ਇਨ੍ਦ੍ਰ ਸੂਕ੍ਤਮ੍ (ਯੋ ਜਾਤ ਏਵ)
इन्द्र सूक्तम् (यो जात एव) in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਇੰਦ੍ਰ ਸੂਕਤਮ੍ (ਰਿਗਵੇਦ ੨.੧੨) ਵੇਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਕਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਰਿਸ਼ੀ ਗ੍ਰਿਤਸਮਦ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਹਰ ਰਿਚਾ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ — ਸੋਕੇ ਦੇ ਦੈਤ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵਧ, ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਮੋਚਨ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦਿਉਲੋਕ ਨੂੰ ਥੰਮ੍ਹਣਾ — ਅਤੇ 'ਸ ਜਨਾਸ ਇੰਦ੍ਰਃ' ('ਹੇ ਲੋਕੋ! ਉਹੀ ਇੰਦ੍ਰ ਹੈ') ਇਸ ਗੂੰਜਦੇ ਧ੍ਰੁਵਪਦ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਪਰਾਕ੍ਰਮ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦਿਵਯ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਟੁੱਟ ਸ਼ਰਧਾ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Rigveda 2.12 · Rishi Gritsamada Shaunahotra (Bhargava Shaunaka) · Vedic period (c. 1500–1200 BCE)
ਇੰਦ੍ਰ ਪ੍ਰਤੀ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਕਤ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੰਡਲ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਗ੍ਰਿਤਸਮਦ ਦੇ ਕੁਲ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਰਿਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗ੍ਰਣੀ, ਸੋਕੇ ਦੇ ਦੈਤ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵਧਕਰਤਾ, ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਮੋਚਕ ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਸਮਿਕ ਨਾਇਕ ਕਹਿ ਕੇ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਥੰਮ੍ਹਿਆ। 'ਸ ਜਨਾਸ ਇੰਦ੍ਰਃ' ਧ੍ਰੁਵਪਦ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਣ ਵੇਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੂਕਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਰਿਗਵੇਦ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤਦ ਸੋਕੇ ਵਿੱਚ ਰੁਕਿਆ ਜਲ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿ ਤੁਰਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਰਖਾ, ਫ਼ਸਲ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਮੁੜ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਆਏ — ਇਹੀ ਉਹ ਆਦਰਸ਼ ਵੈਦਿਕ ਉਧਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਉਤਸਵ ਇਸ ਸੂਕਤ ਦੇ ਗਾਨ ਸਮੇਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ੴ ਯੋ ਜਾਤ ਏਵ ਪ੍ਰਥਮੋ ਮਨਸ੍ਵਾਨ੍ ਦੇਵੋ ਦੇਵਾਨ੍ਕ੍ਰਤੁਨਾ ਪਰ੍ਯਭੂਸ਼ਤ੍। ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੁਸ਼੍ਮਾਦ੍ਰੋਦਸੀ ਅਭ੍ਯਸੇਤਾਂ ਨ੍ਰਿਮ੍ਣਸ੍ਯ ਮਹ੍ਨਾ ਸ ਜਨਾਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਃ॥
Om Yo jāta eva prathamo manasvān Devo devān kratunā paryabhūṣat Yasya śuṣmād rodasī abhyasetāṁ Nṛmṇasya mahnā sa janāsa indraḥ
ਅਰਥ:ਜੋ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਮਰਥ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋਇਆ; ਜਿਸ ਦੇ ਬਲ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉੱਠਦੇ ਹਨ — ਹੇ ਲੋਕੋ! ਉਹੀ ਇੰਦ੍ਰ ਹੈ।
ਯੋ ਪ੍ਰਿਥਿਵੀਂ ਵ੍ਯਥਮਾਨਾਮਦ੍ਰਿਂਹਦ੍ ਯਃ ਪਰ੍ਵਤਾਨ੍ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾਂ ਅਰਮ੍ਣਾਤ੍। ਯੋ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਵਿਮਮੇ ਵਰੀਯੋ ਯੋ ਦ੍ਯਾਮਸ੍ਤਭ੍ਨਾਤ੍ਸ ਜਨਾਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਃ॥
Yo pṛthivīṁ vyathamānām adṛṁhad Yaḥ parvatān prakupitāṁ aramṇāt Yo antarikṣaṁ vimame varīyo Yo dyām astabhnāt sa janāsa indraḥ
ਅਰਥ:ਜਿਸ ਨੇ ਕੰਬਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤ (ਹਿਲਦੇ) ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ ਅਤੇ ਦਿਉਲੋਕ ਨੂੰ ਥੰਮ੍ਹ ਰੱਖਿਆ — ਹੇ ਲੋਕੋ! ਉਹੀ ਇੰਦ੍ਰ ਹੈ।
ਯੋ ਹਤ੍ਵਾਹਿਮਰਿਣਾਤ੍ਸਪ੍ਤ ਸਿਨ੍ਧੂਨ੍ ਯੋ ਗਾ ਉਦਾਜਦਪਧਾ ਵਲਸ੍ਯ। ਯੋ ਅਸ਼੍ਮਨੋਰਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਂ ਜਜਾਨ ਸਂਵ੍ਰਿਕ੍ਸਮਤ੍ਸੁ ਸ ਜਨਾਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਃ॥
Yo hatvāhim ariṇāt sapta sindhūn Yo gā udājad apadhā valasya Yo aśmanor antar agniṁ jajāna Saṁvṛk samatsu sa janāsa indraḥ
ਅਰਥ:ਜਿਸ ਨੇ ਅਹਿ (ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ) ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਲ ਦੀ ਗੁਫਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਲੁਕੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੋ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਰਿਹਾ — ਹੇ ਲੋਕੋ! ਉਹੀ ਇੰਦ੍ਰ ਹੈ।
ਯੇਨੇਮਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਚ੍ਯਵਨਾ ਕ੍ਰਿਤਾਨਿ ਯੋ ਦਾਸਂ ਵਰ੍ਣਮਧਰਂ ਗੁਹਾਕਃ। ਸ਼੍ਵਘ੍ਨੀਵ ਯੋ ਜਿਗੀਵਾਂਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਮਾਦ- ਦਰ੍ਯਃ ਪੁਸ਼੍ਟਾਨਿ ਸ ਜਨਾਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਃ॥
Yenemā viśvā cyavanā kṛtāni Yo dāsaṁ varṇam adharaṁ guhākaḥ Śvaghnīva yo jigīvāṁ lakṣam ādad Aryaḥ puṣṭāni sa janāsa indraḥ
ਅਰਥ:ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਰ-ਜਗਤ ਰਚਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਗੁਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਜੋ ਜੇਤੂ ਜੁਆਰੀ ਵਾਂਗ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ — ਹੇ ਲੋਕੋ! ਉਹੀ ਇੰਦ੍ਰ ਹੈ।
ਯਂ ਸ੍ਮਾ ਪ੍ਰਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਕੁਹ ਸੇਤਿ ਘੋਰਮ੍ ਉਤੇਮਾਹੁਰ੍ਨੈਸ਼ੋ ਅਸ੍ਤੀਤ੍ਯੇਨਮ੍। ਸੋ ਅਰ੍ਯਃ ਪੁਸ਼੍ਟੀਰ੍ਵਿਜ ਇਵਾ ਮਿਨਾਤਿ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸ੍ਮੈ ਧਤ੍ਤ ਸ ਜਨਾਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਃ॥
Yaṁ smā pṛcchanti kuha seti ghoram utem āhur naiṣo astīty enam So aryaḥ puṣṭīr vija ivā mināti Śraddhāsmai dhatta sa janāsa indraḥ
ਅਰਥ:ਜਿਸ ਭਿਆਨਕ ਬਾਰੇ ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ 'ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?', ਅਤੇ ਕੁਝ ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ 'ਉਹ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ'; ਜੋ ਜੁਆਰੀ ਦੇ ਦਾਅ ਵਾਂਗ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ — ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖੋ — ਹੇ ਲੋਕੋ! ਉਹੀ ਇੰਦ੍ਰ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
इन्द्र सूक्तम् (यो जात एव) ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਬਲ, ਸਾਹਸ ਅਤੇ ਹਰ ਵਿਘਨ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਧਰਮਸੰਗਤ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਲ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਈ
ਜਗਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਵਯ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਸੋਕੇ, ਆਪਦਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਅਗਵਾਈ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇਵਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਧਾਰਿਤ ਕਾਸਮਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ
इन्द्र सूक्तम् (यो जात एव) ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਬਲ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰੋ, ਜੇ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੈਦਿਕ ਸਵਰ ਵਿੱਚ। 'ਓਂ' ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਕਰ ਕੇ ਹਰ ਰਿਚਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ, ਅਤੇ 'ਸ ਜਨਾਸ ਇੰਦ੍ਰਃ' ਧ੍ਰੁਵਪਦ ਉੱਤੇ ਦਿਵਯ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਜੋਂ ਠਹਿਰੋ। ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਘਨ ਉਵੇਂ ਹੀ ਚੂਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਮੁਕਤ ਹੋਈਆਂ। ਸਾਹਸ ਤੇ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਮੰਗ ਵਾਲੇ ਪਲਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ इन्द्र सूक्तम् (यो जात एव) ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ