ଶ୍ରୀ ଵେଙ୍କଟେଶ ପ୍ରପତ୍ତିଃ
श्री वेङ्कटेश प्रपत्तिः in Odia · ଓଡ଼ିଆ
ଆପଣଙ୍କ ଭାଷା/ଲିପିରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କଥା
Sri Venkatesa Suprabhatam corpus, recited daily at the Tirumala temple · Traditional (part of the Suprabhatam–Stotram–Prapatti–Mangalasasanam sequence attributed to Prativadi Bhayankaram Annangaracharya); the fifteenth verse honours Sri Manavala Mamuni · Medieval (Sri Vaishnava tradition)
The Prapatti forms the surrender portion of the daily liturgy of Lord Venkateswara at Tirumala. After the Lord is awakened by the Suprabhatam and extolled by the Stotram, the devotee performs prapatti — casting himself in total surrender at His feet — before concluding with the Mangalasasanam. The hymn's loving, detailed contemplation of the Lord's feet, beginning with the Goddess as intercessor, embodies the very heart of the Sri Vaishnava doctrine of saranagati.
✦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଥିବା ପରି
It is a cherished belief at Tirumala that the Lord Himself, whose right hand points downward toward His own feet (the varada-hasta of the moolavar deity), is forever inviting every soul to take refuge there; the surrendered devotee who recites this Prapatti is held to be eternally accepted and protected, freed from the fear of samsara.
ଅର୍ଥ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ ପାଠ
ଯେକୌଣସି ଧାଡ଼ି କିମ୍ବା ▶ ବଟନ୍ ଛୁଇଁ ଶୁଣନ୍ତୁ
ଈଶାନାଂ ଜଗତୋଽସ୍ଯ ଵେଙ୍କଟପତେର୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରାଂ ପ୍ରେଯସୀଂ ତଦ୍ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲନିତ୍ଯଵାସରସିକାଂ ତତ୍କ୍ଷାନ୍ତିସଂଵର୍ଧିନୀମ୍ । ପଦ୍ମାଲଙ୍କୃତପାଣିପଲ୍ଲଵଯୁଗାଂ ପଦ୍ମାସନସ୍ଥାଂ ଶ୍ରିଯଂ ଵାତ୍ସଲ୍ଯାଦିଗୁଣୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଂ ଭଗଵତୀଂ ଵନ୍ଦେ ଜଗନ୍ମାତରମ୍ ॥ ୧ ॥
īśānāṃ jagato'sya veṅkaṭapaterviṣṇoḥ parāṃ preyasīṃ tadvakṣaḥsthalanityavāsarasikāṃ tatkṣāntisaṃvardhinīm | padmālaṅkṛtapāṇipallavayugāṃ padmāsanasthāṃ śriyaṃ vātsalyādiguṇojjvalāṃ bhagavatīṃ vande jaganmātaram || 1 ||
ଅର୍ଥ:मैं जगन्माता श्रीदेवी (लक्ष्मी) को प्रणाम करता हूँ — जो इस विश्व की अधीश्वरी एवं वेङ्कटपति विष्णु की परम प्रेयसी हैं, जो उनके वक्षःस्थल पर सदा निवास करने में रसिक हैं, उनकी क्षमा को बढ़ाने वाली हैं, जिनके कोमल हाथ कमल धारण किए हैं, जो कमलासन पर विराजमान हैं और वात्सल्य आदि गुणों से उज्ज्वल हैं। (1)
ଶ୍ରୀମନ୍ କୃପାଜଲନିଧେ କୃତସର୍ଵଲୋକ ସର୍ଵଜ୍ଞ ଶକ୍ତ ନତଵତ୍ସଲ ସର୍ଵଶେଷିନ୍ । ସ୍ଵାମିନ୍ ସୁଶୀଲ ସୁଲଭାଶ୍ରିତପାରିଜାତ ଶ୍ରୀଵେଙ୍କଟେଶଚରଣୌ ଶରଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୨ ॥
śrīman kṛpājalanidhe kṛtasarvaloka sarvajña śakta natavatsala sarvaśeṣin | svāmin suśīla sulabhāśritapārijāta śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 2 ||
ଅର୍ଥ:हे श्रीमान् कृपासागर, समस्त लोकों के रचयिता, सर्वज्ञ, सर्वशक्तिमान्, नतजनों पर वत्सल, सर्वशेषी; हे स्वामी, सुशील, शरणागतों के लिए सुलभ कल्पवृक्ष — मैं श्रीवेङ्कटेश के चरणों की शरण ग्रहण करता हूँ। (2)
ଆନୂପୁରାର୍ପିତସୁଜାତସୁଗନ୍ଧିପୁଷ୍ପ- ସୌରଭ୍ଯସୌରଭକରୌ ସମସନ୍ନିଵେଶୌ । ସୌମ୍ଯୌ ସଦାଽନୁଭଵନେଽପି ନଵାନୁଭାଵ୍ଯୌ ଶ୍ରୀଵେଙ୍କଟେଶଚରଣୌ ଶରଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୩ ॥
ānūpurārpitasujātasugandhipuṣpa- saurabhyasaurabhakarau samasanniveśau | saumyau sadā'nubhavane'pi navānubhāvyau śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 3 ||
ଅର୍ଥ:जिन चरणों की सुगन्ध नूपुरों पर अर्पित सुगन्धित पुष्पों से और भी सुगन्धित हो जाती है, जो समान एवं सुन्दर रूप वाले, सौम्य तथा सदा अनुभव किए जाने पर भी नित्य-नवीन हैं — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (3)
ସଦ୍ଯୋଵିକାସିସମୁଦିତ୍ଵରସାନ୍ଦ୍ରରାଗ- ସୌରଭ୍ଯନିର୍ଭରସରୋରୁହସାମ୍ଯଵାର୍ତାମ୍ । ସମ୍ଯକ୍ଷୁ ସାହସପଦେଷୁ ଵିଲେଖଯନ୍ତୌ ଶ୍ରୀଵେଙ୍କଟେଶଚରଣୌ ଶରଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୪ ॥
sadyovikāsisamuditvarasāndrarāga- saurabhyanirbharasaroruhasāmyavārtām | samyaksu sāhasapadeṣu vilekhayantau śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 4 ||
ଅର୍ଥ:जो चरण तत्क्षण विकसित, पराग एवं सुगन्ध से भरे सान्द्र-रक्तवर्ण कमल से अपनी समानता की होड़ अपने तलों पर साहसपूर्वक अंकित करते हैं — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (4)
ରେଖାମଯଧ୍ଵଜସୁଧାକଲଶାତପତ୍ର- ଵଜ୍ରାଙ୍କୁଶାମ୍ବୁରୁହକଲ୍ପକଶଙ୍ଖଚକ୍ରୈଃ । ଭଵ୍ଯୈରଲଙ୍କୃତତଲୌ ପରତତ୍ତ୍ଵଚିହ୍ନୈଃ ଶ୍ରୀଵେଙ୍କଟେଶଚରଣୌ ଶରଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୫ ॥
rekhāmayadhvajasudhākalaśātapatra- vajrāṅkuśāmburuhakalpakaśaṅkhacakraiḥ | bhavyairalaṅkṛtatalau paratattvacihnaiḥ śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 5 ||
ଅର୍ଥ:जिनके तल ध्वज, अमृत-कलश, छत्र, वज्र, अंकुश, कमल, कल्पवृक्ष, शङ्ख एवं चक्र — इन परतत्त्व के मङ्गल-चिह्नों से अलंकृत हैं — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (5)
ତାମ୍ରୋଦରଦ୍ଯୁତିପରାଜିତପଦ୍ମରାଗୌ ବାହ୍ଯୈର୍ମହୋଭିରଭିଭୂତମହେନ୍ଦ୍ରନୀଲୌ । ଉଦ୍ଯନ୍ନଖାଂଶୁଭିରୁଦସ୍ତଶଶାଙ୍କଭାସୌ ଶ୍ରୀଵେଙ୍କଟେଶଚରଣୌ ଶରଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୬ ॥
tāmrodaradyutiparājitapadmarāgau bāhyairmahobhirabhibhūtamahendranīlau | udyannakhāṃśubhirudastaśaśāṅkabhāsau śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 6 ||
ଅର୍ଥ:जिनकी ताम्र-आभा पद्मराग को परास्त करती है, बाह्य कान्ति महानील मणि को अभिभूत करती है, और जिनके नखों की उदित किरणें चन्द्रमा की प्रभा को भी पीछे छोड़ देती हैं — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (6)
ସପ୍ରେମଭୀତିକମଲାକରପଲ୍ଲଵାଭ୍ଯାଂ ସଂଵାହନେଽପି ସପଦି କ୍ଲମମାଦଧାନୌ । କାନ୍ତାଵନାଙ୍ମନସଗୋଚରସୌକୁମାର୍ଯୌ ଶ୍ରୀଵେଙ୍କଟେଶଚରଣୌ ଶରଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୭ ॥
sapremabhītikamalākarapallavābhyāṃ saṃvāhane'pi sapadi klamamādadhānau | kāntāvanāṅmanasagocarasaukumāryau śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 7 ||
ଅର୍ଥ:जो चरण इतने सुकुमार हैं कि लक्ष्मी के कमल-कोमल हाथों द्वारा प्रेम एवं भय से दबाए जाने पर भी तुरन्त मानो थकान अनुभव करते हैं, जिनकी कोमलता वाणी एवं मन की पहुँच से परे है — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (7)
ଲକ୍ଷ୍ମୀମହୀ ତଦନୁରୂପନିଜାନୁଭାଵ- ନୀଡାଦିଦିଵ୍ଯମହିଷୀକରପଲ୍ଲଵାନାମ୍ । ଆରୁଣ୍ଯସଙ୍କ୍ରମଣତଃ କିଲ ସାନ୍ଦ୍ରରାଗୌ ଶ୍ରୀଵେଙ୍କଟେଶଚରଣୌ ଶରଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୮ ॥
lakṣmīmahī tadanurūpanijānubhāva- nīḍādidivyamahiṣīkarapallavānām | āruṇyasaṅkramaṇataḥ kila sāndrarāgau śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 8 ||
ଅର୍ଥ:जिनका सान्द्र रक्तवर्ण, कहा जाता है, लक्ष्मी, भूमि, नीला आदि दिव्य महिषियों के कर-कमलों की अरुणिमा के संक्रमण से आया है — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (8)
ନିତ୍ଯାନମଦ୍ଵିଧିଶିଵାଦିକିରୀଟକୋଟି- ପ୍ରତ୍ଯୁପ୍ତଦୀପ୍ତନଵରତ୍ନମହଃପ୍ରରୋହୈଃ । ନୀରାଜନାଵିଧିମୁଦାରମୁପାଦଧାନୌ ଶ୍ରୀଵେଙ୍କଟେଶଚରଣୌ ଶରଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୯ ॥
nityānamadvidhiśivādikirīṭakoṭi- pratyuptadīptanavaratnamahaḥprarohaiḥ | nīrājanāvidhimudāramupādadhānau śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 9 ||
ଅର୍ଥ:जो चरण नित्य नमन करते ब्रह्मा, शिव आदि के करोड़ों मुकुटों में जड़े देदीप्यमान नवरत्नों की प्रभा से उदार नीराजन (आरती) ग्रहण करते हैं — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (9)
ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦେ ପରମ ଇତ୍ଯୁଦିତପ୍ରଶଂସୌ ଯୌ ମଧ୍ଵ ଉତ୍ସ ଇତି ଭୋଗ୍ଯତଯାପ୍ଯୁପାତ୍ତୌ । ଭୂଯସ୍ତଥେତି ତଵ ପାଣିତଲପ୍ରଦିଷ୍ଟୌ ଶ୍ରୀଵେଙ୍କଟେଶଚରଣୌ ଶରଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୧୦ ॥
viṣṇoḥ pade parama ityuditapraśaṃsau yau madhva utsa iti bhogyatayāpyupāttau | bhūyastatheti tava pāṇitalapradiṣṭau śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 10 ||
ଅର୍ଥ:जिन्हें वेद 'विष्णोः परमं पदम्' कहकर प्रशंसित करता है, 'मध्व उत्सः' (मधु का स्रोत) कहकर भोग्य रूप में ग्रहण करता है, और जिन्हें आप स्वयं अपने हाथ से (तिरुमला में) पुनः दिखाते हैं — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (10)
ପାର୍ଥାଯ ତତ୍ସଦୃଶସାରଥିନା ତ୍ଵଯୈଵ ଯୌ ଦର୍ଶିତୌ ସ୍ଵଚରଣୌ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜେତି । ଭୂଯୋଽପି ମହ୍ଯମିହ ତୌ କରଦର୍ଶିତୌ ତେ ଶ୍ରୀଵେଙ୍କଟେଶଚରଣୌ ଶରଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୧୧ ॥
pārthāya tatsadṛśasārathinā tvayaiva yau darśitau svacaraṇau śaraṇaṃ vrajeti | bhūyo'pi mahyamiha tau karadarśitau te śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 11 ||
ଅର୍ଥ:जिन चरणों को आपने अर्जुन के अनुपम सारथि बनकर 'इनकी शरण लो' कहकर दिखाया, और जिन्हें यहाँ पुनः अपने हाथ से मुझे दिखाते हैं — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (11)
ମନ୍ମୂର୍ଧ୍ନି କାଲିଯଫଣେ ଵିକଟାଟଵୀଷୁ ଶ୍ରୀଵେଙ୍କଟାଦ୍ରିଶିଖରେ ଶିରସି ଶ୍ରୁତୀନାମ୍ । ଚିତ୍ତେଽପ୍ଯନନ୍ଯମନସାଂ ସମମାହିତୌ ତେ ଶ୍ରୀଵେଙ୍କଟେଶଚରଣୌ ଶରଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୧୨ ॥
manmūrdhni kāliyaphaṇe vikaṭāṭavīṣu śrīveṅkaṭādriśikhare śirasi śrutīnām | citte'pyananyamanasāṃ samamāhitau te śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 12 ||
ଅର୍ଥ:जो चरण मेरे मस्तक पर, कालिय के फण पर, विकट वनों में, वेङ्कटाद्रि के शिखर पर, श्रुतियों के शिर पर तथा अनन्यचित्त भक्तों के हृदय में समान रूप से स्थित हैं — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (12)
ଅମ୍ଲାନହୃଷ୍ଯଦଵନୀତଲକୀର୍ଣପୁଷ୍ପୌ ଶ୍ରୀଵେଙ୍କଟାଦ୍ରିଶିଖରାଭରଣାଯମାନୌ । ଆନନ୍ଦିତାଖିଲମନୋନଯନୌ ତଵୈତୌ ଶ୍ରୀଵେଙ୍କଟେଶଚରଣୌ ଶରଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୧୩ ॥
amlānahṛṣyadavanītalakīrṇapuṣpau śrīveṅkaṭādriśikharābharaṇāyamānau | ānanditākhilamanonayanau tavaitau śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 13 ||
ଅର୍ଥ:जो चरण कभी न मुरझाने वाले प्रफुल्लित पुष्पों से बिखरी भूमि पर शोभित, वेङ्कटाद्रि के शिखर के आभूषण-स्वरूप, सबके मन एवं नेत्रों को आनन्दित करने वाले हैं — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (13)
ପ୍ରାଯଃ ପ୍ରପନ୍ନଜନତା ପ୍ରଥମାଵଗାହ୍ଯୌ ମାତୁଃ ସ୍ତନାଵିଵ ଶିଶୋରମୃତାଯମାଣୌ । ପ୍ରାପ୍ତୌ ପରସ୍ପରତୁଲାମତୁଲାନ୍ତରୌ ତେ ଶ୍ରୀଵେଙ୍କଟେଶଚରଣୌ ଶରଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୧୪ ॥
prāyaḥ prapannajanatā prathamāvagāhyau mātuḥ stanāviva śiśoramṛtāyamāṇau | prāptau parasparatulāmatulāntarau te śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 14 ||
ଅର୍ଥ:जिन चरणों में शरणागत जन सर्वप्रथम मग्न होते हैं, जैसे शिशु माता के स्तनों में, जो अमृत के समान सदा पोषक हैं, जो परस्पर अनुपम होकर भी एक-दूसरे के समान हैं — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (14)
ସତ୍ତ୍ଵୋତ୍ତରୈଃ ସତତସେଵ୍ଯପଦାମ୍ବୁଜେନ ସଂସାରତାରକଦଯାର୍ଦ୍ରଦୃଗଞ୍ଚଲେନ । ସୌମ୍ଯୋପଯନ୍ତୃମୁନିନା ମମ ଦର୍ଶିତୌ ତେ ଶ୍ରୀଵେଙ୍କଟେଶଚରଣୌ ଶରଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୧୫ ॥
sattvottaraiḥ satatasevyapadāmbujena saṃsāratārakadayārdradṛgañcalena | saumyopayantṛmuninā mama darśitau te śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 15 ||
ଅର୍ଥ:जिन चरणों को सौम्य उपयन्तृ मुनि (मणवाल मामुनि) ने, जिनके चरण-कमल श्रेष्ठ जनों से सदा सेवित हैं तथा जिनका कटाक्ष संसार-तारक दया से आर्द्र है, मुझे दिखाया — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (15)
ଶ୍ରୀଶ ଶ୍ରିଯା ଘଟିକଯା ତ୍ଵଦୁପାଯଭାଵେ ପ୍ରାପ୍ଯେ ତ୍ଵଯି ସ୍ଵଯମୁପେଯତଯା ସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯା । ନିତ୍ଯାଶ୍ରିତାଯ ନିରଵଦ୍ଯଗୁଣାଯ ତୁଭ୍ଯଂ ସ୍ଯାଂ କିଙ୍କରୋ ଵୃଷଗିରୀଶ ନ ଜାତୁ ମହ୍ଯମ୍ ॥ ୧୬ ॥
śrīśa śriyā ghaṭikayā tvadupāyabhāve prāpye tvayi svayamupeyatayā sphurantyā | nityāśritāya niravadyaguṇāya tubhyaṃ syāṃ kiṅkaro vṛṣagirīśa na jātu mahyam || 16 ||
ଅର୍ଥ:हे श्रीपति! श्री (लक्ष्मी) के द्वारा, जो आपकी प्राप्ति का उपाय भी हैं और स्वयं उपेय रूप में आप में स्फुरित होती हैं — हे वृषगिरीश! मैं नित्य-आश्रित, निर्दोष-गुण आपका ही किङ्कर बना रहूँ, कभी अपना नहीं। (16)
ଶବ୍ଦ-ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥ
ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଯେକୌଣସି ଶବ୍ଦରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ
श्री वेङ्कटेश प्रपत्तिः ପାଠର ଲାଭ
Expresses complete surrender (prapatti/saranagati) at the feet of Lord Venkateswara
Invokes the grace of both Lakshmi and Vishnu, as the hymn begins by seeking the Goddess's intercession
Believed to grant the Lord's protection and freedom from the fears of worldly existence
Deepens loving devotion through detailed meditation on the Lord's sacred feet
Recited daily at Tirumala, it connects the devotee to the living temple tradition
The final verse instills the highest aspiration — to belong wholly to the Lord and never to oneself
श्री वेङ्कटेश प्रपत्तिः ପାଠ ବିଧି
Sit facing an image of Venkateswara after bathing. Begin by meditating on Goddess Lakshmi (verse 1), then recite the fifteen verses of surrender, dwelling on the Lord's feet with each refrain 'śrī-veṅkaṭeśa-caraṇau śaraṇaṃ prapadye'. At Tirumala it follows the Suprabhatam and Stotram and precedes the Mangalasasanam. Conclude with the sixteenth verse as a prayer to be the Lord's eternal servant.
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ॐ
ସମ୍ପୂର୍ଣ श्री वेङ्कटेश प्रपत्तिः ଶ୍ଳୋକ-ଶ୍ଳୋକ ଅର୍ଥ ସହିତ ପଢ଼ନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପାଠ ଦେଖନ୍ତୁ