શ્રી વૈષ્ણો દેવી ચાલીસા
श्री वैष्णो देवी चालीसा in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
શ્રી વૈષ્ણો દેવી ચાલીસા એ વૈષ્ણો દેવી માતાની સ્તુતિમાં ચાલીસ છંદોનું ભજન છે, જે ત્રિકૂટ પર્વતની દેવી — મહાકાળી, મહાલક્ષ્મી અને મહાસરસ્વતીના એકીકૃત સ્વરૂપ — ને સમર્પિત છે. તે માતાની પવિત્ર કથાનું વર્ણન કરે છે અને રક્ષણ, સમૃદ્ધિ તથા મનોકામના પૂર્તિ માટે પાઠ કરવામાં આવે છે. નવરાત્રિમાં અને કટરાની પવિત્ર ગુફાની યાત્રામાં તેનું વિશેષ મહત્વ છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Traditional Hindi devotional chalisa · Traditional (signed 'Sharma') · Devotional era
વૈષ્ણો દેવી માતા મહાકાળી, મહાલક્ષ્મી અને મહાસરસ્વતીના એકીકૃત સ્વરૂપ તરીકે પૂજાય છે, જેમણે કલિયુગમાં કટરા નજીક ત્રિકૂટ પર્વતની ઊંચી ગુફામાં પોતાનું નિવાસસ્થાન બનાવ્યું. ચાલીસા તેમની પવિત્ર કથાનું વર્ણન કરે છે — ભગવાન રામ માટે તેમની તપસ્યા, યોગી ભૈરોંથી તેમનું પલાયન, ગર્ભજૂન ગુફામાં તેમના નવ માસ, અને પિંડી સ્વરૂપે તેમનું આત્મ-પ્રાગટ્ય — એક કથા જેને લાખો લોકો 'જય માતા દી' ના ઉદ્ઘોષ સાથે તેમના ધામની ચઢાણ કરતા દોહરાવે છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
કહેવાય છે કે માતાએ યોગી ભૈરોંનું માથું કાપતી વખતે પણ તેને મુક્તિ આપી — આ વરદાન આપતા કે તેના દર્શન વિના તેમની ગુફાની કોઈ યાત્રા પૂર્ણ થતી નથી. યાત્રિકો માતાની સ્તુતિ ગાતા ત્રિકૂટ પર્વતની ચઢાણ કરે છે, અને પાછા ફરીને કહે છે કે પિંડી પાસે તેમની હૃદયપૂર્વકની મનોકામનાઓ પૂર્ણ થઈ.
સાંભળતાં સાંભળતાં જપો
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
ગરુડ़ વાહિની વૈષ્ણવી ત્રિકુટા પર્વત ધામ । કાલી લક્ષ્મી સરસ્વતી શક્તિ તુમ્હેં પ્રણામ ॥
Garuda़ vahini vaishnavi trikuta parvata dhama Kali lakshmi sarasvati shakti tumhem pranama
અર્થ:ગરુડ પર સવાર હે વૈષ્ણવી, જેનું ધામ ત્રિકૂટ પર્વત છે; હે કાળી, લક્ષ્મી અને સરસ્વતી — હે શક્તિ, હું તમને પ્રણામ કરું છું.
વૈષ્ણો વરદાની । કલિકાલ મેં શુભ કલ્યાણી ॥
Vaishno varadani Kalikala mem shubha kalyani
અર્થ:વૈષ્ણો દેવીની જય હો, વરદાયિની, કલિયુગમાં શુભ કલ્યાણ આપનારી.
મણિ પર્વત પર જ્યોતિ તુમ્હારી । પિણ્ડી રૂપ મેં હો અવતારી ॥
Mani parvata para jyoti tumhari Pindi rupa mem ho avatari
અર્થ:મણિ પર્વત પર તમારી જ્યોતિ પ્રકાશે છે; તમે પિંડી (પવિત્ર શિલા) રૂપે અવતર્યાં છો.
દેવી દેવતા અંશ દિયો હૈ । રત્નાકર ઘર જન્મ લિયો હૈ ॥
Devi devata amsha diyo hai Ratnakara ghara janma liyo hai
અર્થ:દેવોએ પોતાનો અંશ આપ્યો; તમે (ઋષિ) રત્નાકરના ઘરે જન્મ લીધો.
કરી તપસ્યા રામ કો પાઊં । ત્રેતા કી શક્તિ કહલાઊં ॥
Kari tapasya rama ko paun Treta ki shakti kahalaun
અર્થ:"મેં રામને પામવા તપસ્યા કરી; હું ત્રેતા યુગની શક્તિ કહેવાઉં છું."
કહા રામ મણિ પર્વત જાઓ । કલિયુગ કી દેવી કહલાઓ ॥
Kaha rama mani parvata jao Kaliyuga ki devi kahalao
અર્થ:રામે કહ્યું: "મણિ પર્વત પર જા; તું કલિયુગની દેવી કહેવાશે."
વિષ્ણુ રૂપ સે કલ્કિ બનકર । લૂંગા શક્તિ રૂપ બદલકર ॥
Vishnu rupa se kalki banakara Lunga shakti rupa badalakara
અર્થ:"વિષ્ણુ રૂપે હું કલ્કિ બનીશ, શક્તિ રૂપમાં બદલાઈને;"
તબ તક ત્રિકુટા ઘાટી જાઓ । ગુફા અંધેરી જાકર પાઓ ॥
Taba taka trikuta ghati jao Gupha andheri jakara pao
અર્થ:"ત્યાં સુધી ત્રિકૂટ ખીણમાં જા અને રહેવા માટે એક અંધારી ગુફા શોધ."
કાલી લક્ષ્મી સરસ્વતી માં । કરેંગી રક્ષણ પાર્વતી માં ॥
Kali lakshmi sarasvati man Karemgi rakshana parvati man
અર્થ:કાળી, લક્ષ્મી અને સરસ્વતી — પાર્વતી માતા — તારી રક્ષક બનશે.
બ્રહ્મા વિષ્ણુ શંકર દ્વારે । હનુમત ભૈરોં પ્રહરી પ્યારે ॥
Brahma vishnu shamkara dvare Hanumata bhairom prahari pyare
અર્થ:તારા દ્વાર પર બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શંકર ઊભા છે; હનુમાન અને ભૈરોં, વ્હાલા પ્રહરી.
રિદ્ધિ સિદ્ધિ ચંવર ડુલાવેં । કલિયુગ વાસી પૂજત આવેં ॥
Riddhi siddhi chanvara dulavem Kaliyuga vasi pujata avem
અર્થ:રિદ્ધિ અને સિદ્ધિ ચામર ઢોળે છે; કલિયુગના વાસી પૂજા કરવા આવે છે.
પાન સુપારી ધ્વજા નારિયલ । ચરણામૃત ચરણોં કા નિર્મલ ॥
Pana supari dhvaja nariyala Charanamrita charanom ka nirmala
અર્થ:પાન, સોપારી, ધ્વજા અને નારિયેળ, અને તારા ચરણોનું નિર્મળ ચરણામૃત (અર્પણ થાય છે).
દિયા ફલિત વર માં મુસ્કાઈ । કરન તપસ્યા પર્વત આઈ ॥
Diya phalita vara man muskai Karana tapasya parvata ai
અર્થ:માતા મુસ્કુરાયાં અને ફળદાયી વરદાન આપ્યું; તેઓ તપસ્યા કરવા પર્વત પર આવ્યાં.
કલિકાલ કી ભડ़કી જ્વાલા । ઇક દિન અપના રૂપ નિકાલા ॥
Kalikala ki bhada़ki jvala Ika dina apana rupa nikala
અર્થ:જ્યારે કલિયુગની જ્વાળા ભડકી, એક દિવસ તેમણે પોતાનું સાચું રૂપ પ્રગટ કર્યું.
કન્યા બન નગરોટા આઈ । યોગી ભૈરોં દિયા દિખાઈ ॥
Kanya bana nagarota ai Yogi bhairom diya dikhai
અર્થ:કન્યાનું રૂપ ધારણ કરી તેઓ નગરોટા આવ્યાં; યોગી ભૈરોંએ તેમને જોયાં.
રૂપ દેખ સુન્દર લલચાયા । પીછે પીછે ભાગા આયા ॥
Rupa dekha sundara lalachaya Pichhe pichhe bhaga aya
અર્થ:તેમનું સુંદર રૂપ જોઈ તે લલચાયો, અને પાછળ-પાછળ દોડતો આવ્યો.
કન્યાઓં કે સાથ મિલી માં । કૌલ કંદૌલી તભી ચલી માં ॥
Kanyaom ke satha mili man Kaula kamdauli tabhi chali man
અર્થ:માતા કન્યાઓ (કન્યાઓ) સાથે મળી ગયાં; પછી કૌલ કંદૌલીથી આગળ ચાલ્યાં.
દેવા માઈ દર્શન દીના । પવન રૂપ હો ગઈ પ્રવીણા ॥
Deva mai darshana dina Pavana rupa ho gai pravina
અર્થ:લાંગુર (વીર) એ દર્શન દીધાં; તેઓ પવનનું રૂપ ધારણ કરી પ્રવીણ (ઝડપી) થયાં.
નવરાત્રોં મેં લીલા રચાઈ । ભક્ત શ્રીધર કે ઘર આઈ ॥
Navaratrom mem lila rachai Bhakta shridhara ke ghara ai
અર્થ:નવરાત્રિમાં તેમણે લીલા રચી; તેઓ ભક્ત શ્રીધરના ઘરે આવ્યાં.
યોગિન કો ભણ્ડારા દીના । સબને રુચિકર ભોજન કીના ॥
Yogina ko bhandara dina Sabane ruchikara bhojana kina
અર્થ:તેમણે યોગીઓને ભંડારા (ભોજન) આપ્યો; સૌએ રુચિથી સ્વાદિષ્ટ ભોજન કર્યું.
માંસ મદિરા ભૈરોં માંગી । રૂપ પવન કર ઇચ્છા ત્યાગી ॥
Mamsa madira bhairom mangi Rupa pavana kara ichchha tyagi
અર્થ:ભૈરોંએ માંસ અને મદિરા માગ્યાં; પવન-રૂપ ધારણ કરી તેમણે (તેની માગ ત્યજી પ્રસ્થાન કર્યું).
બાણ મારકર ગંગા નિકાલી । પર્વત ભાગી હો મતવાલી ॥
Bana marakara gamga nikali Parvata bhagi ho matavali
અર્થ:બાણ ચલાવી તેમણે ગંગા (બાણગંગા) કાઢી; શક્તિથી મતવાલાં થઈ તેઓ પર્વત પર દોડ્યાં.
ચરણ રખે આ એક શિલા જબ । ચરણ પાદુકા નામ પડ़ા તબ ॥
Charana rakhe a eka shila jaba Charana paduka nama pada़a taba
અર્થ:જ્યારે તેમણે એક શિલા પર પોતાનાં ચરણ મૂક્યાં, તે સ્થાનનું નામ ચરણ પાદુકા પડ્યું.
પીછે ભૈરોં થા બલકારી । છોટી ગુફા મેં જાય પધારી ॥
Pichhe bhairom tha balakari Chhoti gupha mem jaya padhari
અર્થ:પાછળ બળવાન ભૈરોંએ પીછો કર્યો; તેઓ એક નાની ગુફા (ગર્ભજૂન) માં ગયાં.
નૌ માહ તક કિયા નિવાસા । ચલી ફોડ़કર કિયા પ્રકાશા ॥
Nau maha taka kiya nivasa Chali phoda़kara kiya prakasha
અર્થ:તેઓ ત્યાં નવ માસ રહ્યાં, પછી તેને ફોડી બહાર આવ્યાં, પોતાની જ્યોતિ પ્રગટ કરતાં.
આદ્યા શક્તિ બ્રહ્મ કુમારી । કહલાઈ માં આદિ કુંવારી ॥
Adya shakti brahma kumari Kahalai man adi kunvari
અર્થ:આદ્યા શક્તિ, બ્રહ્મની પુત્રી, માતા આદિ કુંવારી (નિત્ય કુમારી) કહેવાયાં.
ગુફા દ્વાર પહુંચી મુસ્કાઈ । લાંગુર વીર ને આજ્ઞા પાઈ ॥
Gupha dvara pahunchi muskai Lamgura vira ne ajna pai
અર્થ:ગુફા-દ્વાર પર પહોંચી તેઓ મુસ્કુરાયાં; વીર લાંગુરે તેમની આજ્ઞા પામી.
ભાગા ભાગા ભૈરોં આયા । રક્ષા હિત નિજ શસ્ત્ર ચલાયા ॥
Bhaga bhaga bhairom aya Raksha hita nija shastra chalaya
અર્થ:ભૈરોં દોડતો આવ્યો; પોતાની રક્ષા માટે તેણે પોતાનું શસ્ત્ર ચલાવ્યું.
પડ़ા શીશ જા પર્વત ઊપર । કિયા ક્ષમા જા દિયા ઉસે વર ॥
Pada़a shisha ja parvata upara Kiya kshama ja diya use vara
અર્થ:તેનું માથું ઉપર પર્વત પર પડ્યું; તેમણે તેને ક્ષમા કરી અને વરદાન આપ્યું:
અપને સંગ મેં પુજવાઊંગી । ભૈરોં ઘાટી બનવાઊંગી ॥
Apane samga mem pujavaungi Bhairom ghati banavaungi
અર્થ:"હું તને મારી સાથે પૂજાવીશ; હું ભૈરોંની ખીણ (ધામ) બનાવીશ."
પહલે મેરા દર્શન હોગા । પીછે તેરા સુમરન હોગા ॥
Pahale mera darshana hoga Pichhe tera sumarana hoga
અર્થ:"પહેલાં મારું દર્શન થશે, અને પછી તારું સ્મરણ (પૂજન)."
બૈઠ ગઈ માં પિણ્ડી હોકર । ચરણોં મેં બહતા જલ ઝર-ઝર ॥
Baitha gai man pindi hokara Charanom mem bahata jala jhara-jhara
અર્થ:માતા પિંડી બની બેઠાં; તેમના ચરણોમાં જળ અવિરત ઝર-ઝર વહે છે.
ચૌંસઠ યોગિની ભૈરોં બરવન । સપ્તઋષિ આ કરતે સુમરન ॥
Chaumsatha yogini bhairom baravana Saptarishi a karate sumarana
અર્થ:ચોસઠ યોગિનીઓ અને ભૈરોં સેવા કરે છે; સપ્તર્ષિ પૂજા કરવા આવે છે.
ઘંટા ધ્વનિ પર્વત પર બાજે । ગુફા નિરાલી સુન્દર લાગે ॥
Ghamta dhvani parvata para baje Gupha nirali sundara lage
અર્થ:પર્વત પર ઘંટનો ધ્વનિ ગૂંજે છે; અનુપમ ગુફા સુંદર દેખાય છે.
ભક્ત શ્રીધર પૂજન કીના । ભક્તિ સેવા કા વર લીના ॥
Bhakta shridhara pujana kina Bhakti seva ka vara lina
અર્થ:ભક્ત શ્રીધરે પૂજન કર્યું; તેને ભક્તિ અને સેવાનું વરદાન મળ્યું.
સેવક ધ્યાનૂં તુમકો ધ્યાયા । ધ્વજા વ ચોલા આન ચઢ़ાયા ॥
Sevaka dhyanun tumako dhyaya Dhvaja va chola ana chadha़aya
અર્થ:તારા સેવક ધ્યાનૂએ તારું ધ્યાન ધર્યું; તેણે આવીને ધ્વજા અને ચોલા અર્પણ કર્યાં.
સિંહ સદા દર પહરા દેતા । પંજા શેર કા દુઃખ હર લેતા ॥
Simha sada dara pahara deta Pamja shera ka duhkha hara leta
અર્થ:સિંહ સદા તારા દ્વાર પર પહેરો ભરે છે; સિંહનો પંજો સૌ દુઃખ હરી લે છે.
જમ્બૂ દ્વીપ મહારાજ મનાયા । સિર સોને કા છત્ર ચઢ़ાયા ॥
Jambu dvipa maharaja manaya Sira sone ka chhatra chadha़aya
અર્થ:જંબૂદ્વીપના રાજાએ તારું માન રાખ્યું; તેણે તારા માથે સોનાનું છત્ર ચઢાવ્યું.
હીરે કી મૂરત સંગ પ્યારી । જગે અખણ્ડ ઇક જોત તુમ્હારી ॥
Hire ki murata samga pyari Jage akhanda ika jota tumhari
અર્થ:હીરા જડેલી એક વ્હાલી મૂર્તિ તારી સાથે છે; તારી એક અખંડ જ્યોતિ સદા જલે છે.
આશ્વિન ચૈત્ર નવરાતે આઊં । પિણ્ડી રાની દર્શન પાઊં ॥
Ashvina chaitra navarate aun Pindi rani darshana paun
અર્થ:આશ્વિન અને ચૈત્રની નવરાત્રિમાં હું આવું છું; પિંડી-રાણીનાં દર્શન પામું.
સેવક શર્મા શરણ તિહારી । હરો વૈષ્ણો વિપત હમારી ॥
Sevaka sharma sharana tihari Haro vaishno vipata hamari
અર્થ:તારો સેવક શર્મા તારી શરણમાં છે; હે વૈષ્ણો, અમારી વિપત્તિ હર.
કલિયુગ મેં મહિમા તેરી હૈ માં અપરમ્પાર । ધર્મ કી હાનિ હો રહી પ્રગટ હો અવતાર ॥
Kaliyuga mem mahima teri hai man aparampara Dharma ki hani ho rahi pragata ho avatara
અર્થ:કલિયુગમાં તારી મહિમા, હે માતા, અપરંપાર છે; જ્યારે ધર્મની હાનિ થાય છે, ત્યારે તું અવતાર રૂપે પ્રગટ થાય છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
श्री वैष्णो देवी चालीसा પાઠના લાભ
વૈષ્ણો દેવી માતા — ત્રિકૂટ પર્વતની દેવી, મહાકાળી, મહાલક્ષ્મી અને મહાસરસ્વતીના એકીકૃત સ્વરૂપ — નું આહ્વાન કરીને રક્ષણ, સમૃદ્ધિ અને મનોકામના પૂર્તિ માટે પાઠ કરવામાં આવે છે.
માતાની પવિત્ર કથા — તેમની તપસ્યા, ભૈરોં પ્રસંગ, ગર્ભજૂન ગુફા અને પિંડી — નું વર્ણન કરીને શ્રદ્ધા અને ભક્તિને દૃઢ કરે છે.
જે દૃઢ શ્રદ્ધાથી માતા પાસે આવે છે તેમને 'મનવાંછિત ફળ' (હૃદયની ઇચ્છા) આપનાર માનવામાં આવે છે, અને બાધા, ભય તથા વિપત્તિ દૂર કરે છે.
નવરાત્રિ (આશ્વિન અને ચૈત્ર) માં વિશેષ રૂપે પ્રભાવશાળી, અને કટરાની પવિત્ર ગુફાની યાત્રામાં યાત્રિકો દ્વારા પાઠ કરવામાં આવે છે.
માતાની પૂજા પૂર્ણ કરવા માટે વૈષ્ણો દેવી આરતી અને દુર્ગા ચાલીસા સાથે પાઠ કરવામાં આવે છે.
श्री वैष्णो देवी चालीसा જપ વિધિ
સ્નાન પછી વૈષ્ણો દેવી માતાની પ્રતિમા સામે બેસો, દીપ પ્રગટાવો અને લાલ પુષ્પો, ચૂનરી તથા પ્રસાદ અર્પણ કરો. શ્રદ્ધાપૂર્વક ચાલીસાનો પાઠ કરો, માતાની પવિત્ર કથા પર મન કેન્દ્રિત કરીને, અને વૈષ્ણો દેવી આરતી તથા 'જય માતા દી' ના ઉદ્ઘોષ સાથે સમાપન કરો. તે વિશેષ રૂપે નવરાત્રિના નવ દિવસોમાં રોજ અને ત્રિકૂટ ગુફાની યાત્રામાં યાત્રિકો દ્વારા પાઠ કરવામાં આવે છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ श्री वैष्णो देवी चालीसा શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ