ਅਪ੍ਰਤਿਰਥ ਸੂਕ੍ਤਮ੍
अप्रतिरथ सूक्तम् in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਅਪ੍ਰਤਿਰਥ ਸੂਕਤਮ੍ (ਰਿਗਵੇਦ 10.103) ਇੱਕ ਓਜਸ੍ਵੀ ਵੈਦਿਕ ਰਣਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਜੇਯ ਯੋਧਾ 'ਅਪ੍ਰਤਿਰਥ' (ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਵੰਦ੍ਵੀ ਨਹੀਂ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਵਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਸੈਂਕੜੇ ਸੇਨਾਵਾਂ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਅਪ੍ਰਤਿਰਥ ਐਂਦ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਤਰੂ-ਸੇਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਕਰਨ, ਆਪਣੀ ਸੇਨਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਜਯ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਲ, ਸਾਹਸ ਅਤੇ ਵਿਜਯ ਦੇ ਆਵਾਹਨ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Rigveda 10.103 · Rishi Apratiratha Aindra (and Vihavya), of the line of Indra · Vedic period (c. 1500–1200 BCE)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਦਸ਼ਮ ਮੰਡਲ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਅਪ੍ਰਤਿਰਥ — 'ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਵੰਦ੍ਵੀ ਨਹੀਂ' — ਨੂੰ ਆਰੋਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਣਗੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜੇਯ ਵੀਰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਤਾਕਾ ਹੇਠ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ, ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਜਯ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਲਈ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੂਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਤੇ ਰਾਜਕੀਯ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਪਰੰਪਰਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਸੇਨਾਵਾਂ ਇਸ ਸੂਕਤ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ — ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਗ੍ਰਣੀ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਅਗ੍ਰਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ — ਕੂਚ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਹ ਅਦਮ੍ਯ ਸਾਹਸ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੰਦੀਆਂ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਸ਼ਤਰੂ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਾਸਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਵਿਖਮਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਜਯ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ੴ ਆਸ਼ੁਃ ਸ਼ਿਸ਼ਾਨੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭੋ ਨ ਭੀਮੋ ਘਨਾਘਨਃ ਕ੍ਸ਼ੋਭਣਸ਼੍ਚਰ੍ਸ਼ਣੀਨਾਮ੍। ਸਂਕ੍ਰਨ੍ਦਨੋऽਨਿਮਿਸ਼ ਏਕਵੀਰਃ ਸ਼ਤਂ ਸੇਨਾ ਅਜਯਤ੍ਸਾਕਮਿਨ੍ਦ੍ਰਃ॥
Om Āśuḥ śiśāno vṛṣabho na bhīmo ghanāghanaḥ kṣobhaṇaś carṣaṇīnām Saṁkrandano 'nimiṣa ekavīraḥ śataṁ senā ajayat sākam indraḥ
ਅਰਥ:ਤਿੱਖੇ ਕੀਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਵਾਂਗ ਵੇਗਵਾਨ, ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਲਪਾਉਣ ਵਾਲਾ; ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਗਰਜਣ ਵਾਲਾ, ਅਨਿਮੇਸ਼ (ਸਦਾ ਜਾਗਰੂਕ), ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਵੀਰ — ਇੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਸੈਂਕੜੇ ਸੇਨਾਵਾਂ ਜਿੱਤ ਲਈਆਂ।
ਸਂਕ੍ਰਨ੍ਦਨੇਨਾਨਿਮਿਸ਼ੇਣ ਜਿਸ਼੍ਣੁਨਾ ਯੁਤ੍ਕਾਰੇਣ ਦੁਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨੇਨ ਧ੍ਰਿਸ਼੍ਣੁਨਾ। ਤਦਿਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਜਯਤ ਤਤ੍ਸਹਧ੍ਵਂ ਯੁਧੋ ਨਰ ਇਸ਼ੁਹਸ੍ਤੇਨ ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾ॥
Saṁkrandanenānimiṣeṇa jiṣṇunā yutkāreṇa duścyavanena dhṛṣṇunā Tad indreṇa jayata tat sahadhvaṁ yudho nara iṣuhastena vṛṣṇā
ਅਰਥ:ਗਰਜਣ ਵਾਲੇ, ਅਨਿਮੇਸ਼, ਸਦਾ ਵਿਜਯੀ, ਦੁਰਜਯ ਅਤੇ ਸਾਹਸੀ ਉਸ ਇੰਦਰ ਦੁਆਰਾ — ਹੇ ਯੋਧਿਓ! ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬਾਣ ਲਏ ਉਸ ਵੀਰ ਨਾਲ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਸਤ ਕਰੋ।
ਸ ਇਸ਼ੁਹਸ੍ਤੈਃ ਸ ਨਿਸ਼ਙ੍ਗਿਭਿਰ੍ਵਸ਼ੀ ਸਂਸ੍ਰਸ਼੍ਟਾ ਸ ਯੁਧ ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਗਣੇਨ। ਸਂਸ੍ਰਿਸ਼੍ਟਜਿਤ੍ਸੋਮਪਾ ਬਾਹੁਸ਼ਰ੍ਧ੍ਯੁਗ੍ਰਧਨ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਹਿਤਾਭਿਰਸ੍ਤਾ॥
Sa iṣuhastaiḥ sa niṣaṅgibhir vaśī saṁsraṣṭā sa yudha indro gaṇena Saṁsṛṣṭajit somapā bāhuśardhy ugradhanvā pratihitābhir astā
ਅਰਥ:ਉਹ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬਾਣ ਲੈ, ਤਰਕਸ਼ਧਾਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਵਸ਼ੀ (ਨਿਯੰਤਾ); ਉਹ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਗਣ ਸਹਿਤ ਇੰਦਰ; ਨੇੜੇ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਜਯੀ, ਸੋਮਪਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਬਲਿਸ਼ਠ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਗਰ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਲਾ, ਸਟੀਕ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
ਬ੍ਰਿਹਸ੍ਪਤੇ ਪਰਿ ਦੀਯਾ ਰਥੇਨ ਰਕ੍ਸ਼ੋਹਾਮਿਤ੍ਰਾਂ ਅਪਬਾਧਮਾਨਃ। ਪ੍ਰਭਞ੍ਜਨ੍ਸੇਨਾਃ ਪ੍ਰਮ੍ਰਿਣੋ ਯੁਧਾ ਜਯਨ੍ਨਸ੍ਮਾਕਮੇਧ੍ਯਵਿਤਾ ਰਥਾਨਾਮ੍॥
Bṛhaspate pari dīyā rathena rakṣohāmitrāṁ apabādhamānaḥ Prabhañjan senāḥ pramṛṇo yudhā jayann asmākam edhy avitā rathānām
ਅਰਥ:ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ! ਆਪਣੇ ਰਥ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਉੱਡੋ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਉਂਦੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੁਚਲਦੇ, ਵਿਜਯੀ ਹੁੰਦੇ — ਸਾਡੇ ਰਥਾਂ (ਸੇਨਾਵਾਂ) ਦੇ ਰਖਿਅਕ ਬਣੋ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰ ਆਸਾਂ ਨੇਤਾ ਬ੍ਰਿਹਸ੍ਪਤਿਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਯਜ੍ਞਃ ਪੁਰ ਏਤੁ ਸੋਮਃ। ਦੇਵਸੇਨਾਨਾਮਭਿਭਞ੍ਜਤੀਨਾਂ ਜਯਨ੍ਤੀਨਾਂ ਮਰੁਤੋ ਯਨ੍ਤ੍ਵਗ੍ਰਮ੍॥
Indra āsāṁ netā bṛhaspatir dakṣiṇā yajñaḥ pura etu somaḥ Devasenānām abhibhañjatīnāṁ jayantīnāṁ maruto yantv agram
ਅਰਥ:ਇੰਦਰ ਸਾਡੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੇਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹੋਣ; ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ, ਦਕਸ਼ਿਣਾ, ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਸੋਮ ਅੱਗੇ ਚੱਲਣ; ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਵਿਜਯ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵ-ਸੇਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਗ੍ਰਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮਰੁਤ ਗਣ ਚੱਲਣ।
ੴ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ॥
Om Śāntiḥ Śāntiḥ Śāntiḥ
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
अप्रतिरथ सूक्तम् ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਧਰਮਯੁੱਧਾਂ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਜਯ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਜੇਯ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਆਵਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਯੁੱਧ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕਠਿਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਤਰੂ 'ਤੇ ਵਿਜਯ ਲਈ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਸਾਹਸ, ਨਿਰਭੈਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਵਿਖਮਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਆਪਣੀ ਸੇਨਾ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰ ਬਲ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਵਿਜਯ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੂ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਪਰਾਭਵ ਲਈ ਵੈਦਿਕ ਹੋਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੁਕਤ
अप्रतिरथ सूक्तम् ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਓਜ ਅਤੇ ਵੀਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰੋ, ਜੇ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੈਦਿਕ ਸ੍ਵਰ ਸਹਿਤ। 'ਓਂ' ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰ ਰਿਚਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਪਰਾਜਿਤ ਵਿਜੇਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ। ਅੰਦਰ ਸਾਹਸ ਦੇ ਉਦੈ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਪਰਾਸਤ ਸੇਨਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਖਿੰਡਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ। ਸ਼ਾਂਤੀ-ਪਾਠ ਨਾਲ ਸਮਾਪਨ ਕਰੋ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂ ਲਈ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ ਜੋ ਵੀਰਤਾ, ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਅਤੇ ਨਿਰਣਾਯਕ ਕਰਮ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ अप्रतिरथ सूक्तम् ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ