નિર્વાણ ષટ્કમ્ (આત્મ ષટ્કમ્)
निर्वाण षट्कम् (आत्म षट्कम्) in Gujarati · ગુજરાતી
ઉત્પત્તિ અને કથા
Composed by Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya · 8th century CE
Tradition holds that the young Shankara, in search of a master, was asked by the sage Govinda Bhagavatpada, 'Who are you?' In reply he sang these six verses, the Nirvana Shatkam — declaring that he was not the body, the senses, the mind or the ego, not bound by birth or death, but the formless Self, consciousness and bliss itself: 'Shivoham, Shivoham.' It stands as one of the clearest statements of Advaita Vedanta.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
It is said that hearing these six verses, the sage Govinda Bhagavatpada recognised the boy Shankara as one already established in the Self and accepted him as his disciple; the hymn has since been the seeker's own answer to the question 'Who am I?'
સાંભળતાં સાંભળતાં જપો
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
મનોબુદ્ધ્યહંકારચિત્તાનિ નાહં ન ચ શ્રોત્રજિહ્વે ન ચ ઘ્રાણનેત્રે । ન ચ વ્યોમ ભૂમિર્ન તેજો ન વાયુઃ ચિદાનન્દરૂપઃ શિવોઽહમ્ શિવોઽહમ્ ॥
Manobuddhyahamkarachittani naham Na cha shrotrajihve na cha ghrananetre Na cha vyoma bhumirna tejo na vayuh Chidanandarupah shivoham shivoham
અર્થ:I am not the mind, the intellect, the ego or the memory; nor the ears or the tongue, nor the nose or the eyes; nor space, earth, fire or air. I am the form of consciousness and bliss — I am Shiva, I am Shiva.
ન ચ પ્રાણસંજ્ઞો ન વૈ પઞ્ચવાયુઃ ન વા સપ્તધાતુર્ન વા પઞ્ચકોશઃ । ન વાક્પાણિપાદં ન ચોપસ્થપાયૂ ચિદાનન્દરૂપઃ શિવોઽહમ્ શિવોઽહમ્ ॥
Na cha pranasamjno na vai panchavayuh Na va saptadhaturna va panchakoshah Na vakpanipadam na chopasthapayu Chidanandarupah shivoham shivoham
અર્થ:I am not the vital breath (prana), nor the five airs; nor the seven bodily elements (dhatus), nor the five sheaths (koshas); nor speech, hands, feet, or the organs of procreation and excretion. I am the form of consciousness and bliss — I am Shiva, I am Shiva.
ન મે દ્વેષરાગૌ ન મે લોભમોહૌ મદો નૈવ મે નૈવ માત્સર્યભાવઃ । ન ધર્મો ન ચાર્થો ન કામો ન મોક્ષઃ ચિદાનન્દરૂપઃ શિવોઽહમ્ શિવોઽહમ્ ॥
Na me dvesharagau na me lobhamohau Mado naiva me naiva matsaryabhavah Na dharmo na chartho na kamo na mokshah Chidanandarupah shivoham shivoham
અર્થ:I have no aversion or attachment, no greed or delusion; no pride, nor any feeling of envy; I am beyond dharma (duty), artha (wealth), kama (desire) and moksha (liberation). I am the form of consciousness and bliss — I am Shiva, I am Shiva.
ન પુણ્યં ન પાપં ન સૌખ્યં ન દુઃખં ન મન્ત્રો ન તીર્થં ન વેદા ન યજ્ઞાઃ । અહં ભોજનં નૈવ ભોજ્યં ન ભોક્તા ચિદાનન્દરૂપઃ શિવોઽહમ્ શિવોઽહમ્ ॥
Na punyam na papam na saukhyam na duhkham Na mantro na tirtham na veda na yajnah Aham bhojanam naiva bhojyam na bhokta Chidanandarupah shivoham shivoham
અર્થ:I am neither merit nor sin, neither pleasure nor pain; neither sacred chant, nor holy place, nor Vedas, nor sacrifice; I am neither the eating, nor the food, nor the eater. I am the form of consciousness and bliss — I am Shiva, I am Shiva.
ન મે મૃત્યુશંકા ન મે જાતિભેદઃ પિતા નૈવ મે નૈવ માતા ન જન્મ । ન બન્ધુર્ન મિત્રં ગુરુર્નૈવ શિષ્યઃ ચિદાનન્દરૂપઃ શિવોઽહમ્ શિવોઽહમ્ ॥
Na me mrityushamka na me jatibhedah Pita naiva me naiva mata na janma Na bandhurna mitram gururnaiva shishyah Chidanandarupah shivoham shivoham
અર્થ:I have no fear of death, nor any distinction of caste; I have no father, no mother, indeed no birth; no kinsman, no friend, no teacher and no disciple. I am the form of consciousness and bliss — I am Shiva, I am Shiva.
અહં નિર્વિકલ્પો નિરાકારરૂપો વિભુત્વાચ્ચ સર્વત્ર સર્વેન્દ્રિયાણામ્ । ન ચાસંગતં નૈવ મુક્તિર્ન મેયઃ ચિદાનન્દરૂપઃ શિવોઽહમ્ શિવોઽહમ્ ॥
Aham nirvikalpo nirakararupo Vibhutvachcha sarvatra sarvendriyanam Na chasamgatam naiva muktirna meyah Chidanandarupah shivoham shivoham
અર્થ:I am without thought or change (nirvikalpa), of formless nature; pervading all, present within all the senses everywhere; I am neither bound nor liberated, nor a thing to be known. I am the form of consciousness and bliss — I am Shiva, I am Shiva.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
निर्वाण षट्कम् (आत्म षट्कम्) પાઠના લાભ
Composed by Adi Shankaracharya, this is the supreme hymn of Advaita Vedanta — chanted to realise the Self (Atman) as pure consciousness-bliss, beyond body and mind.
By negating all that one is not ('neti neti') and affirming 'Shivoham' (I am Shiva), it steadies the mind in the awareness of the deathless, formless Self.
Recited for inner peace, fearlessness and detachment, dissolving identification with body, ego, and the pairs of pleasure and pain.
A favourite of seekers and meditators, recited at the start of meditation and study of Vedanta, and on Maha Shivaratri.
Chanted with Om Namah Shivaya and the Shiva stotras as a contemplation on the Self that is Shiva.
निर्वाण षट्कम् (आत्म षट्कम्) જપ વિધિ
Sit quietly in a meditative posture, settle the breath, and recite each verse slowly, dwelling on its meaning — negating identification with body, mind and ego, and resting in the refrain 'Chidananda-rupah Shivoham, Shivoham' (I am consciousness-bliss, I am Shiva). It is a contemplation as much as a chant.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ निर्वाण षट्कम् (आत्म षट्कम्) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ