ധ്രുവ സ്തുതി
ध्रुव स्तुति in Malayalam · മലയാളം
നിങ്ങളുടെ ഭാഷ/ലിപിയിൽ വായിക്കൂ
ഉത്ഭവം & കഥ
Srimad Bhagavata Purana, Canto 4, Chapter 9, verses 6–17 (Dhruva-krita Bhagavat-stuti) · Sage Veda-Vyasa (as spoken by Dhruva Maharaja) · Classical Puranic era
Dhruva, the five-year-old son of King Uttanapada, was insulted by his stepmother and resolved to attain a position higher than anyone had ever known. Guided by the sage Narada, he performed severe austerities in the forest at Madhuvana, meditating on Lord Vishnu. Pleased by his determination, the Lord appeared before him. The boy, overwhelmed and unable to speak, was touched on the cheek by the Lord's conch, and at once these twelve verses of glorification poured from his awakened heart. Having seen God, Dhruva no longer cared for the kingdom he had sought, and was ultimately granted the eternal, never-falling abode of the pole star, Dhruva-loka.
✦ ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ
Tradition holds that the Lord's conch touching Dhruva's cheek instantly bestowed perfect Vedic knowledge and eloquence upon the illiterate child — the very awakening he describes in the first verse. So pleased was the Lord with this prayer that He granted Dhruva the imperishable polar abode, where he shines as the fixed pole star around which all the luminaries revolve, untouched even by the dissolution of the cosmos.
അർഥസഹിതം പൂർണ പാഠം
ഏതെങ്കിലും വരിയിലോ ▶ ബട്ടണിലോ തൊട്ട് കേൾക്കൂ
യോഽന്തഃ പ്രവിശ്യ മമ വാചമിമാം പ്രസുപ്താം സഞ്ജീവയത്യഖിലശക്തിധരഃ സ്വധാമ്നാ । അന്യാംശ്ച ഹസ്തചരണശ്രവണത്വഗാദീന് പ്രാണാന്നമോ ഭഗവതേ പുരൂഷായ തുഭ്യമ് ॥ ൧ ॥
yo 'ntaḥ praviśya mama vācam imāṃ prasuptāṃ sañjīvayaty akhila-śakti-dharaḥ sva-dhāmnā | anyāṃś ca hasta-caraṇa-śravaṇa-tvag-ādīn prāṇān namo bhagavate puruṣāya tubhyam || 1 ||
അർഥം:हे प्रभो! आप समस्त शक्तियों के धारक सर्वशक्तिमान हैं। मेरे भीतर प्रविष्ट होकर आपने अपने तेज से मेरी सोई हुई वाणी को पुनः जीवित कर दिया, तथा मेरे हाथ, पैर, कान, त्वचा आदि इन्द्रियों और प्राणों को भी सजीव किया। आप उस परमपुरुष को मेरा नमस्कार है।
ഏകസ്ത്വമേവ ഭഗവന്നിദമാത്മശക്ത്യാ മായാഖ്യയോരുഗുണയാ മഹദാദ്യശേഷമ് । സൃഷ്ട്വാനുവിശ്യ പുരുഷസ്തദസദ്ഗുണേഷു നാനേവ ദാരുഷു വിഭാവസുവദ്വിഭാസി ॥ ൨ ॥
ekas tvam eva bhagavann idam ātma-śaktyā māyākhyayoru-guṇayā mahad-ādy-aśeṣam | sṛṣṭvānuviśya puruṣas tad-asad-guṇeṣu nāneva dāruṣu vibhāvasu-vad vibhāsi || 2 ||
അർഥം:हे भगवन्! केवल आप ही एक हैं, जो अपनी 'माया' नामक उग्र गुणों वाली शक्ति से महत्तत्त्व आदि समस्त सृष्टि की रचना करके उसमें पुरुषरूप से प्रवेश करते हैं और उसके गुणों में अनेक के समान प्रतीत होते हैं — जैसे एक ही अग्नि विभिन्न काष्ठों में नाना रूपों में प्रकाशित होती है।
ത്വദ്ദത്തയാ വയുനയേദമചഷ്ട വിശ്വം സുപ്തപ്രബുദ്ധ ഇവ നാഥ ഭവത്പ്രപന്നഃ । തസ്യാപവര്ഗ്യശരണം തവ പാദമൂലം വിസ്മര്യതേ കൃതവിദാ കഥമാര്തബന്ധോ ॥ ൩ ॥
tvad-dattayā vayunayedam acaṣṭa viśvaṃ supta-prabuddha iva nātha bhavat-prapannaḥ | tasyāpavargya-śaraṇaṃ tava pāda-mūlaṃ vismaryate kṛta-vidā katham ārta-bandho || 3 ||
അർഥം:हे नाथ! आपके द्वारा दी गई बुद्धि से ही यह शरणागत जीव इस विश्व को वैसे देख पाता है जैसे कोई निद्रा से जागा हुआ। हे आर्तबन्धो! फिर कोई विवेकी पुरुष आपके उन चरणकमलों को कैसे भूल सकता है, जो मुक्ति के एकमात्र आश्रय हैं?
നൂനം വിമുഷ്ടമതയസ്തവ മായയാ തേ യേ ത്വാം ഭവാപ്യയവിമോക്ഷണമന്യഹേതോഃ । അര്ചന്തി കല്പകതരും കുണപോപഭോഗ്യ- മിച്ഛന്തി യത്സ്പര്ശജം നിരയേഽപി നൄണാമ് ॥ ൪ ॥
nūnaṃ vimuṣṭa-matayas tava māyayā te ye tvāṃ bhavāpyaya-vimokṣaṇam anya-hetoḥ | arcanti kalpaka-taruṃ kuṇapopabhogyam icchanti yat sparśajaṃ niraye 'pi nṝṇām || 4 ||
അർഥം:निश्चय ही उनकी बुद्धि आपकी माया से हर ली गई है, जो आपको — कल्पवृक्ष को — जन्म-मृत्यु से छुटकारे आदि किसी अन्य कामना के लिए पूजते हैं; क्योंकि वे जिन स्पर्शजन्य भोगों की इच्छा करते हैं, वे तो शव के समान भोग हैं, जो नरक में भी सुलभ हैं।
യാ നിര്വൃതിസ്തനുഭൃതാം തവ പാദപദ്മ- ധ്യാനാദ്ഭവജ്ജനകഥാശ്രവണേന വാ സ്യാത് । സാ ബ്രഹ്മണി സ്വമഹിമന്യപി നാഥ മാ ഭൂത് കിംത്വന്തകാസിലുലിതാത്പതതാം വിമാനാത് ॥ ൫ ॥
yā nirvṛtis tanu-bhṛtāṃ tava pāda-padma- dhyānād bhavaj-jana-kathā-śravaṇena vā syāt | sā brahmaṇi sva-mahimany api nātha mā bhūt kiṃ tv antakāsi-lulitāt patatāṃ vimānāt || 5 ||
അർഥം:हे नाथ! आपके चरणकमलों के ध्यान से अथवा आपके भक्तों की कथा सुनने से प्राणियों को जो आनन्द प्राप्त होता है, वह आपके स्वमहिमारूप ब्रह्म (निर्विशेष मोक्ष) में लीन होने पर भी न मिले — फिर मृत्यु की तलवार से जिनके विमान नष्ट हो जाते हैं उन स्वर्गभोगों की तो बात ही क्या!
ഭക്തിം മുഹുഃ പ്രവഹതാം ത്വയി മേ പ്രസങ്ഗോ ഭൂയാദനന്ത മഹതാമമലാശയാനാമ് । യേനാഞ്ജസോല്ബണമുരുവ്യസനം ഭവാബ്ധിം നേഷ്യേ ഭവദ്ഗുണകഥാമൃതപാനമത്തഃ ॥ ൬ ॥
bhaktiṃ muhuḥ pravahatāṃ tvayi me prasaṅgo bhūyād ananta mahatām amalāśayānām | yenāñjasolbaṇam uru-vyasanaṃ bhavābdhiṃ neṣye bhavad-guṇa-kathāmṛta-pāna-mattaḥ || 6 ||
അർഥം:हे अनन्त! मुझे सदा उन महान्, निर्मल हृदय वाले भक्तों का संग प्राप्त हो, जिनकी भक्ति निरन्तर आप में प्रवाहित होती है; जिससे आपके गुणों की कथामृत के पान से मतवाला होकर मैं इस घोर विपत्तियों वाले भवसागर को सहज ही पार कर जाऊँ।
തേ ന സ്മരന്ത്യതിതരാം പ്രിയമീശ മര്ത്യം യേ ചാന്വദഃ സുതസുഹൃദ്ഗൃഹവിത്തദാരാഃ । യേ ത്വബ്ജനാഭ ഭവദീയപദാരവിന്ദ- സൌഗന്ധ്യലുബ്ധഹൃദയേഷു കൃതപ്രസങ്ഗാഃ ॥ ൭ ॥
te na smaranty atitarāṃ priyam īśa martyaṃ ye cānv adaḥ suta-suhṛd-gṛha-vitta-dārāḥ | ye tv abja-nābha bhavadīya-padāravinda- saugandhya-lubdha-hṛdayeṣu kṛta-prasaṅgāḥ || 7 ||
അർഥം:हे कमलनाभ! जिन्होंने आपके चरणकमलों की सुगन्ध के लोभी भक्तों के हृदय में प्रेम कर लिया है, वे, हे ईश! पुत्र, मित्र, घर, धन और स्त्री आदि इस मर्त्यलोक की प्रियतम वस्तुओं का भी स्मरण नहीं करते।
തിര്യങ്നഗദ്വിജസരീസൃപദേവദൈത്യ- മര്ത്യാദിഭിഃ പരിചിതം സദസദ്വിശേഷമ് । രൂപം സ്ഥവിഷ്ഠമജ തേ മഹദാദ്യനേകം നാതഃ പരം പരമ വേദ്മി ന യത്ര വാദഃ ॥ ൮ ॥
tiryaṅ-naga-dvija-sarīsṛpa-deva-daitya- martyādibhiḥ paricitaṃ sad-asad-viśeṣam | rūpaṃ sthaviṣṭham aja te mahad-ādy-anekaṃ nātaḥ paraṃ parama vedmi na yatra vādaḥ || 8 ||
അർഥം:हे अज! पशु, वृक्ष, पक्षी, सरीसृप, देव, दैत्य, मनुष्य आदि से व्याप्त, सत् और असत् के भेद वाले आपके इस महत्तत्त्व आदि अनेक रूपों से युक्त स्थूल विश्वरूप को मैं जानता हूँ; इससे परे जो परम तत्त्व है उसे भी जानता हूँ, जिसमें कोई विवाद नहीं।
കല്പാന്ത ഏതദഖിലം ജഠരേണ ഗൃഹ്ണന് ശേതേ പുമാന് സ്വദൃഗനന്തസഖസ്തദങ്കേ । യന്നാഭിസിന്ധുരുഹകാഞ്ചനലോകപദ്മ- ഗര്ഭേ ദ്യുമാന് ഭഗവതേ പ്രണതോഽസ്മി തസ്മൈ ॥ ൯ ॥
kalpānta etad akhilaṃ jaṭhareṇa gṛhṇan śete pumān sva-dṛg ananta-sakhas tad-aṅke | yan-nābhi-sindhu-ruha-kāñcana-loka-padma- garbhe dyumān bhagavate praṇato 'smi tasmai || 9 ||
അർഥം:जो परमपुरुष कल्पान्त में इस समस्त सृष्टि को अपने उदर में धारण कर, स्वयंप्रकाश रूप से अनन्त शेष को सखा बनाकर उन्हीं की गोद में शयन करते हैं, और जिनकी नाभि-सागर से उत्पन्न स्वर्णिम लोकपद्म के गर्भ में तेजस्वी ब्रह्मा प्रकट होते हैं — उन भगवान् को मैं प्रणाम करता हूँ।
ത്വം നിത്യമുക്തപരിശുദ്ധവിബുദ്ധ ആത്മാ കൂടസ്ഥ ആദിപുരുഷോ ഭഗവാംസ്ത്ര്യധീശഃ । യദ്ബുദ്ധ്യവസ്ഥിതിമഖണ്ഡിതയാ സ്വദൃഷ്ട്യാ ദ്രഷ്ടാ സ്ഥിതാവധിമഖോ വ്യതിരിക്ത ആസ്സേ ॥ ൧൦ ॥
tvaṃ nitya-mukta-pariśuddha-vibuddha ātmā kūṭa-stha ādi-puruṣo bhagavāṃs try-adhīśaḥ | yad-buddhy-avasthitim akhaṇḍitayā sva-dṛṣṭyā draṣṭā sthitāv adhimakho vyatirikta āsse || 10 ||
അർഥം:आप नित्यमुक्त, परिशुद्ध, विबुद्ध आत्मा हैं, कूटस्थ आदिपुरुष, त्रिगुण/त्रिलोक के अधीश्वर भगवान् हैं। अपनी अखण्ड दृष्टि से बुद्धि की प्रत्येक अवस्था के द्रष्टा होते हुए भी आप सृष्टि-स्थिति के अध्यक्ष रूप में सबसे पृथक् और निर्लिप्त रहते हैं।
യസ്മിന് വിരുദ്ധഗതയോ ഹ്യനിശം പതന്തി വിദ്യാദയോ വിവിധശക്തയ ആനുപൂര്വ്യാത് । തദ്ബ്രഹ്മ വിശ്വഭവമേകമനന്തമാദ്യ- മാനന്ദമാത്രമവികാരമഹം പ്രപദ്യേ ॥ ൧൧ ॥
yasmin viruddha-gatayo hy aniśaṃ patanti vidyādayo vividha-śaktaya ānupūrvyāt | tad brahma viśva-bhavam ekam anantam ādyam ānanda-mātram avikāram ahaṃ prapadye || 11 ||
അർഥം:जिसमें विद्या-अविद्या आदि परस्पर विरुद्ध गति वाली विविध शक्तियाँ क्रमशः निरन्तर उदित होती रहती हैं — उस एक, अनन्त, आदि, आनन्दस्वरूप, निर्विकार, विश्व के उद्गम ब्रह्म की मैं शरण ग्रहण करता हूँ।
സത്യാശിഷോ ഹി ഭഗവംസ്തവ പാദപദ്മ- മാശീസ്തഥാനുഭജതഃ പുരുഷാര്ഥമൂര്തേഃ । അപ്യേവമാര്യ ഭഗവാന് പരിപാതി ദീനാന് വാശ്രേവ വത്സകമനുഗ്രഹകാതരോഽസ്മാന് ॥ ൧൨ ॥
satyāśiṣo hi bhagavaṃs tava pāda-padmam āśīs tathānubhajataḥ puruṣārtha-mūrteḥ | apy evam ārya bhagavān paripāti dīnān vāśreva vatsakam anugraha-kātaro 'smān || 12 ||
അർഥം:हे भगवन्! पुरुषार्थ-स्वरूप आपके चरणकमलों की सेवा करने वाले को जो आशीर्वाद मिलते हैं वे सत्य ही हैं। तथापि, हे आर्य! भगवान् अपने दीन भक्तों की प्रार्थना से भी बढ़कर रक्षा करते हैं — जैसे स्नेह से व्याकुल गाय अपने असहाय बछड़े का पालन करती है।
പദം-പദം അർഥം
ഉച്ചാരണം കേൾക്കാൻ ഏതെങ്കിലും പദത്തിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യൂ
ध्रुव स्तुति പാരായണ ഫലങ്ങൾ
Embodies pure, motiveless devotion (ahaituki bhakti) and the rejection of all material and even liberation-seeking motives.
The famous prayer for the 'association of great pure-hearted devotees' (verse 6) inspires the seeker to value satsanga above all rewards.
Teaches that the bliss of meditating on the Lord's feet surpasses even impersonal liberation, deepening loving attachment to God.
Recited from the Bhagavata, it is held to purify the heart, steady the mind, and awaken dormant spiritual faculties as it did for Dhruva.
A powerful prayer for one facing hardship, modelled by a child who turned worldly ambition into divine realization.
Cultivates surrender, humility and the assurance of the Lord's protection, likened to a mother cow tending her calf.
ध्रुव स्तुति പാരായണ വിധി
Sit calmly before an image of Lord Vishnu or Krishna and recite the twelve verses slowly, contemplating their meaning — that the Lord is the all-powerful indweller who awakens the soul. Reflect especially on Dhruva's prayer for the company of pure devotees and unbroken devotion. The stuti is read as part of daily Bhagavata recitation; chant it with humility and a mood of selfless surrender, seeking the Lord alone rather than any reward.
പതിവായി ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ
ഇവയും വായിക്കൂ
ॐ
പൂർണ ध्रुव स्तुति ശ്ലോകം-ശ്ലോകം അർഥസഹിതം വായിക്കൂ, അല്ലെങ്കിൽ കൂടുതൽ പവിത്ര പാഠങ്ങൾ കാണൂ