સૂર્ય ચાલીસા
सूर्य चालीसा in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
સૂર્ય ચાલીસા (ભાનુ ચાલીસા) સૂર્યદેવની ચાલીસ છંદોની હિન્દી સ્તુતિ છે, જે તેમના બાર નામો અને રૂપોનું ગુણગાન કરે છે. માથું, આંખો, કાન અને સમસ્ત અંગો પર સૂર્ય કિરણોનું રક્ષા કવચ આ વણે છે. આરોગ્ય, તેજ, આત્મવિશ્વાસ અને સફળતા માટે, ખાસ કરીને રવિવારના સૂર્યોદય સમયે આનો પાઠ થાય છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Traditional Hindi devotional hymn · Traditional · Devotional era
સૂર્ય ચાલીસા, જેને ભાનુ ચાલીસા પણ કહે છે, સૂર્યદેવની ચાલીસ છંદોની હિન્દી સ્તુતિ છે — એ પ્રત્યક્ષ દેવતા જેમની વૈદિક કાળથી જીવન, પ્રકાશ અને આરોગ્યના સ્રોત રૂપે પૂજા થતી આવી છે. એ સૂર્યના બાર નામો અને રૂપોની માળા વણે છે, દરેક અંગ પર તેમના કિરણોની રક્ષા-ઢાલ મૂકે છે, અને એ સૌને ઓજ તથા પાપનાશનું વચન આપે છે જે પોતાના છંદોથી ઊગતા સૂર્યનું અભિવાદન કરે છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
ચાલીસા વચન આપે છે કે સૂર્યના બાર નામોનું ગાન હજાર જન્મોના પાપ નાશ કરે છે, તેમનું કિરણ-કવચ દરેક અંગની એવી રક્ષા કરે છે કે 'સંસારમાં ક્યાંય ભય શેષ રહેતો નથી', અને દાદર-કોઢ સુધ્ધાં શ્રદ્ધાળુ પાઠકને સ્પર્શતા નથી — એ આદિત્ય હૃદયની પ્રતિધ્વનિ છે, જેનાથી અગસ્ત્ય ઋષિએ રામને રાવણ-વધ માટે સુસજ્જ કર્યા હતા.
સાંભળતાં સાંભળતાં જપો
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
કનક બદન કુણ્ડલ મકર,મુક્તા માલા અઙ્ગ। પદ્માસન સ્થિત ધ્યાઇએ,શંખ ચક્ર કે સઙ્ગ॥
Kanaka badana kundala makara,mukta mala anga Padmasana sthita dhyaie,shamkha chakra ke sanga
અર્થ:સ્વર્ણ સમાન દેહવાળા, મકરાકાર કુંડળ તથા અંગો પર મોતીની માળા ધારણ કરેલા — શંખ અને ચક્ર સાથે કમળાસન પર બિરાજમાન તેમનું ધ્યાન કરો.
જય સવિતા જય જયતિ દિવાકર!।સહસ્રાંશુ! સપ્તાશ્વ તિમિરહર॥
Jaya savita jaya jayati divakara!sahasramshu! saptashva timirahara
અર્થ:જય હો સવિતા; જય હો, જય હો દિવાકર (દિવસના કર્તા)! હે હજાર કિરણોવાળા, સાત અશ્વોવાળા, અંધકારના નાશક!
ભાનુ! પતંગ! મરીચી! ભાસ્કર!।સવિતા હંસ! સુનૂર વિભાકર॥
Bhanu! patamga! marichi! bhaskara!savita hamsa! sunura vibhakara
અર્થ:હે ભાનુ! પતંગ! મરીચિ! ભાસ્કર! સવિતા! હંસ! હે તેજસ્વી પ્રકાશ-કર્તા!
વિવસ્વાન! આદિત્ય! વિકર્તન।માર્તણ્ડ હરિરૂપ વિરોચન॥
Vivasvana! aditya! vikartanamartanda harirupa virochana
અર્થ:હે વિવસ્વાન! આદિત્ય! વિકર્તન! માર્તંડ, હરિના રૂપ, વિરોચન!
અમ્બરમણિ! ખગ! રવિ કહલાતે।વેદ હિરણ્યગર્ભ કહ ગાતે॥
Ambaramani! khaga! ravi kahalateveda hiranyagarbha kaha gate
અર્થ:આકાશના મણિ (અંબરમણિ), ગગનના પક્ષી (ખગ), આપ રવિ કહેવાઓ છો; વેદ આપને હિરણ્યગર્ભ કહીને ગાય છે.
સહસ્રાંશુ પ્રદ્યોતન, કહિકહિ।મુનિગન હોત પ્રસન્ન મોદલહિ॥
Sahasramshu pradyotana, kahikahimunigana hota prasanna modalahi
અર્થ:'સહસ્રાંશુ, સર્વ-પ્રકાશક' કહેતા મુનિગણ પ્રસન્ન થઈ આનંદ પામે છે.
અરુણ સદૃશ સારથી મનોહર।હાંકત હય સાતા ચढ़િ રથ પર॥
Aruna sadrisha sarathi manoharahamkata haya sata chaढ़i ratha para
અર્થ:અરુણ સમાન આપનો મનોહર સારથિ, રથ પર આરૂઢ થઈ સાત અશ્વોને હાંકે છે.
મંડલ કી મહિમા અતિ ન્યારી।તેજ રૂપ કેરી બલિહારી॥
Mamdala ki mahima ati nyariteja rupa keri balihari
અર્થ:આપના મંડળની મહિમા અતિ અદ્ભુત છે; હું આપના તેજોમય રૂપ પર બલિહારી જાઉં છું.
ઉચ્ચૈઃશ્રવા સદૃશ હય જોતે।દેખિ પુરન્દર લજ્જિત હોતે॥
Uchchaihshrava sadrisha haya jotedekhi purandara lajjita hote
અર્થ:ઉચ્ચૈઃશ્રવા સમાન અશ્વોને જોડીને, જોતાં જ ઇન્દ્ર (પુરંદર) પણ લજ્જિત થઈ જાય છે.
મિત્ર મરીચિ ભાનુ અરુણ ભાસ્કર।સવિતા સૂર્ય અર્ક ખગ કલિકર॥
Mitra marichi bhanu aruna bhaskarasavita surya arka khaga kalikara
અર્થ:મિત્ર, મરીચિ, ભાનુ, અરુણ, ભાસ્કર; સવિતા, સૂર્ય, અર્ક, ખગ, યુગોના કર્તા —
પૂષા રવિ આદિત્ય નામ લૈ।હિરણ્યગર્ભાય નમઃ કહિકૈ॥
Pusha ravi aditya nama laihiranyagarbhaya namah kahikai
અર્થ:— પૂષા, રવિ, આદિત્ય નામ લઈ, અને 'હિરણ્યગર્ભાય નમઃ' કહીને,
દ્વાદસ નામ પ્રેમ સોં ગાવૈં।મસ્તક બારહ બાર નવાવૈં॥
Dvadasa nama prema som gavaimmastaka baraha bara navavaim
અર્થ:— આ બાર નામોને પ્રેમથી ગાઈ, તથા બાર વાર મસ્તક નમાવી,
ચાર પદારથ જન સો પાવૈ।દુઃખ દારિદ્ર અઘ પુંજ નસાવૈ॥
Chara padaratha jana so pavaiduhkha daridra agha pumja nasavai
અર્થ:— તે ભક્ત ચારે પુરુષાર્થોને પ્રાપ્ત કરે છે; દુઃખ, દરિદ્રતા અને પાપોના પુંજ નાશ પામે છે.
નમસ્કાર કો ચમત્કાર યહ।વિધિ હરિહર કો કૃપાસાર યહ॥
Namaskara ko chamatkara yahavidhi harihara ko kripasara yaha
અર્થ:આ નમસ્કારનો ચમત્કાર છે — આ બ્રહ્મા, હરિ અને હરની કૃપાનો સાર છે.
સેવૈ ભાનુ તુમહિં મન લાઈ।અષ્ટસિદ્ધિ નવનિધિ તેહિં પાઈ॥
Sevai bhanu tumahim mana laiashtasiddhi navanidhi tehim pai
અર્થ:હે ભાનુ, જે પણ આપની ભક્તિપૂર્ણ મનથી સેવા કરે છે, તે અષ્ટ સિદ્ધિઓ અને નવ નિધિઓ પ્રાપ્ત કરે છે.
બારહ નામ ઉચ્ચારન કરતે।સહસ જનમ કે પાતક ટરતે॥
Baraha nama uchcharana karatesahasa janama ke pataka tarate
અર્થ:બાર નામોનું ઉચ્ચારણ કરવાથી હજાર જન્મોના પાપ મટી જાય છે.
ઉપાખ્યાન જો કરતે તવજન।રિપુ સોં જમલહતે સોતેહિ છન॥
Upakhyana jo karate tavajanaripu som jamalahate sotehi chhana
અર્થ:જે ભક્ત આપની મહિમાનું વર્ણન કરે છે, તે તે જ ક્ષણે શત્રુ પર, જાણે યમરાજ સમાન, વિજય મેળવે છે.
ધન સુત જુત પરિવાર બઢ़તુ હૈ।પ્રબલ મોહ કો ફંદ કટતુ હૈ॥
Dhana suta juta parivara badha़tu haiprabala moha ko phamda katatu hai
અર્થ:તેનું ધન, પુત્ર અને પરિવાર વધે છે; મોહનો પ્રબળ ફાંસો કપાઈ જાય છે.
અર્ક શીશ કો રક્ષા કરતે।રવિ લલાટ પર નિત્ય બિહરતે॥
Arka shisha ko raksha karateravi lalata para nitya biharate
અર્થ:અર્ક મારા શીશની રક્ષા કરે; રવિ સદા મારા લલાટ પર બિરાજે.
સૂર્ય નેત્ર પર નિત્ય વિરાજત।કર્ણ દેસ પર દિનકર છાજત॥
Surya netra para nitya virajatakarna desa para dinakara chhajata
અર્થ:સૂર્ય સદા મારા નેત્રો પર બિરાજે; દિનકર મારા કર્ણ-પ્રદેશને છાયા આપે.
ભાનુ નાસિકા વાસકરહુનિત।ભાસ્કર કરત સદા મુખકો હિત॥
Bhanu nasika vasakarahunitabhaskara karata sada mukhako hita
અર્થ:ભાનુ સદા મારી નાસિકા પર વાસ કરે; ભાસ્કર સદા મારા મુખનું હિત કરે.
ઓંઠ રહૈં પર્જન્ય હમારે।રસના બીચ તીક્ષ્ણ બસ પ્યારે॥
Omtha rahaim parjanya hamarerasana bicha tikshna basa pyare
અર્થ:પર્જન્ય મારા હોઠ પર બિરાજે; હે પ્રિય, તીક્ષ્ણ કિરણોવાળા મારી જીભ પર વાસ કરે.
કંઠ સુવર્ણ રેત કી શોભા।તિગ્મ તેજસઃ કાંધે લોભા॥
Kamtha suvarna reta ki shobhatigma tejasah kamdhe lobha
અર્થ:મારા કંઠ પર સ્વર્ણ-રેતની શોભા હો; તીવ્ર તેજસ્વી મારા ખભા પર આનંદ કરે.
પૂષાં બાહૂ મિત્ર પીઠહિં પર।ત્વષ્ટા વરુણ રહત સુઉષ્ણકર॥
Pusham bahu mitra pithahim paratvashta varuna rahata suushnakara
અર્થ:પૂષા મારી ભુજાઓ પર, મિત્ર મારી પીઠ પર; ત્વષ્ટા અને વરુણ કોમળ ઊષ્મા આપતા બિરાજે.
યુગલ હાથ પર રક્ષા કારન।ભાનુમાન ઉરસર્મ સુઉદરચન॥
Yugala hatha para raksha karanabhanumana urasarma suudarachana
અર્થ:મારા બંને હાથ પર રક્ષા હો; ભાનુમાન મારી છાતી અને પેટ પર ઊષ્મા આપે.
બસત નાભિ આદિત્ય મનોહર।કટિમંહ, રહત મન મુદભર॥
Basata nabhi aditya manoharakatimamha, rahata mana mudabhara
અર્થ:મનોહર આદિત્ય મારી નાભિ પર વાસ કરે છે; મારી કમર પર તે મનને આનંદથી ભરતા બિરાજે છે.
જંઘા ગોપતિ સવિતા બાસા।ગુપ્ત દિવાકર કરત હુલાસા॥
Jamgha gopati savita basagupta divakara karata hulasa
અર્થ:ગોપતિ સવિતા મારી જાંઘો પર વાસ કરે છે; ગુપ્ત દિવાકર હર્ષ પ્રદાન કરે છે.
વિવસ્વાન પદ કી રખવારી।બાહર બસતે નિત તમ હારી॥
Vivasvana pada ki rakhavaribahara basate nita tama hari
અર્થ:વિવસ્વાન મારા ચરણોની રક્ષા કરે છે; અંધકારના નાશક સદા બહાર વાસ કરે છે.
સહસ્રાંશુ સર્વાંગ સમ્હારૈ।રક્ષા કવચ વિચિત્ર વિચારે॥
Sahasramshu sarvamga samharairaksha kavacha vichitra vichare
અર્થ:સહસ્રાંશુ મારા સમસ્ત અંગોની રક્ષા કરે છે — એક અદ્ભુત, સુવિચારિત રક્ષા-કવચ.
અસ જોજન અપને મન માહીં।ભય જગબીચ કરહું તેહિ નાહીં॥
Asa jojana apane mana mahimbhaya jagabicha karahum tehi nahim
અર્થ:જે પણ આનું મનમાં ચિંતન કરે છે, તેને સંસારમાં ક્યાંય ભય રહેતો નથી.
દદ્રુ કુષ્ઠ તેહિં કબહુ ન વ્યાપૈ।જોજન યાકો મન મંહ જાપૈ॥
Dadru kushtha tehim kabahu na vyapaijojana yako mana mamha japai
અર્થ:જે આને મનમાં જપે છે, તેને દાદર અને કુષ્ઠ ક્યારેય વ્યાપતા નથી.
અંધકાર જગ કા જો હરતા।નવ પ્રકાશ સે આનન્દ ભરતા॥
Amdhakara jaga ka jo haratanava prakasha se ananda bharata
અર્થ:જે સંસારના અંધકારને હરે છે અને તેને નવીન પ્રકાશ અને આનંદથી ભરે છે,
ગ્રહ ગન ગ્રસિ ન મિટાવત જાહી।કોટિ બાર મૈં પ્રનવૌં તાહી॥
Graha gana grasi na mitavata jahikoti bara maim pranavaum tahi
અર્થ:— જેમને ગ્રહ ન તો ગ્રસી શકે છે ન મિટાવી શકે છે — તેમને હું કરોડો વાર પ્રણામ કરું છું.
મંદ સદૃશ સુત જગ મેં જાકે।ધર્મરાજ સમ અદ્ભુત બાંકે॥
Mamda sadrisha suta jaga mem jakedharmaraja sama adbhuta bamke
અર્થ:જેમના પુત્ર મંદ (શનિ) સમાન સંસારમાં છે; અદ્ભુત અને શ્રેષ્ઠ, ધર્મરાજ (યમ) સમાન —
ધન્ય-ધન્ય તુમ દિનમનિ દેવા।કિયા કરત સુરમુનિ નર સેવા॥
Dhanya-dhanya tuma dinamani devakiya karata suramuni nara seva
અર્થ:— ધન્ય છો, ધન્ય છો આપ, હે દિનમણિ, હે દેવ; દેવ, મુનિ અને મનુષ્ય સદા આપની સેવા કરે છે.
ભક્તિ ભાવયુત પૂર્ણ નિયમ સોં।દૂર હટતસો ભવકે ભ્રમ સોં॥
Bhakti bhavayuta purna niyama somdura hatataso bhavake bhrama som
અર્થ:ભક્તિ અને નિયમોના પૂર્ણ પાલનથી મનુષ્ય સાંસારિક અસ્તિત્વના ભ્રમોથી દૂર થાય છે.
પરમ ધન્ય સોં નર તનધારી।હૈં પ્રસન્ન જેહિ પર તમ હારી॥
Parama dhanya som nara tanadharihaim prasanna jehi para tama hari
અર્થ:પરમ ધન્ય છે તે દેહધારી આત્મા જેના પર અંધકારના નાશક પ્રસન્ન થાય છે.
અરુણ માઘ મહં સૂર્ય ફાલ્ગુન।મધુ વેદાંગ નામ રવિ ઉદયન॥
Aruna magha maham surya phalgunamadhu vedamga nama ravi udayana
અર્થ:માઘમાં અરુણ, ફાલ્ગુનમાં સૂર્ય; મધુ (ચૈત્રમાં), ઉદિત રવિનું નામ વેદાંગ છે;
ભાનુ ઉદય બૈસાખ ગિનાવૈ।જ્યેષ્ઠ ઇન્દ્ર આષાઢ़ રવિ ગાવૈ॥
Bhanu udaya baisakha ginavaijyeshtha indra ashadha़ ravi gavai
અર્થ:— વૈશાખમાં ઉદિત થતા ભાનુ ગણાય છે; જ્યેષ્ઠમાં ઇન્દ્ર, અષાઢમાં રવિ કહીને ગવાય છે;
યમ ભાદોં આશ્વિન હિમરેતા।કાતિક હોત દિવાકર નેતા॥
Yama bhadom ashvina himaretakatika hota divakara neta
અર્થ:— ભાદ્રપદમાં યમ, આશ્વિનમાં 'હિમરેતા'; કાર્તિકમાં દિવાકર નેતા છે;
અગહન ભિન્ન વિષ્ણુ હૈં પૂસહિં।પુરુષ નામ રવિ હૈં મલમાસહિં॥
Agahana bhinna vishnu haim pusahimpurusha nama ravi haim malamasahim
અર્થ:— અગહનમાં 'ભિન્ન', પોષમાં વિષ્ણુ; મલમાસમાં તેમનું નામ 'પુરુષ' છે.
ભાનુ ચાલીસા પ્રેમ યુત,ગાવહિં જે નર નિત્ય। સુખ સમ્પત્તિ લહિ બિબિધ,હોંહિં સદા કૃતકૃત્ય॥
Bhanu chalisa prema yuta,gavahim je nara nitya Sukha sampatti lahi bibidha,homhim sada kritakritya
અર્થ:જે પણ પ્રેમપૂર્વક પ્રતિદિન ભાનુ (સૂર્ય) ચાલીસા ગાય છે, તે વિવિધ સુખ અને સમૃદ્ધિ પામે છે, અને સદા કૃતકૃત્ય થાય છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
सूर्य चालीसा પાઠના લાભ
સૂર્ય ચાલીસા આરોગ્ય, ઓજસ, ઊર્જા, આત્મવિશ્વાસ અને સફળતા માટે ભગવાન સૂર્યદેવનું આવાહન કરે છે.
સૂર્યના બાર પવિત્ર નામો (દ્વાદશ આદિત્ય)નું સ્મરણ કરે છે, જેમના જાપથી હજાર જન્મોના પાપ ધોવાઈ જાય છે એમ કહેવાય છે.
આમાં એક અંગ કવચ છે જે માથું, આંખો, કાન, અંગો અને સમસ્ત શરીર પર સૂર્યની રક્ષાનું આવાહન કરે છે.
જન્મકુંડળીમાં નબળા સૂર્યને બળ આપવા તથા ત્વચા રોગો અને નેત્ર વિકારોના નિવારણ માટે પરંપરાગત રીતે આનો પાઠ થાય છે.
રવિવારના સૂર્યોદય સમયે, ઊગતા સૂર્યને અર્ઘ્ય આપતી વખતે આ સૌથી પ્રભાવશાળી હોય છે.
ભક્તને અષ્ટ સિદ્ધિ, નવ નિધિ અને ચાર પુરુષાર્થ પ્રદાન કરે છે.
सूर्य चालीसा જપ વિધિ
સૂર્યોદય સમયે સ્નાન પછી પૂર્વ તરફ મુખ કરીને તાંબાના પાત્રથી ઊગતા સૂર્યને અર્ઘ્ય અર્પણ કરતાં પાઠ કરો. પછી શ્રદ્ધાપૂર્વક સૂર્ય ચાલીસાનો પાઠ કરો, આદર્શ રીતે બાર નામોનો જાપ કરતાં બાર વાર માથું નમાવો. રવિવાર સૌથી શુભ છે; એક ટંક ભોજન (અને મીઠું ત્યાગ) સાથે આનું પાલન સાધનાને ગહન બનાવે છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ सूर्य चालीसा શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ