श्री वृन्दादेव्यष्टकम्
अन्य नाम / खोज: vrindadevy ashtakam · vrinda devi ashtakam lyrics · vrindashtakam · gangeya champeya tadit · sri vrinda devi astakam
अपनी भाषा/लिपि में पढ़ें
✦ अर्थ
श्री वृन्दादेव्यष्टकम् श्रील विश्वनाथ चक्रवर्ती ठाकुर रचित आठ श्लोकों का स्तोत्र है जो वृन्दादेवी की महिमा गाता है — वे वृन्दावन की अधिष्ठात्री देवी हैं, राधा-कृष्ण की लीलाओं की व्यवस्था करती हैं और इस लोक में पवित्र तुलसी रूप में प्रकट होती हैं। प्रत्येक श्लोक 'वृन्दे नमस्ते चरणारविन्दम्' से समाप्त होकर उनके सौन्दर्य, श्री राधा द्वारा प्रदत्त वृन्दावन के अधिकार और भक्तों को धाम-वास व सेवा देने वाली उनकी कृपा की स्तुति करता है। अन्त में फलश्रुति इसका पाठ करने वालों को वृन्दावन में नित्य वास और प्रेममयी सेवा का वरदान देती है।
उत्पत्ति और कथा
Stavamrita-lahari of Srila Vishwanatha Chakravarti Thakura · Srila Vishwanatha Chakravarti Thakura · c. 17th–18th century CE
Srila Vishwanatha Chakravarti Thakura, one of the most revered Gaudiya Vaishnava acharyas and commentators, composed the Vrindadevy-ashtakam in glorification of Vrinda Devi — the goddess who eternally directs the pastimes of Radha and Krishna in Vrindavan and who descends to the earth as the sacred Tulasi. The hymn praises her dazzling golden form, the authority over Vrindavan entrusted to her by Sri Radha, and her unique role as the messenger and stage-manager of the Divine Couple's love. Recognising that the rasa dance, residence in the holy dham, and service to Radha-Krishna all flow from her mercy, the poet humbly takes shelter at her lotus feet.
✦ शास्त्रों में वर्णित
Vaishnava tradition holds that Vrinda Devi personally arranges the meetings of Radha and Krishna, so her mercy is the secret door to Vrindavan's deepest pastimes; devotees who worship Tulasi (her form) and recite this ashtakam are said to be granted residence in the holy land and a place in the eternal service of the Divine Couple.
सम्पूर्ण पाठ अर्थ सहित
किसी भी पंक्ति या ▶ बटन पर टैप कर सुनें
गाङ्गेयचाम्पेयतडिद्विनिन्दिरोचिःप्रवाहस्नपितात्मवृन्दे । बन्धूकबन्धुद्युतिदिव्यवासो वृन्दे नमस्ते चरणारविन्दम् ॥ १॥
gāṅgeya-cāmpeya-taḍid-vinindi-rociḥ-pravāha-snapitātma-vṛnde | bandhūka-bandhu-dyuti-divya-vāso vṛnde namas te caraṇāravindam || 1||
अर्थ:हे वृन्दे, जिनकी कान्ति स्वर्ण, स्वर्णिम चम्पा और विद्युत् को भी लज्जित कर देती है और जो उस प्रभा से अपने समस्त संगियों को स्नात करती हैं, जो बन्धूक पुष्प के समान अरुण दिव्य वस्त्र धारण करती हैं — हे वृन्दे, मैं आपके चरणकमलों को प्रणाम करता हूँ।
बिम्बाधरोदित्वरमन्दहास्यनासाग्रमुक्ताद्युतिदीपितास्ये । विचित्ररत्नाभरणश्रियाढ्ये वृन्दे नमस्ते चरणारविन्दम् ॥ २॥
bimbādharoditvara-manda-hāsya-nāsāgra-muktā-dyuti-dīpitāsye | vicitra-ratnābharaṇa-śrīyāḍhye vṛnde namas te caraṇāravindam || 2||
अर्थ:हे वृन्दे, जिनका मुख बिम्बफल-सदृश अधर, उदित होती मन्द मुस्कान और नासाग्र के मोती की द्युति से प्रकाशित है, जो विचित्र रत्नाभूषणों की शोभा से समृद्ध हैं — हे वृन्दे, मैं आपके चरणकमलों को प्रणाम करता हूँ।
समस्तवैकुण्ठशिरोमणौ श्रीकृष्णस्य वृन्दावनधन्यधाम्नि । दत्ताधिकारे वृषभानुपुत्र्या वृन्दे नमस्ते चरणारविन्दम् ॥ ३॥
samasta-vaikuṇṭha-śiromaṇau śrī-kṛṣṇasya vṛndāvana-dhanya-dhāmni | dattādhikāre vṛṣabhānu-putryā vṛnde namas te caraṇāravindam || 3||
अर्थ:हे वृन्दे, जिन्हें वृषभानुनन्दिनी (श्री राधा) ने समस्त वैकुण्ठों के शिरोमणि श्रीकृष्ण के धन्य धाम वृन्दावन का अधिकार सौंपा है — हे वृन्दे, मैं आपके चरणकमलों को प्रणाम करता हूँ।
त्वदाज्ञया पल्लवपुष्पभृङ्गमृगादिभिर्माधवकेलिकुञ्जाः । मध्वादिभिर्भान्ति विभूष्यमाणा वृन्दे नमस्ते चरणारविन्दम् ॥ ४॥
tvad-ājñayā pallava-puṣpa-bhṛṅga-mṛgādibhir mādhava-keli-kuñjāḥ | madhv-ādibhir bhānti vibhūṣyamāṇā vṛnde namas te caraṇāravindam || 4||
अर्थ:हे वृन्दे, जिनकी आज्ञा से माधव की केलि-कुंजें नवपल्लव, पुष्प, भ्रमर, मृग, मधु आदि से सुसज्जित होकर शोभायमान होती हैं — हे वृन्दे, मैं आपके चरणकमलों को प्रणाम करता हूँ।
त्वदीयदूत्येन निकुञ्जयूनोरत्युत्कयोः केलिविलाससिद्धिः । त्वत्सौभगं केन निरुच्यतां तद् वृन्दे नमस्ते चरणारविन्दम् ॥ ५॥
tvadīya-dūtyena nikuñja-yūnor atyutkayoḥ keli-vilāsa-siddhiḥ | tvat-saubhagaṁ kena nirucyatāṁ tad vṛnde namas te caraṇāravindam || 5||
अर्थ:हे वृन्दे, जिनके दूतीकर्म से निकुंज के अत्यन्त उत्सुक युगल की केलि-विलास की सिद्धि होती है — आपके सौभाग्य का वर्णन भला कौन कर सके? — हे वृन्दे, मैं आपके चरणकमलों को प्रणाम करता हूँ।
रासाभिलाषो वसतिश्च वृन्दावने त्वदीशाङ्घ्रिसरोजसेवा । लभ्या च पुंसां कृपया तवैव वृन्दे नमस्ते चरणारविन्दम् ॥ ६॥
rāsābhilāṣo vasatiś ca vṛndāvane tvad-īśāṅghri-saroja-sevā | labhyā ca puṁsāṁ kṛpayā tavaiva vṛnde namas te caraṇāravindam || 6||
अर्थ:हे वृन्दे, रासलीला की अभिलाषा, वृन्दावन में निवास और आपके प्रभु-प्रभुनी के चरणकमलों की सेवा — ये सब केवल आपकी कृपा से ही मनुष्यों को प्राप्त होते हैं — हे वृन्दे, मैं आपके चरणकमलों को प्रणाम करता हूँ।
त्वं कीर्त्यसे सात्वततन्त्रविद्भिर्लीलाभिधाना किल कृष्णशक्तिः । तवैव मूर्तिस्तुलसी नृलोके वृन्दे नमस्ते चरणारविन्दम् ॥ ७॥
tvaṁ kīrtyase sātvata-tantra-vidbhir līlābhidhānā kila kṛṣṇa-śaktiḥ | tavaiva mūrtis tulasī nṛ-loke vṛnde namas te caraṇāravindam || 7||
अर्थ:हे वृन्दे, सात्वत-तन्त्र के ज्ञाता आपको 'लीला' नामक कृष्णशक्ति के रूप में कीर्तित करते हैं; और मनुष्यलोक में आपकी ही मूर्ति तुलसी है — हे वृन्दे, मैं आपके चरणकमलों को प्रणाम करता हूँ।
भक्त्या विहीना अपराधलक्षैः क्षिप्ताश्च कामादितरङ्गमध्ये । कृपामयि त्वां शरणं प्रपन्ना वृन्दे नमस्ते चरणारविन्दम् ॥ ८॥
bhaktyā vihīnā aparādha-lakṣaiḥ kṣiptāś ca kāmādi-taraṅga-madhye | kṛpāmayi tvāṁ śaraṇaṁ prapannā vṛnde namas te caraṇāravindam || 8||
अर्थ:हे कृपामयी वृन्दे, भक्तिहीन और लाखों अपराधों से काम आदि की तरंगों के बीच फेंका हुआ मैं आपकी शरण में आया हूँ — हे वृन्दे, मैं आपके चरणकमलों को प्रणाम करता हूँ।
वृन्दाष्टकं यः शृणुयात्पठेद्वा वृन्दावनाधीशपदाब्जभृङ्गः । स प्राप्य वृन्दावननित्यवासं तत्प्रेमसेवां लभते कृतार्थः ॥
vṛndāṣṭakaṁ yaḥ śṛṇuyāt paṭhed vā vṛndāvanādhīśa-padābja-bhṛṅgaḥ | sa prāpya vṛndāvana-nitya-vāsaṁ tat-prema-sevāṁ labhate kṛtārthaḥ ||
अर्थ:जो भी इस वृन्दाष्टक का श्रवण या पाठ करता है, वह वृन्दावनाधीश के चरणकमलों का भ्रमर बनकर वृन्दावन में नित्य वास तथा कृतार्थ होकर वहाँ की प्रेममयी सेवा प्राप्त करता है।
शब्द-दर-शब्द अर्थ
उच्चारण सुनने के लिए किसी भी शब्द पर क्लिक करें
श्री वृन्दादेव्यष्टकम् पाठ के लाभ
Invokes the grace of Vrinda Devi, the goddess who governs Vrindavan and arranges the pastimes of Radha-Krishna
Honours Tulasi Devi, Vrinda's form in this world, deepening reverence for the sacred Tulasi plant
Believed to grant residence (vasa) in Vrindavan and entry into the loving service of the Divine Couple
Awakens the longing to witness and serve the rasa-lila and the nikunja pastimes of Radha-Krishna
A heartfelt prayer of shelter for those who feel devoid of devotion and overwhelmed by material desires
Cherished by Gaudiya Vaishnavas and recited during Tulasi worship and in the temples of Braj
Its phala-shruti promises eternal residence in Vrindavan and prema-seva to sincere reciters
श्री वृन्दादेव्यष्टकम् जप विधि
Offer the prayer before Tulasi Devi or an image of Radha-Krishna, ideally after watering and circumambulating the Tulasi plant. Recite the eight verses with devotion, dwelling on Vrinda Devi's beauty and her role in the pastimes of the Divine Couple, and end each verse bowing at the refrain 'vrinde namas te charanaravindam'. Conclude with the phala-shruti, praying humbly for residence and loving service in Vrindavan.
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
ये भी पढ़ें
ॐ
Explore more sacred mantras with complete meaning and chanting guides