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ॥੧੪॥
Vibheeshanakritam stotram yah pathet prayato narah, Sarvaapadbhyo vimuchyeta naatra kaaryaa vichaaranaa. (14)
ਅਰਥ:विभीषण द्वारा रचित इस स्तोत्र का जो संयमी मनुष्य पाठ करता है, वह समस्त आपत्तियों से मुक्त हो जाता है — इसमें विचार करने की आवश्यकता नहीं।
ਮਰ੍ਕਟੇਸ਼ ਮਹੋਤ੍ਸਾਹ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋਕਨਿਵਾਰਕ। ਸ਼ਤ੍ਰੂਨ੍ ਸਂਹਰ ਮਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਦਾਪਯ ਭੋ ਹਰੇ॥੧੫॥
Markateesha mahotsaaha sarvashoka-nivaaraka, Shatroon samhara maam raksha shriyam daapaya bho hare. (15)
ਅਰਥ:हे महान् उत्साह वाले वानरेश! हे समस्त शोक का निवारण करने वाले! मेरे शत्रुओं का संहार करो, मेरी रक्षा करो एवं मुझे श्री (समृद्धि) प्रदान करो, हे हरि (हनुमान)!
॥ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਵਿਭੀਸ਼ਣਕ੍ਰਿਤਂ ਸਰ੍ਵਾਪਦੁਦ੍ਧਾਰਕਂ ਸ਼੍ਰੀਹਨੁਮਤ੍ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਮ੍ ॥
Iti shree-sudarshana-samhitaayaam vibheeshanakritam sarvaapaduddhaarakam shree-hanumat-stotram sampoornam.
ਅਰਥ:इस प्रकार श्रीसुदर्शनसंहिता में विभीषणकृत सर्वापदुद्धारक श्रीहनुमत्स्तोत्र सम्पूर्ण हुआ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
आपदुद्धारक हनुमत् स्तोत्रम् ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
Specifically invoked to be rescued from sudden calamities and misfortune (apad) of every kind
The verses promise that those who remember Hanuman have 'no danger anywhere' — in prison, travel, battle, water, fire or forest
Removes mental anguish (aadhi), disease (vyaadhi), epidemics (mahaamaaree) and the affliction of malefic planets (graha-peeda)
Grants victory in courts, assemblies and disputes (vaade labhejjayam) — recited before legal and important matters
Bestows wealth (artha-siddhi), success, victory and fame upon those who remember Hanuman at dawn and dusk
Believed to neutralize even the most powerful weapons and dangers, as Hanuman is hailed as 'Brahmastra-stambhana'
Provides the courage and confident protection of Hanuman in any sudden crisis or emergency
आपदुद्धारक हनुमत् स्तोत्रम् ਪਾਠ ਵਿਧੀ
Begin by reciting the viniyoga (the dedication that names Vibhishana as rishi and Hanuman as the deity). Then meditate on the two dhyana verses, visualizing Hanuman bearing the Sanjivani mountain, radiant with blazing earrings. Recite the full stotra with devotion, ideally at dawn or dusk as the verse advises. It is especially recited before facing a difficult situation — a court case, an interview, a journey, or any danger — since it specifically promises rescue from all calamity and victory in disputes. In an emergency, simply remembering Hanuman through this stotra is said to remove the danger.
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ आपदुद्धारक हनुमत् स्तोत्रम् ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ